Ủy ban châu Âu (EC) đang xúc tiến một bước đi mới nhằm tăng cường giám sát thị trường nông sản hữu cơ nhập khẩu khi triển khai tham vấn về danh mục các mặt hàng được đánh giá có nguy cơ gian lận cao. Nếu được thông qua, cơ chế này sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp EU siết chặt việc kiểm soát chất lượng, bảo vệ tính minh bạch của hệ thống chứng nhận hữu cơ cũng như củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với các sản phẩm mang nhãn hữu cơ trên thị trường.
Theo kế hoạch, dự thảo hiện được EC lấy ý kiến từ các bên liên quan đến hết ngày 24/8/2026. Sau giai đoạn tham vấn, văn bản pháp lý dự kiến sẽ được chính thức thông qua trong quý III/2026 trước khi có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Trong giai đoạn đầu, danh mục dự kiến bao gồm 8 nhóm sản phẩm hữu cơ nhập khẩu theo từng quốc gia xuất xứ. Cụ thể, Trung Quốc có gừng, chè và đậu tương; Peru có chuối, bơ và ca cao; Ecuador có chuối; Togo có đậu tương, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ có nho khô nằm trong diện được giám sát đặc biệt.
EC cho biết những sản phẩm này được lựa chọn dựa trên các dữ liệu cho thấy đã từng xuất hiện các trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái diễn liên quan đến chứng nhận hữu cơ, làm ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của hệ thống kiểm soát. Theo nhật báo kinh tế Les Echos, nhiều vụ việc trước đây cho thấy một số sản phẩm đã được chứng nhận hữu cơ không đúng quy định hoặc xảy ra gian lận trong quá trình cấp chứng nhận, trong khi người tiêu dùng tại châu Âu vẫn phải trả mức giá cao hơn khoảng 20-50% để sử dụng các sản phẩm gắn nhãn hữu cơ.
Để hạn chế nguy cơ này, EC đề xuất áp dụng cơ chế kiểm tra hai cấp đối với toàn bộ các mặt hàng nằm trong danh mục rủi ro. Ngay tại nước xuất khẩu, từ 5-20% số lô hàng sẽ phải trải qua khâu kiểm tra trước khi xuất khẩu và bắt buộc lấy mẫu để phân tích. Sau khi cập cảng châu Âu, từ 5-10% số lô hàng tiếp tục được cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia thành viên EU tiến hành kiểm tra thêm trước khi lưu thông trên thị trường.
Trong số các nhóm hàng được đề xuất, đậu tương nhập khẩu từ Trung Quốc và Togo sẽ chịu mức giám sát nghiêm ngặt nhất với tỷ lệ kiểm tra lên tới 20%. Điều này phản ánh đánh giá của EC rằng đây là những mặt hàng có nguy cơ gian lận chứng nhận hữu cơ cao hơn so với các nhóm sản phẩm còn lại.
Đề xuất mới được xây dựng trên nền tảng các quy định của EU về sản xuất và ghi nhãn sản phẩm hữu cơ ban hành từ năm 2018. Lần này, EC tiếp tục cụ thể hóa các biện pháp kiểm soát đối với hàng hóa nhập khẩu nhằm bảo đảm sự thống nhất trong việc thực thi giữa các quốc gia thành viên.
Không chỉ dừng ở việc ban hành danh mục, EC cũng cho biết danh sách các sản phẩm có nguy cơ cao sẽ được cập nhật định kỳ ít nhất mỗi năm một lần. Trong trường hợp xuất hiện cảnh báo mới từ các quốc gia thành viên hoặc kết quả thanh tra tại các nước xuất khẩu cho thấy có dấu hiệu rủi ro, danh mục này có thể được điều chỉnh ngay mà không cần chờ đến kỳ rà soát thường niên.
Theo EC, mục tiêu của chính sách là tăng cường tính minh bạch, nâng cao độ tin cậy của nhãn hữu cơ tại thị trường châu Âu trong bối cảnh lĩnh vực này từng ghi nhận nhiều vụ việc gian lận như cấp chứng nhận giả, chuyển đổi sản xuất hữu cơ không đúng quy định hoặc đưa sản phẩm canh tác thông thường ra thị trường dưới nhãn hữu cơ.
Việc triển khai cơ chế giám sát mới từ đầu năm 2027 được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh công bằng hơn giữa các nhà cung cấp, đồng thời nâng cao tiêu chuẩn quản lý đối với nông sản hữu cơ nhập khẩu vào EU. Đây cũng được xem là thông điệp mạnh mẽ của châu Âu trong nỗ lực bảo vệ uy tín của thị trường hữu cơ và quyền lợi của người tiêu dùng trước nguy cơ gian lận ngày càng tinh vi.
