Thông tin trên VnBusiness, từ 21/11/2026, Liên minh châu Âu (EU) cấm xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước ngoài Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong đó có Việt Nam. Lệnh cấm được duy trì ít nhất đến ngày 21/5/2029, căn cứ theo Quy định về vận chuyển chất thải của EU. Sau thời điểm này, các quốc gia ngoài OECD có thể đề nghị được tiếp nhận chất thải nhựa không nguy hại từ EU nếu chứng minh đáp ứng các yêu cầu về quản lý môi trường.
Đây là một phần trong chính sách của EU nhằm hạn chế ô nhiễm nhựa, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng trách nhiệm xử lý chất thải ngay tại nơi phát sinh. Trao đổi với báo chí ngày 20/11, bà Jessika Roswall, Ủy viên phụ trách Môi trường của EU, nhấn mạnh: "Một trong những ưu tiên của chúng tôi là ngăn chặn ô nhiễm nhựa". Theo bà, EU nhận thấy sự cần thiết của một hiệp ước toàn cầu về ô nhiễm nhựa và lệnh cấm mới có liên quan đến mục tiêu này, Reuters đưa tin.
Đối với Việt Nam, lệnh cấm có tác động trực tiếp vì Việt Nam nằm trong nhóm các thị trường tiếp nhận nhiều chất thải nhựa từ EU nhất. Năm 2025, Việt Nam đã tiếp nhận khoảng 137.000 tấn rác thải nhựa từ EU. Con số này đặt Việt Nam vào nhóm 5 điểm đến lớn nhất của chất thải nhựa xuất khẩu từ EU trong năm 2025, đồng thời thuộc nhóm quốc gia chịu tác động trực tiếp của lệnh cấm mới.
Việt Nam trong nhóm 5 thị trường tiếp nhận rác thải nhựa lớn nhất của EU
Theo số liệu của Ủy ban châu Âu, EU phát sinh khoảng 40 triệu tấn chất thải nhựa mỗi năm, trong đó xuất khẩu từ 1 đến 1,5 triệu tấn. Năm 2025, khoảng một nửa lượng chất thải nhựa xuất khẩu của EU được chuyển đến các nước thuộc OECD, phần còn lại đến các nước ngoài OECD.
Trong số những thị trường tiếp nhận lớn nhất năm 2025, Thổ Nhĩ Kỳ đứng đầu với 510.000 tấn, tiếp đến là Malaysia với 276.000 tấn, Indonesia 215.000 tấn, Việt Nam 137.000 tấn và Vương quốc Anh 108.000 tấn. Như vậy, Việt Nam nằm trong nhóm 5 điểm đến lớn nhất của chất thải nhựa xuất khẩu từ EU năm 2025. Trong nhóm dẫn đầu, Malaysia và Indonesia cùng với Việt Nam là những nước ngoài OECD, nên cùng thuộc diện chịu tác động trực tiếp của lệnh cấm.

Chai nhựa đã qua sử dụng được bọc trong lưới, chuẩn bị đưa vào tái chế.
Đối với các nước thuộc OECD, EU vẫn cho phép xuất khẩu chất thải nhựa nhưng tăng cường giám sát khả năng xử lý theo tiêu chuẩn môi trường. Sự phân biệt này cho thấy lệnh cấm chỉ nhắm vào các nước ngoài OECD. Với Việt Nam, điều này có nghĩa là kênh xuất khẩu chất thải nhựa từ EU sang Việt Nam bị chặn lại trong thời gian lệnh cấm có hiệu lực.
Doanh nghiệp tái chế Việt Nam đối mặt với nguy cơ thiếu nguyên liệu
Đối với các doanh nghiệp Việt Nam sử dụng phế liệu nhựa nhập khẩu làm nguyên liệu tái chế, quy định này đồng nghĩa với việc nguồn cung chất thải nhựa từ EU không còn được phép xuất khẩu sang Việt Nam trong thời gian lệnh cấm có hiệu lực. Các doanh nghiệp này vốn dựa vào phế liệu nhựa nhập khẩu làm đầu vào cho sản xuất, nên việc một kênh cung ứng bị chặn lại đặt ra vấn đề về nguồn nguyên liệu trong thời gian tới.

Lao động phân loại chai nhựa đã qua sử dụng tại một cơ sở tái chế.
Tuy nhiên, đây là lệnh cấm xuất khẩu từ phía EU, không đồng nghĩa với việc Việt Nam cấm nhập khẩu mọi loại phế liệu nhựa từ tất cả các thị trường. Sự khác biệt này có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp tái chế, bởi nguồn cung phế liệu nhựa không chỉ đến từ EU.
Với Việt Nam, thay đổi chính sách của EU đặt ra vấn đề về nguồn nguyên liệu đối với các doanh nghiệp tái chế nhựa đang sử dụng phế liệu nhập khẩu từ thị trường này. Mức độ ảnh hưởng cụ thể phụ thuộc vào tỷ trọng nguyên liệu nhập từ EU trong hoạt động sản xuất của từng doanh nghiệp và khả năng tìm kiếm nguồn cung thay thế.
EU siết toàn diện xuất khẩu chất thải và đẩy mạnh tái chế trong nội khối
Lệnh cấm đối với chất thải nhựa là một phần của Quy định về vận chuyển chất thải của EU, có hiệu lực từ ngày 20/5/2024, đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt hơn đối với hoạt động xuất khẩu và quản lý chất thải. Quy định này không chỉ dừng ở chất thải nhựa. Bên cạnh lệnh cấm đối với chất thải nhựa, từ ngày 21/5/2027, EU sẽ áp dụng nguyên tắc chung không xuất khẩu chất thải sang các quốc gia ngoài OECD. Một số loại chất thải không nguy hại có thể được xem xét ngoại lệ nếu quốc gia tiếp nhận chủ động đề nghị và chứng minh đủ năng lực quản lý theo yêu cầu về môi trường.
Ủy ban châu Âu dự kiến thiết lập danh sách đầu tiên các quốc gia được phép tiếp nhận những loại chất thải đủ điều kiện vào cuối năm 2026. Danh sách sẽ được cập nhật ít nhất hai năm một lần. Cơ chế này cho thấy EU không đóng hoàn toàn cánh cửa đối với các nước ngoài OECD, mà đặt ra một quy trình xét duyệt dựa trên năng lực quản lý môi trường của từng quốc gia. Sau ngày 21/5/2029, các quốc gia ngoài OECD cũng có thể đề nghị được tiếp nhận chất thải nhựa không nguy hại từ EU nếu chứng minh đáp ứng các yêu cầu về quản lý môi trường.
Song song với việc kiểm soát xuất khẩu, EU đang thúc đẩy phát triển thị trường nguyên liệu tái chế trong nội khối. Theo Reuters, Ủy ban châu Âu dự kiến trình dự thảo Đạo luật Kinh tế tuần hoàn vào tháng 12/2026 nhằm hài hòa các quy định quản lý chất thải giữa 27 quốc gia thành viên, thúc đẩy tái chế và tăng nhu cầu sử dụng nguyên liệu tái chế.
Một nội dung đáng chú ý khác là thu gom rác thải điện tử để thu hồi nguyên liệu thô quan trọng, trong đó có đất hiếm và các kim loại có vai trò chiến lược. Bà Jessika Roswall cho biết châu Âu hiện có khoảng 700 triệu thiết bị điện tử đang được sử dụng hoặc lưu giữ trong các hộ gia đình. Bà ví đây là một "mỏ vàng" cần được khai thác thông qua việc tăng cường thu gom và tận dụng nguồn nguyên liệu. Theo Eurostat, năm 2024, EU mới thu gom được 39% lượng rác thải điện tử, tương đương khoảng 5,5 triệu tấn.
Với Việt Nam, lệnh cấm xuất khẩu rác thải nhựa của EU có hiệu lực từ 21/11/2026 là một thay đổi chính sách trực tiếp, bởi Việt Nam nằm trong nhóm 5 thị trường tiếp nhận lớn nhất của EU trong năm 2025. Trong thời gian lệnh cấm có hiệu lực, ít nhất đến ngày 21/5/2029, các doanh nghiệp tái chế nhựa trong nước sử dụng phế liệu nhập khẩu từ EU sẽ phải tính đến việc tìm nguồn cung thay thế. Sau ngày 21/5/2029, các quốc gia ngoài OECD có thể đề nghị được tiếp nhận chất thải nhựa không nguy hại từ EU nếu chứng minh đáp ứng các yêu cầu về quản lý môi trường.