Đồng Tháp không chỉ bán trái cây mà bán cả "hệ sinh thái xanh"

Đằng sau những gian hàng trái cây đặc sản, sản phẩm OCOP và các hoạt động trải nghiệm là câu chuyện về quá trình tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng gia tăng giá trị, giảm phát thải và phát triển bền vững. Nếu trước đây nông nghiệp được đo bằng sản lượng, thì nay giá trị của ngành được nhìn nhận trên toàn bộ chuỗi từ sản xuất, chế biến, thương mại, du lịch đến dịch vụ.

Sau khi hợp nhất địa giới hành chính, Đồng Tháp hiện sở hữu hơn 223.000 ha cây ăn trái với sản lượng khoảng 4 triệu tấn mỗi năm, thuộc nhóm địa phương có quy mô sản xuất trái cây lớn nhất cả nước. Trong khi đó, vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang đóng góp hơn 60% sản lượng trái cây của Việt Nam, tạo lợi thế đặc biệt để phát triển các chuỗi giá trị nông nghiệp quy mô lớn.

Điều đáng chú ý là Đồng Tháp không còn đặt mục tiêu đơn thuần vào việc gia tăng sản lượng mà đang hướng tới nâng cao giá trị gia tăng. Đây là bước chuyển từ tư duy “bán sản lượng” sang “bán giá trị”, từ mô hình nông nghiệp đơn ngành sang hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp đa tầng.

Trong nhiều năm, ngành trái cây luôn đối mặt với vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá”. Khi thị trường xuất khẩu biến động hoặc cung vượt cầu, giá trị nông sản dễ bị sụt giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập người sản xuất. Bởi vậy, kinh tế tuần hoàn đang được xem là lời giải chiến lược nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm và khai thác tối đa giá trị tài nguyên nông nghiệp.

Một quả xoài hôm nay không chỉ là sản phẩm tiêu dùng tươi. Từ xoài có thể chế biến thành nước ép, xoài sấy, mứt, thực phẩm chức năng hay nguyên liệu dược phẩm. Hạt xoài có thể phục vụ ngành mỹ phẩm, trong khi vỏ và phụ phẩm trở thành nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ hoặc thức ăn chăn nuôi. Giá trị của nông sản vì thế không kết thúc tại vườn mà tiếp tục được mở rộng trong toàn bộ chuỗi sản xuất và tiêu dùng.

Tinh thần kinh tế tuần hoàn được thể hiện rõ tại Lễ hội Trái cây Đồng Tháp năm nay khi không gian trưng bày không chỉ giới thiệu trái cây tươi mà còn mở rộng sang các sản phẩm chế biến sâu, công nghệ nông nghiệp, sản phẩm OCOP và mô hình sản xuất hiện đại. Lễ hội vì vậy không đơn thuần là hoạt động quảng bá mà trở thành một “triển lãm kinh tế nông nghiệp xanh”, nơi các mắt xích trong chuỗi giá trị được kết nối và giới thiệu một cách trực quan.

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp, hợp tác xã và công nghệ vào chuỗi sản xuất. Người nông dân không còn chỉ là người sản xuất nguyên liệu mà đang từng bước trở thành chủ thể kinh tế nông nghiệp, tham gia từ khâu tổ chức sản xuất, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu đến thương mại điện tử và xuất khẩu.

Tại Cao Lãnh, Lai Vung và nhiều vùng chuyên canh khác, các hợp tác xã đã áp dụng mã số vùng trồng, tiêu chuẩn GlobalGAP và tham gia xuất khẩu chính ngạch, giúp nâng cao giá trị sản phẩm từ 10-20% so với phương thức tiêu thụ truyền thống. Đây là minh chứng cho quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp hiện đại.

Không phải ngẫu nhiên mà trong khuôn khổ lễ hội xuất hiện các diễn đàn về “nông dân 4.0”, phát triển vùng nguyên liệu tập trung hay xây dựng chuỗi ngành hàng trái cây chủ lực. Những nội dung này phản ánh sự thay đổi căn bản trong vai trò của người nông dân - từ lao động nông nghiệp truyền thống trở thành những “doanh nhân nông nghiệp xanh”, biết quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ và chủ động tham gia thị trường.

Kinh tế tuần hoàn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi xanh. Các phụ phẩm nông nghiệp được tái sử dụng thay vì thải bỏ, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường. Đây cũng là xu hướng phù hợp với các tiêu chí ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc đối với chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.

Nhiều quốc gia như Thái Lan hay Hà Lan đã thành công với mô hình nông nghiệp đa giá trị, kết hợp chế biến sâu, năng lượng sinh học, logistics và du lịch trải nghiệm. So với các quốc gia đi trước, Đồng Tháp vẫn đang trong giai đoạn chuyển đổi nhưng đã hình thành những nền tảng quan trọng để phát triển theo hướng tích hợp và tuần hoàn hóa chuỗi giá trị.

Một điểm nhấn khác là sự kết nối giữa nông nghiệp, du lịch và văn hóa. Không gian miệt vườn, sản phẩm OCOP cùng các hoạt động trải nghiệm đã mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế nông thôn. Trong mô hình này, người nông dân không chỉ bán trái cây mà còn bán trải nghiệm, bản sắc văn hóa và giá trị sinh thái địa phương.

Một vườn xoài hôm nay có thể đồng thời là điểm du lịch, không gian giáo dục, nơi trải nghiệm nông nghiệp và điểm giới thiệu sản phẩm xanh. Đây chính là cách gia tăng giá trị từ tài nguyên bản địa mà không làm gia tăng áp lực lên môi trường.

Ở tầm nhìn dài hạn, Lễ hội Trái cây Đồng Tháp lần thứ nhất có thể xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình tái định vị chiến lược phát triển của địa phương. Từ một “thủ phủ trái cây”, Đồng Tháp đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế nông nghiệp xanh của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hành trình này vẫn còn nhiều thách thức như năng lực chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, liên kết chuỗi giá trị hay tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, với định hướng phát triển dựa trên kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh và gia tăng giá trị, Đồng Tháp đang đi đúng hướng.

Trong bức tranh phát triển mới ấy, mỗi loại trái cây không chỉ là một sản phẩm nông nghiệp mà còn là một mắt xích trong hệ sinh thái kinh tế xanh. Từ những trái ngọt của thiên nhiên, Đồng Tháp đang từng bước tạo nên “trái ngọt của tư duy phát triển” – nơi giá trị không chỉ được đo bằng sản lượng mà còn bằng khả năng kiến tạo tương lai bền vững cho người dân, doanh nghiệp và cả vùng “đất Sen hồng”.