Doanh nghiệp xây dựng phải chấp hành nghiêm quy định về đấu thầu, thuế

Nội dung trên được nêu tại Thông báo số 470/TB-VPCP ngày 11/9/2026 của Văn phòng Chính phủ, thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực tại buổi làm việc với Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam và một số doanh nghiệp trong ngành.

Giải quyết thực chất kiến nghị của doanh nghiệp xây dựng

Theo thông báo, Chính phủ ghi nhận vai trò của Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam trong việc tập hợp, kết nối cộng đồng nhà thầu; phản ánh những khó khăn, vướng mắc và tham gia xây dựng chính sách liên quan đến xây dựng, đấu thầu và hợp đồng xây dựng.

Chính phủ mong muốn Hiệp hội tiếp tục làm tốt vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước, chủ động nghiên cứu và đề xuất giải pháp hoàn thiện môi trường pháp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh của nhà thầu trong nước.

Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu tiếp tục xử lý kịp thời những nhiệm vụ, kiến nghị của hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp với tinh thần khẩn trương, quyết liệt, hiệu quả, không né tránh và không đùn đẩy trách nhiệm.

Việc trả lời kiến nghị phải rõ ràng, thực chất, hướng đến giải quyết dứt điểm khó khăn. Cơ quan quản lý không được chỉ viện dẫn quy định pháp luật chung chung mà phải chủ động đề xuất phương án xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền đối với vấn đề vượt thẩm quyền.

Hoàn thiện quy định về đấu thầu theo hướng cạnh tranh, minh bạch

Đối với những đề xuất của Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan nghiên cứu trong quá trình xây dựng, trình ban hành Luật Đấu thầu sửa đổi cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn.

Các quy định mới phải bảo đảm tính đồng bộ, khả thi, cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả.

Việc hoàn thiện pháp luật về đấu thầu có ý nghĩa trực tiếp đối với doanh nghiệp xây dựng bởi đây là lĩnh vực có số lượng lớn dự án sử dụng vốn nhà nước, vốn đầu tư công và nguồn lực xã hội. Một cơ chế lựa chọn nhà thầu minh bạch sẽ góp phần hạn chế tình trạng thông thầu, gian lận hồ sơ, chuyển nhượng thầu trái phép hoặc cạnh tranh bằng mức giá thiếu tính khả thi.

Đối với gói thầu xây lắp có giá dự thầu thấp bất thường, chủ đầu tư có thể yêu cầu nhà thầu giải trình và làm rõ tính khả thi, hợp lý của mức giá đã chào. Kết quả giải trình là một trong những căn cứ để đánh giá hồ sơ dự thầu hoặc loại bỏ hồ sơ không đáp ứng yêu cầu.

Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng giá dự thầu trên cơ sở khối lượng, định mức, giá vật liệu, chi phí nhân công, máy thi công và năng lực thực tế. Việc giảm giá bằng mọi cách để giành hợp đồng có thể dẫn đến thiếu vốn thi công, chậm tiến độ, giảm chất lượng công trình hoặc phát sinh tranh chấp sau khi trúng thầu.

Doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế

Cùng với tuân thủ quy định đấu thầu, các doanh nghiệp xây dựng được yêu cầu thực hiện nghiêm nghĩa vụ thuế.

Hoạt động xây dựng thường có hệ thống hợp đồng, nhà thầu phụ, vật tư, máy móc và lao động phức tạp. Do đó, doanh nghiệp cần quản lý chặt chẽ hóa đơn, chứng từ đầu vào; kê khai đúng doanh thu, chi phí và thuế phát sinh; đồng thời bảo đảm các giao dịch với nhà cung cấp và nhà thầu phụ có hồ sơ hợp pháp.

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các nội dung sau:

• Kê khai đầy đủ doanh thu từ hoạt động xây dựng, lắp đặt;

• Xuất hóa đơn đúng thời điểm theo quy định;

• Kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn vật liệu, thiết bị và dịch vụ thuê ngoài;

• Thực hiện nghĩa vụ thuế tại địa phương nơi phát sinh hoạt động xây dựng khi thuộc trường hợp phải kê khai;

• Quản lý đầy đủ hợp đồng và chứng từ thanh toán với nhà thầu phụ;

• Hạch toán đúng chi phí nhân công, máy thi công và nguyên vật liệu;

• Không sử dụng hóa đơn khống hoặc hợp thức hóa chi phí không có thật;

• Thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách đối với người lao động.

Tuân thủ nghĩa vụ thuế không chỉ giúp doanh nghiệp tránh rủi ro bị truy thu hoặc xử phạt mà còn ảnh hưởng đến uy tín, năng lực tài chính và khả năng tham gia các gói thầu trong tương lai.

Ngăn chặn cạnh tranh không lành mạnh trong đấu thầu

Phó Thủ tướng yêu cầu Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam và các doanh nghiệp tăng cường tính tự quản, kỷ cương, tuân thủ pháp luật và nâng cao đạo đức nghề nghiệp.

Các doanh nghiệp phải chủ động ngăn ngừa hành vi cạnh tranh không lành mạnh và vi phạm trong hoạt động đấu thầu. Những hành vi bị nghiêm cấm có thể liên quan đến đưa, nhận hoặc môi giới hối lộ; thông thầu; gian lận; cản trở hoạt động đấu thầu; tiết lộ tài liệu, thông tin trong quá trình lựa chọn nhà thầu hoặc chuyển nhượng thầu trái phép.

Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế kiểm soát nội bộ đối với toàn bộ quá trình chuẩn bị và nộp hồ sơ dự thầu. Hồ sơ về nhân sự, máy móc, năng lực tài chính, hợp đồng tương tự và kinh nghiệm thi công phải chính xác, có thể kiểm chứng.

Sau khi trúng thầu, doanh nghiệp phải huy động đúng nhân sự, thiết bị và nguồn lực đã cam kết; thực hiện hợp đồng đúng tiến độ, chất lượng và phạm vi công việc. Việc kê khai năng lực không trung thực hoặc sử dụng danh nghĩa của đơn vị khác có thể khiến hồ sơ bị loại và doanh nghiệp phải đối mặt với các biện pháp xử lý theo quy định.

Công bố giá vật liệu phải sát thị trường

Một trong những vấn đề được cộng đồng nhà thầu đặc biệt quan tâm là giá vật liệu xây dựng, nhân công và máy thi công được công bố tại một số địa phương chưa kịp thời hoặc chưa phản ánh đầy đủ giá thị trường.

Phó Thủ tướng giao Bộ Xây dựng tăng cường đôn đốc các địa phương công bố kịp thời giá vật liệu, nhân công, máy thi công, giá xây dựng và định mức xây dựng theo thẩm quyền. Bộ cũng phải hướng dẫn việc thực hiện các quy định mới về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, cơ chế chuyển tiếp và chi phí chung, hoàn thành trong tháng 9/2026.

UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm khảo sát và công bố định kỳ giá vật liệu, giá nhân công, giá ca máy và chỉ số giá xây dựng sát với thực tế; khắc phục tình trạng công bố chậm hoặc không phản ánh đúng mặt bằng giá.

Thông tin giá chính xác là cơ sở quan trọng để lập tổng mức đầu tư, dự toán, giá gói thầu và quản lý hợp đồng. Nếu giá công bố thấp hơn nhiều so với giá mua thực tế, nhà thầu có thể gặp khó khăn về dòng tiền, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng thi công.

Xây dựng quy chế điều phối vật liệu liên vùng

Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phối hợp với Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính cùng các địa phương đánh giá nguồn cung vật liệu xây dựng.

Các cơ quan liên quan phải nghiên cứu hoàn thiện chính sách về khai thác mỏ khoáng sản nhóm III, nhóm IV làm vật liệu xây dựng thông thường và xây dựng quy chế điều phối vật liệu liên vùng. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trong tháng 9/2026 nhằm xử lý tình trạng thiếu hụt cục bộ.

Các địa phương đồng thời phải phối hợp trong quản lý, cấp phép và điều phối nguồn khoáng sản phục vụ những công trình trọng điểm đi qua địa bàn.

Giải pháp điều phối liên vùng được kỳ vọng góp phần cân đối nguồn cung đất, cát, đá và các loại vật liệu thiết yếu; giảm nguy cơ dự án chậm tiến độ do thiếu vật liệu hoặc giá tăng bất hợp lý.

Đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng BIM

Bên cạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật, doanh nghiệp xây dựng được yêu cầu đổi mới mô hình quản lý và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ.

Các doanh nghiệp cần kiện toàn mô hình tổ chức, nâng cao năng lực quản lý dự án theo chuẩn mực tiên tiến, tăng cường cơ giới hóa, tự động hóa và áp dụng công nghệ thi công lắp ghép.

Việc ứng dụng mô hình thông tin công trình BIM cũng được nhấn mạnh nhằm nâng cao năng suất lao động, quản lý hiệu quả tiến độ và chi phí, hạn chế xung đột thiết kế và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.

Đây không chỉ là yêu cầu đổi mới công nghệ mà còn là giải pháp tăng tính minh bạch. Dữ liệu số về thiết kế, khối lượng, tiến độ và nghiệm thu có thể giúp chủ đầu tư, tư vấn và nhà thầu kiểm soát công trình xuyên suốt quá trình thực hiện.

Bảo đảm quyền lợi cho người lao động

Doanh nghiệp xây dựng phải thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách đối với người lao động và chấp hành nghiêm quy định về an toàn lao động.

Các nhà thầu cần bảo đảm huấn luyện an toàn, trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân, kiểm định máy móc có yêu cầu nghiêm ngặt và kiểm soát nguy cơ tại công trường. Trách nhiệm này phải được thực hiện đối với cả lao động trực tiếp của doanh nghiệp và nhân sự do nhà thầu phụ huy động.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu doanh nghiệp chủ động liên kết, đặt hàng đào tạo với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Giải pháp này giúp bổ sung lực lượng lao động có kỹ năng, đáp ứng yêu cầu thi công hiện đại và giảm tình trạng thiếu nhân lực có trình độ.

Tuân thủ pháp luật là nền tảng nâng cao năng lực nhà thầu

Thông báo số 470/TB-VPCP thể hiện định hướng đồng hành và tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kỷ luật, minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp.

Đối với doanh nghiệp xây dựng, tuân thủ quy định về đấu thầu, thuế, an toàn lao động và bảo vệ môi trường không chỉ là nghĩa vụ pháp lý. Đây còn là điều kiện để duy trì uy tín, kiểm soát rủi ro, tiếp cận các dự án lớn và nâng cao khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Trong bối cảnh đầu tư kết cấu hạ tầng tiếp tục được thúc đẩy, doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, hồ sơ minh bạch, công nghệ phù hợp và khả năng thực hiện đúng cam kết sẽ có nhiều cơ hội tham gia sâu hơn vào các dự án trọng điểm.