Hoạt động xuất khẩu nông sản, thực phẩm và thức ăn chăn nuôi của Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khi nhiều thị trường đồng loạt cập nhật quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS). Theo công bố của Văn phòng SPS Việt Nam ngày 31/7/2026, từ ngày 16-31/7, các thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã ban hành tổng cộng 53 thông báo mới, gồm 48 dự thảo đang lấy ý kiến và 15 quy định đã chính thức có hiệu lực.
Những thay đổi này xuất hiện tại nhiều khu vực như châu Âu, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Trung Đông và Đông Phi, phản ánh xu hướng ngày càng siết chặt các hàng rào kỹ thuật đối với hàng hóa nhập khẩu. Với Việt Nam - quốc gia có tỷ trọng xuất khẩu lớn ở các nhóm nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến, đây được xem là tín hiệu quan trọng để doanh nghiệp theo dõi và điều chỉnh hoạt động sản xuất, thay vì chỉ coi là các thay đổi mang tính thủ tục hành chính.
Một trong những nội dung đáng chú ý là quyết định của Israel về việc sửa đổi quy định đối với vật liệu nhựa tiếp xúc thực phẩm. Quốc gia này, vốn áp dụng gần như toàn bộ khung pháp lý của Liên minh châu Âu (EU), sẽ cấm sử dụng Bisphenol A (BPA) cùng các hợp chất bisphenol có đặc tính nguy hại tương tự trong bao bì thực phẩm. Đồng thời, cơ chế mới cũng được thiết kế nhằm ngăn doanh nghiệp chuyển sang sử dụng các chất thay thế có mức độ rủi ro tương đương.
Động thái này phát đi tín hiệu rõ ràng tới các doanh nghiệp sản xuất bao bì nhựa xuất khẩu, không chỉ tại thị trường Israel mà còn ở nhiều quốc gia lấy tiêu chuẩn của EU làm cơ sở xây dựng quy định. Những loại vật liệu từng được phép sử dụng có thể sẽ dần bị loại bỏ, dù vẫn còn thời gian chuyển tiếp đối với sản phẩm đang lưu thông.
Trong khi đó, Canada công bố dự thảo điều chỉnh Lệnh cấm tăng cường về thức ăn chăn nuôi theo hướng nới lỏng có kiểm soát. Theo đề xuất, một số vật liệu có nguy cơ rất thấp liên quan đến bệnh bò điên sẽ được phép sử dụng trong thức ăn cho động vật không nhai lại, thức ăn thú cưng và phân bón sau khi Tổ chức Thú y Thế giới xác định quốc gia này thuộc nhóm có nguy cơ không đáng kể từ năm 2021.
Brazil tiếp tục là nước ban hành nhiều thông báo SPS nhất trong kỳ với 17 thông báo, chủ yếu cập nhật các quy định kỹ thuật về hoạt chất bảo vệ thực vật như glyphosate, mancozeb, bifenthrin và chlormequat. Dù phần lớn thay đổi nằm trong các phụ lục chuyên môn, đây lại là yếu tố quyết định khả năng đáp ứng giới hạn dư lượng tối đa của từng lô hàng xuất khẩu.
Đối với thị trường Nhật Bản, tám thông báo mới tập trung sửa đổi mức dư lượng tối đa (MRL) của nhiều hoạt chất như tetraniliprole, carbaryl, prosulfocarb và kasugamycin. Đáng chú ý, nước này không chấp nhận áp dụng một số mức MRL của Codex đối với cam, bưởi chùm và măng tây do lo ngại nguy cơ phơi nhiễm ngắn hạn vượt ngưỡng an toàn. Điều đó cho thấy việc đáp ứng tiêu chuẩn Codex chưa đồng nghĩa với việc đáp ứng đầy đủ yêu cầu riêng của Nhật Bản.
Ngoài các quy định về hóa chất và dư lượng, nhiều thị trường cũng đồng loạt nâng yêu cầu đối với sản phẩm nhập khẩu. Jordan lần đầu ban hành tiêu chuẩn quốc gia mới cho gạo thực phẩm với quy định độ ẩm tối đa 15%, tỷ lệ hạt gãy không vượt quá 6% và bắt buộc có chứng nhận Halal. Chile siết điều kiện nhập khẩu thịt lợn, còn Cộng đồng Đông Phi xây dựng tiêu chuẩn mới đối với đồ uống có ga và nước tăng lực, quy định chi tiết từ hàm lượng caffeine, taurine đến giới hạn kim loại nặng.
Song song với đó, Ma-rốc sửa đổi nhiều quy định liên quan đến nước xốt, mứt trái cây, gia vị thảo mộc sấy khô và rượu vang; Kenya bổ sung giới hạn kim loại nặng đối với lá nguyệt quế. Ukraine thiết lập cơ chế kiểm tra mới đối với cơ sở nước ngoài muốn xuất khẩu động vật sống và vật liệu sinh sản, trong khi Hàn Quốc đề xuất trao thêm quyền cho cơ quan quản lý nhằm kiểm soát các đơn hàng thực phẩm mua trực tiếp từ nước ngoài thông qua nền tảng thương mại điện tử nếu phát hiện thành phần bị cấm.
Nhìn tổng thể, dù khác nhau về phạm vi và đối tượng điều chỉnh, 53 thông báo SPS đều phản ánh xu hướng chung là các thị trường nhập khẩu đang thu hẹp biên độ sai số và chuyển phần lớn trách nhiệm chứng minh mức độ an toàn sang phía doanh nghiệp xuất khẩu. Phần lớn dự thảo hiện có thời hạn góp ý đến cuối tháng 8 và tháng 9/2026, tạo khoảng thời gian để doanh nghiệp Việt Nam phối hợp với các hiệp hội ngành hàng và cơ quan đầu mối SPS tham gia đóng góp ý kiến trước khi các quy định mới chính thức trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa khi vào thị trường quốc tế.
