Chuyển đổi số hướng tới quản trị hiệu quả hơn
Ngành cấp, thoát nước đang phải giải quyết đồng thời nhiều yêu cầu về hạ tầng, nguồn lực, chất lượng dịch vụ và khả năng ứng phó với những rủi ro ngày càng phức tạp. Biến đổi khí hậu kéo theo hạn hán, xâm nhập mặn, ngập úng và những thay đổi về nguồn nước, trong khi hệ thống hạ tầng tại nhiều địa phương vẫn chưa đồng bộ.
Cùng với yêu cầu bảo đảm nguồn nước an toàn, ngành Nước cũng đứng trước xu hướng chuyển đổi theo hướng xanh và thông minh hơn. Kiểm soát thất thoát nước, tối ưu hóa năng lượng, giám sát chất lượng nước, quản lý tài sản và nâng cao hiệu quả vận hành ngày càng gắn với dữ liệu và công nghệ số.
Đối với lĩnh vực thoát nước, khả năng thích ứng cần được tính toán xuyên suốt từ quy hoạch, thiết kế đến vận hành, gắn hệ thống với cao độ nền, lưu vực, sông hồ và không gian trữ, điều hòa nước mưa. Những yêu cầu này cho thấy chuyển đổi số và phát triển bền vững của ngành Nước gắn chặt với bài toán hạ tầng và khả năng chống chịu.
Những yêu cầu mới của ngành Nước được đưa vào trọng tâm thảo luận tại Tuần lễ ngành Nước Việt Nam 2026 (Vietnam Water Week 2026), diễn ra từ ngày 16 đến 18/9 tại Hà Nội. Sự kiện do Hội Cấp Thoát nước Việt Nam tổ chức với chủ đề "Chuyển đổi số và tăng cường khả năng thích ứng của ngành Nước trong kỷ nguyên mới".
Tại lễ khai mạc ngày 16/9, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết Bộ Xây dựng đang tập trung nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về cấp, thoát nước. Ngày 22/6/2026, Bộ đã ban hành Quyết định số 971/QĐ-BXD về Kế hoạch xây dựng Luật Cấp, thoát nước, đồng thời tổ chức lấy ý kiến các cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học để hoàn thiện hồ sơ chính sách, dự án Luật.
Các nhóm chính sách đang được nghiên cứu tập trung vào phát triển cấp, thoát nước đồng bộ theo chiến lược, quy hoạch và kế hoạch; nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành, khai thác hệ thống và bảo đảm nguồn lực cho phát triển.
Đề cập chủ đề của Vietnam Water Week 2026, Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng nhấn mạnh: "Chuyển đổi số cần được triển khai theo hướng thực chất, lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản lý và vận hành".
Trong năm 2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu Bộ Xây dựng và Từ điển dữ liệu dùng chung ngành xây dựng phiên bản 1.0, tạo cơ sở để chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trong phạm vi quản lý của Bộ.
Đối với ngành Nước, Thứ trưởng cho rằng số hóa cần gắn trực tiếp với quản trị tài sản, dự báo nhu cầu sử dụng nước, kiểm soát thất thoát, tối ưu hóa năng lượng, giám sát chất lượng nước, cảnh báo sự cố và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Cùng với đầu tư công nghệ, cần chú trọng chuẩn hóa dữ liệu, khả năng kết nối giữa các hệ thống, an toàn thông tin và an ninh mạng.
Nhìn từ yêu cầu vận hành thực tế, chuyển đổi số vì thế không đơn thuần là bổ sung phần mềm hay thiết bị. Giá trị của công nghệ nằm ở khả năng hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý sử dụng dữ liệu để nhận diện vấn đề, dự báo nhu cầu, giảm hao phí và nâng chất lượng dịch vụ.
Tăng khả năng thích ứng, mở rộng kết nối
Song song với số hóa, khả năng thích ứng của hạ tầng được đặt ở vị trí quan trọng trong các thảo luận tại Vietnam Water Week 2026. Với cấp nước, cần quan tâm đến an toàn nguồn, tính dự phòng và khả năng kết nối giữa các hệ thống. Với thoát nước, yêu cầu là tiếp cận theo lưu vực, gắn với cao độ nền, hệ thống thủy lợi, sông hồ, không gian trữ và điều hòa nước mưa.
Phát biểu khai mạc sự kiện, Chủ tịch Hội Cấp Thoát nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Điệp cho rằng ngành Nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao. Trong khi biến đổi khí hậu, thiên tai, hạn hán, xâm nhập mặn, ngập úng đô thị và ô nhiễm nguồn nước ngày càng phức tạp, hạ tầng tại nhiều nơi vẫn chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, cơ chế, chính sách và giá dịch vụ tiếp tục cần được hoàn thiện.
Theo Chủ tịch VWSA, chủ đề của Vietnam Water Week 2026 không chỉ là tên gọi của một sự kiện, mà là "lời mời cùng hành động". Chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư thêm phần mềm hay thiết bị. Cốt lõi của chuyển đổi số là sử dụng dữ liệu để quản trị tốt hơn, dự báo sớm hơn, giảm thất thoát và tiêu hao năng lượng, kiểm soát chất lượng nước chặt chẽ hơn và phục vụ người dân thuận tiện hơn. Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giải quyết được vấn đề của thực tiễn.
Vietnam Water Week 2026 được VWSA định vị là nhịp cầu trên ba phương diện gồm kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp; kết nối doanh nghiệp với cơ quan nhà nước; và kết nối ngành Nước Việt Nam với khu vực, quốc tế.
Ông Nguyễn Ngọc Điệp khẳng định, Vietnam Water Week 2026 không chỉ hướng tới một triển lãm quy mô hay nhiều hội nghị, toạ đàm, mà quan trọng hơn là tạo không gian để những người làm trong ngành Nước gặp gỡ, hiểu nhu cầu của nhau và cùng giải quyết những vấn đề đang đặt ra.
Ở góc độ quốc tế, khả năng chống chịu của hệ thống nước trước biến đổi khí hậu cũng được nhấn mạnh. Đại diện UNICEF cho rằng chủ đề chuyển đổi số và khả năng thích ứng của sự kiện diễn ra đúng thời điểm Việt Nam đang xây dựng dự thảo Luật Cấp, Thoát nước và đối mặt với El Niño 2026–2027. Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá là những khu vực có nguy cơ rất cao trước hạn hán, nắng nóng cực đoan, thiếu nước và xâm nhập mặn.
UNICEF đề xuất ba ưu tiên gồm đưa khả năng chống chịu với khí hậu, tính dễ bị tổn thương của trẻ em và sự công bằng vào nền tảng pháp lý; sử dụng chuyển đổi số và dữ liệu để dự báo rủi ro, bảo vệ dịch vụ; đồng thời bảo đảm nguồn tài chính cho các dịch vụ có khả năng chống chịu và tăng cường trách nhiệm giải trình.
Trong khi đó, Trưởng Đại diện JICA Việt Nam KOBAYASHI Yosuke cho rằng chủ đề năm nay phù hợp với giai đoạn phát triển mới của Việt Nam. Theo ông, ngành Nước có liên kết chặt chẽ với các yêu cầu về hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực có kỹ năng, quản lý dựa trên dữ liệu, hệ thống đô thị có khả năng chống chịu và tăng trưởng kinh tế bền vững.
JICA hiện đang hợp tác với Bộ Xây dựng thông qua Dự án Hợp tác Kỹ thuật "Nâng cao năng lực hoàn thiện khung pháp lý quản lý thoát nước và xử lý nước thải đô thị", trong đó hỗ trợ tăng cường khung pháp lý, thể chế cho ngành Nước, bao gồm xây dựng Luật Cấp, Thoát nước và các văn bản liên quan. Đến nay, 13 nhà máy xử lý nước thải có sự hỗ trợ của JICA đã đi vào hoạt động tại Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Huế và nhiều địa phương khác.
Từ góc nhìn cộng đồng, với vai trò Đại sứ Vietnam Water Week 2026, Hoa hậu Môi trường Thế giới 2023 Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh mối liên hệ giữa công nghệ, phát triển đô thị và việc bảo vệ nguồn nước. Theo cô, dù trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật hay tự động hóa ngày càng được ứng dụng sâu rộng, một đô thị chỉ thực sự đáng sống khi người dân được tiếp cận nguồn nước sạch, an toàn và bền vững.
Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà cho rằng chuyển đổi số trong ngành Nước không chỉ là đưa thêm công nghệ vào hệ thống, mà còn là quá trình chuyển từ phản ứng sang dự báo, từ kinh nghiệm sang dữ liệu và từ quản lý sang quản trị thông minh, có trách nhiệm. Công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phát hiện rò rỉ, nâng cao khả năng dự báo và tối ưu vận hành, nhưng giá trị cuối cùng vẫn phải hướng tới chất lượng sống của con người và sự bền vững của môi trường.
Từ góc nhìn của một người trẻ hoạt động vì môi trường, cô cũng gửi thông điệp tới thế hệ trẻ: "Người trẻ không chỉ là người thừa hưởng tương lai. Người trẻ phải là những người cùng kiến tạo tương lai". Theo Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà, bảo vệ nguồn nước có thể bắt đầu từ những hành động nhỏ trong đời sống hằng ngày, đồng thời cũng có thể được mở rộng bằng các nghiên cứu, sáng kiến và giải pháp công nghệ góp phần giảm thất thoát nước.
Khép lại phần chia sẻ, Đại sứ Vietnam Water Week 2026 nhấn mạnh thông điệp: "Giữ từng giọt nước – Gìn giữ cả tương lai", đồng thời kêu gọi để công nghệ đi cùng trách nhiệm, phát triển đi cùng bền vững và mỗi hành động hôm nay trở thành một cam kết với ngày mai.
Vietnam Water Week 2026 tiếp tục diễn ra đến ngày 18/9, với các hoạt động hướng tới trao đổi chính sách, công nghệ, đầu tư và kết nối hợp tác trong lĩnh vực cấp, thoát nước.
