El Niño mạnh đến rất mạnh, cảnh báo áp lực nguồn nước mùa khô 2026-2027

Chủ động theo kịch bản rủi ro cao, ưu tiên bảo đảm nguồn nước

Ngày 18/8, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố thuộc khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, đề nghị sớm triển khai các giải pháp phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn do tác động của El Niño trong mùa khô 2026-2027.

Theo các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ, ENSO đã chuyển sang trạng thái El Niño. Đáng chú ý, diễn biến trong những tháng tới được dự báo ở mức mạnh đến rất mạnh, làm gia tăng rủi ro đối với nguồn nước, sản xuất nông nghiệp và đời sống dân cư tại nhiều khu vực.

Trong giai đoạn tháng 9-11/2026, khả năng El Niño duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh được dự báo đạt 100%, trong đó xác suất ở mức rất mạnh khoảng 93%. Sang giai đoạn tháng 10-12/2026, xác suất đạt cường độ rất mạnh lên tới 95%. Từ tháng 12/2026 đến tháng 2/2027, hiện tượng này tiếp tục có khả năng duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất khoảng 93%.

Trước triển vọng thời tiết bất lợi, yêu cầu đặt ra với các địa phương không chỉ dừng ở việc theo dõi diễn biến khí tượng mà phải chuyển sang trạng thái chuẩn bị chủ động, nhất là đối với các khu vực thường xuyên chịu tác động của hạn hán và xâm nhập mặn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh, thành phố tiếp tục thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20/2/2026 về chủ động ứng phó với xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, cũng như hạn hán và cháy rừng tại Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ. Các nhiệm vụ liên quan tại văn bản số 1643/BNNMT-TL ngày 23/2/2026 cũng được yêu cầu tiếp tục triển khai.

Trọng tâm là xây dựng, cập nhật phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn cho mùa khô 2026-2027 theo kịch bản rủi ro rất cao. Trong đó, các địa phương cần tính đến khả năng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long tương đương mùa khô 2019-2020; hạn hán, thiếu nước ở những khu vực khác có thể diễn biến tương tự giai đoạn 2014-2016.

Trên cơ sở các kịch bản này, phạm vi và mức độ ảnh hưởng phải được đánh giá cụ thể đối với từng lĩnh vực, từ sản xuất nông nghiệp, nước sinh hoạt nông thôn đến nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi và nguy cơ cháy rừng. Việc đánh giá sát thực tế sẽ giúp địa phương xác định đúng khu vực trọng điểm, chủ động phân bổ nguồn nước và giảm thiểu thiệt hại khi mùa khô bước vào giai đoạn căng thẳng.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, thời gian xâm nhập mặn cao điểm được dự báo tập trung từ tháng 1 đến tháng 4/2027. Với kịch bản rủi ro cao, khoảng 64.000 ha lúa Đông Xuân, 80.000 ha lúa-tôm và 19.000 ha cây ăn trái có nguy cơ chịu ảnh hưởng. Nếu xảy ra kịch bản rủi ro rất cao, diện tích này có thể tăng lên khoảng 85.800 ha lúa Đông Xuân, 120.000 ha lúa-tôm và 45.000 ha cây ăn trái.

Tại Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, trong vụ Đông Xuân 2026-2027, diện tích có khả năng bị ảnh hưởng ước khoảng 12.000-25.000 ha ở kịch bản cao và 25.000-50.000 ha trong kịch bản rất cao. Đến vụ Hè Thu 2027, phạm vi này có thể tăng lên lần lượt khoảng 58.000-85.000 ha và 90.000-120.000 ha.

Trong khi đó, tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, vụ Đông Xuân 2026-2027 có thể ghi nhận khoảng 42.000-75.000 ha chịu ảnh hưởng theo kịch bản cao và 135.000-190.000 ha nếu rủi ro rất cao, chủ yếu liên quan đến nhóm cây trồng lâu năm.

Những dự báo trên cho thấy tác động của El Niño có thể kéo dài qua nhiều vụ sản xuất. Vì vậy, việc điều chỉnh kế hoạch canh tác từ sớm được xem là một trong những giải pháp quan trọng để giảm áp lực lên nguồn nước. Trong mùa mưa năm 2026, các địa phương cũng được yêu cầu tận dụng khả năng tích nước của các hồ chứa thủy lợi, thủy điện nhằm chuẩn bị nguồn dự trữ cho mùa khô. Tuy nhiên, quá trình tích nước phải đi đôi với bảo đảm an toàn đập, hồ chứa và vùng hạ du, đồng thời duy trì khả năng ứng phó trước những đợt mưa, lũ cực đoan.

Cùng với đó, lịch thời vụ cần được rà soát lại theo diễn biến nguồn nước. Các địa phương phải tính toán thời điểm xuống giống sao cho giai đoạn cây trồng có nhu cầu nước cao không trùng với thời điểm hạn hán hoặc xâm nhập mặn đạt đỉnh.

Hàng trăm nghìn hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt

Không chỉ gây sức ép lên sản xuất, El Niño còn có thể tác động trực tiếp đến đời sống người dân thông qua nguy cơ thiếu nước sinh hoạt. Theo các kịch bản được đưa ra, khoảng 82.240 hộ dân có thể đứng trước nguy cơ thiếu nước trong trường hợp rủi ro cao. Nếu kịch bản rủi ro rất cao xảy ra, số hộ bị ảnh hưởng có thể lên tới 254.570 hộ, tập trung chủ yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ.

Do đó, việc chuẩn bị nguồn nước cần được thực hiện đến từng hộ, thôn, ấp và xã tại những địa bàn thường xuyên thiếu nước. Ngoài hệ thống cấp nước tập trung, các địa phương cần khuyến khích người dân chuẩn bị phương tiện trữ và xử lý nước tại hộ gia đình như bồn chứa, thiết bị lọc và hóa chất xử lý nước phù hợp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đồng thời yêu cầu các địa phương thường xuyên cập nhật thông tin từ Cục Khí tượng Thủy văn, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cùng các cơ quan khoa học thuộc Bộ. Việc cập nhật liên tục sẽ giúp chính quyền điều chỉnh giải pháp ứng phó theo diễn biến thực tế, thay vì áp dụng cứng nhắc một kịch bản trong suốt mùa khô.

Một yêu cầu khác được nhấn mạnh là tăng cường truyền thông chủ động. Các thông tin cảnh báo về hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn cần được chuyển tải kịp thời tới chính quyền cấp xã, người dân và các cơ quan liên quan, qua nhiều hình thức khác nhau.

Tuy nhiên, công tác truyền thông cần bảo đảm chính xác về thời điểm, mức độ và diễn biến của thiên tai, tránh đưa thông tin theo hướng cực đoan hoặc gây tâm lý hoang mang trong cộng đồng. Các bản tin dự báo, cảnh báo cần được cập nhật thường xuyên và dựa trên nguồn thông tin chính thống.

Trong bối cảnh El Niño được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh, việc chuẩn bị cho mùa khô 2026-2027 cần được triển khai đồng bộ từ quản lý nguồn nước, tích trữ nước, điều chỉnh mùa vụ đến bảo đảm nước sinh hoạt và phòng chống cháy rừng.

Thay vì chờ đến khi hạn hán, thiếu nước hoặc xâm nhập mặn xảy ra mới ứng phó, các địa phương được yêu cầu chuẩn bị trước theo kịch bản rủi ro cao nhất. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để giảm thiểu thiệt hại đối với sản xuất, bảo đảm đời sống người dân và nâng cao khả năng chống chịu trước những diễn biến bất lợi của El Niño.