Tại phiên thảo luận “Cấu trúc các dự án xanh thành các sản phẩm đầu tư đủ điều kiện thu hút dòng vốn” trong khuôn khổ Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 ngày 6/8, các chuyên gia cho rằng để mở rộng khả năng huy động vốn cho chuyển đổi xanh, Việt Nam cần đa dạng hóa các kênh tài chính, đồng thời nâng chất lượng và tính khả thi của từng dự án.
Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch Điều hành FiinGroup, cho rằng Việt Nam cần phát triển đồng thời 3 kênh gồm tín dụng xanh, vốn đầu tư trực tiếp từ các nhà đầu tư quốc tế và thị trường trái phiếu xanh.
"Nếu nguồn vốn vẫn chủ yếu được tiếp cận theo từng dự án riêng lẻ hoặc dựa vào hệ thống ngân hàng, khả năng đáp ứng nhu cầu vốn cho quá trình chuyển đổi xanh sẽ bị hạn chế", ông Thuân cho hay.
Ở góc độ các tổ chức bảo lãnh và đầu tư quốc tế, ông Nishant Kumar, Giám đốc Điều hành khu vực châu Á - GuarantCo, Trưởng bộ phận Phát triển Kinh doanh khu vực châu Á - Tổ chức Phát triển Hạ tầng Tư nhân (PIDG), cho biết khả năng hoàn vốn chỉ là một trong những tiêu chí được xem xét khi đánh giá dự án.
Theo ông, nhà đầu tư đồng thời quan tâm đến tác động môi trường, tính bổ sung, tiêu chuẩn ESG và quản trị doanh nghiệp. Trong đó, quản trị doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm các tiêu chuẩn xanh được duy trì xuyên suốt vòng đời khoản đầu tư, thay vì chỉ được đáp ứng tại thời điểm phát hành.
Cách tiếp cận này cũng nhằm hạn chế rủi ro “tẩy xanh” (greenwashing), khi các cam kết về môi trường không được duy trì tương xứng với tiêu chuẩn ban đầu.
Đối với trái phiếu xanh, ông Nishant Kumar cho rằng quá trình phát hành không nhất thiết kéo dài hơn đáng kể so với trái phiếu thông thường. Đánh giá độc lập (Second Party Opinion - SPO) có thể được thực hiện song song với thẩm định tín dụng. Bên cạnh đó, vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm nhiều hơn là nguồn lực và chi phí để đáp ứng các yêu cầu về báo cáo, xác minh và duy trì tiêu chuẩn trong quá trình huy động vốn.
Song, ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, cho biết nhu cầu tín dụng xanh hiện tập trung vào điện mặt trời áp mái tại các khu công nghiệp, kho lạnh và logistics tiết kiệm năng lượng, cùng nông nghiệp công nghệ cao có chứng nhận. Đây là những lĩnh vực có dòng tiền tương đối ổn định, giúp ngân hàng thuận lợi hơn trong quá trình đánh giá khả năng trả nợ và thẩm định dự án.
Ông Hải cho biết các khoản vay xanh sử dụng nguồn vốn từ các tổ chức tài chính phát triển (DFIs) hiện có lãi suất thấp hơn tín dụng thông thường khoảng 0,5 - 1 điểm phần trăm. Tuy nhiên, mức ưu đãi này chưa tạo được động lực đủ lớn để thúc đẩy chuyển đổi xanh trên diện rộng.
Cùng với đó, "một nguyên nhân là quy định về an toàn vốn hiện chưa phân biệt giữa tín dụng xanh và tín dụng thông thường. Trong khi đó, yêu cầu từ các đối tác trong chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đang tạo sức ép lớn hơn trong quá trình chuyển đổi", ông Hải nhấn mạnh.
Với trái phiếu xanh, doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều yêu cầu từ trước và sau phát hành, bao gồm xây dựng khung trái phiếu xanh, đánh giá độc lập và thực hiện báo cáo định kỳ trong suốt thời hạn trái phiếu. Do đó, tín dụng xanh vẫn là kênh được nhiều doanh nghiệp ưu tiên trước khi cân nhắc phát hành trái phiếu xanh.
Mặt khác, một trong những điểm nghẽn được ông Hải đề cập đến chính là cách thức thẩm định dự án. Theo ông, khó khăn hiện nay không chủ yếu nằm ở tài sản bảo đảm mà ở mô hình đánh giá vẫn thiên về năng lực của doanh nghiệp thay vì dòng tiền của dự án.
Trong khi đó, các dự án xanh thường có thời gian hoàn vốn dài, tạo ra sự chênh lệch với kỳ hạn nguồn vốn mà ngân hàng huy động. Đây là một trong những yếu tố hạn chế khả năng mở rộng tín dụng xanh. Kinh nghiệm triển khai cho thấy sự tham gia của ngân hàng ngay từ giai đoạn thiết kế có thể giúp doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ đáp ứng tiêu chuẩn xanh trong khoảng 2 - 4 tháng.
Ngược lại, với các dự án đã hoàn thành rồi mới chuyển đổi theo tiêu chuẩn xanh, thời gian bổ sung hồ sơ và cải tạo các hạng mục cần thiết có thể kéo dài 9 - 12 tháng.
Ở góc độ nhà đầu tư, ông Ngô Thế Triệu, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Optima Wealth Partners, cho rằng tiêu chí xanh không thể thay thế các yêu cầu cơ bản về hiệu quả tài chính. Theo đó, một dự án muốn thu hút vốn trước hết phải bảo đảm các yếu tố về pháp lý, năng lực triển khai, quản trị rủi ro và khả năng tạo dòng tiền.
Chính vì vậy, các tiêu chuẩn ESG và chứng nhận xanh có thể gia tăng sức hấp dẫn của dự án, song không thể bù đắp cho những hạn chế về hiệu quả đầu tư.
Nhìn chung, bài toán huy động vốn xanh tại Việt Nam đang đặt ra yêu cầu song song: đa dạng hóa nguồn vốn và nâng chất lượng dự án. Khi dự án có pháp lý rõ ràng, dòng tiền khả thi, quản trị phù hợp và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, khả năng tiếp cận các nguồn vốn xanh sẽ thuận lợi hơn.
