Xây dựng nền tảng thu hút dòng vốn xanh
Để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, Việt Nam ước tính cần huy động khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư xanh. Bài toán này không chỉ đòi hỏi nguồn lực tài chính quy mô lớn mà còn yêu cầu hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý, tiêu chuẩn minh bạch và hạ tầng tài chính đáp ứng thông lệ quốc tế. Trong bối cảnh đó, TP.HCM đang từng bước xây dựng hệ sinh thái tài chính xanh nhằm kết nối dòng vốn toàn cầu, trong khi các ngân hàng thương mại cũng chủ động mở rộng hợp tác với các định chế tài chính quốc tế để gia tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh.
Nhằm thúc đẩy quá trình này, Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 với chủ đề "Nơi dòng vốn xanh kết nối cơ hội đầu tư" được tổ chức vào ngày 6/8, diễn đàn kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với các tổ chức tài chính quốc tế, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và tiếp cận các nguồn vốn phục vụ phát triển bền vững.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), Việt Nam đang từng bước cải thiện vị thế trên bản đồ tài chính khu vực. Trên các bảng xếp hạng Trung tâm Tài chính Toàn cầu (GFCI) và Chỉ số Tài chính Xanh (GGFI), Việt Nam hiện đứng thứ ba khu vực, sau Singapore.
Để củng cố vị thế này, TP.HCM đã triển khai nhiều sáng kiến như Trung tâm kết nối quỹ đầu tư mạo hiểm (VC/Fintech Hub) và Trung tâm Tài chính Hàng hải Quốc tế (IMFE), hướng tới hình thành hệ sinh thái tài chính hiện đại, đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư quốc tế.
Tuy nhiên, theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển (CCDR) của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung đến năm 2040 để thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải, trong đó khoảng một nửa được kỳ vọng huy động từ khu vực tư nhân và các nhà đầu tư quốc tế.
Các chuyên gia cho rằng, thách thức hiện nay không nằm ở việc thiếu nguồn vốn mà là thiếu các dự án đạt chuẩn để hấp thụ vốn. Khoảng cách giữa cam kết tài chính và khả năng giải ngân vẫn còn lớn do nhiều dự án chưa đáp ứng yêu cầu về cấu trúc tài chính, quản trị rủi ro, đo lường tác động và minh bạch thông tin.
Ông Paul Xavier, chuyên gia của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), nhận định nhà đầu tư quốc tế không thiếu nguồn vốn dành cho chuyển đổi xanh. Điều họ tìm kiếm là những thị trường có hệ thống phân loại xanh rõ ràng, dữ liệu minh bạch và danh mục dự án được chuẩn bị bài bản.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc FiinGroup, cho rằng nhiều dự án xanh tại Việt Nam chưa đủ sức hấp dẫn do hiệu quả tài chính còn thấp và cấu trúc dự án chưa phù hợp với khẩu vị của nhà đầu tư quốc tế. Bên cạnh đó, doanh nghiệp vẫn thiếu sự hỗ trợ từ các đơn vị tư vấn có kinh nghiệm trong việc thiết kế và thu xếp tài chính cho các dự án quy mô lớn.
Theo ông Thuân, thị trường cần xây dựng bộ tiêu chí minh bạch để đánh giá dự án, hạn chế tình trạng "tẩy xanh", đồng thời phát triển các sản phẩm tài chính chuẩn hóa thay vì phụ thuộc vào các giao dịch riêng lẻ. Ông cũng kiến nghị cần có chính sách ưu đãi thuế đối với trái phiếu xanh, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và cho phép áp dụng luật quốc tế đối với một số giao dịch phù hợp nhằm tăng sức hấp dẫn của thị trường.
Theo đại diện VIFC-HCMC, mục tiêu của Thành phố không chỉ là xây dựng một trung tâm giao dịch tài chính mà còn hình thành "ngôn ngữ chung" kết nối các nhà đầu tư toàn cầu. Theo đó, TP.HCM đang tập trung phát triển cơ chế tài chính hỗn hợp, quỹ bảo lãnh dòng vốn quốc tế và hệ thống Đo lường, Báo cáo và Xác minh (MRV) nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Song song với đó, Thành phố thúc đẩy hợp tác với Sở Giao dịch Chứng khoán London và NASDAQ, đồng thời nghiên cứu thành lập sàn giao dịch chứng khoán quốc tế nhằm tăng thanh khoản cho thị trường vốn.
Chiến lược phát triển cũng bao gồm việc chuẩn hóa hồ sơ dự án, hoàn thiện sổ tay hướng dẫn tài chính xanh, triển khai cơ chế sandbox đối với các sản phẩm mới như tài chính chuỗi cung ứng, tài chính xanh dương và bảo hiểm xanh. Về dài hạn, TP.HCM hướng tới xây dựng thị trường thứ cấp ứng dụng công nghệ số, tạo điều kiện để dòng vốn quốc tế tham gia giao dịch thuận lợi.
Nguồn vốn xanh được ưu tiên cho các lĩnh vực có tác động lớn đến quá trình chuyển đổi như năng lượng tái tạo, giao thông đô thị, hàng hải, hàng không và nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Riêng hệ thống metro tại TP.HCM được dự báo cần khoảng 30 tỷ USD trong 5 năm tới.
Theo lộ trình, năm 2026 VIFC-HCMC sẽ hoàn thiện hệ thống MRV, trung tâm dữ liệu và thành lập nhóm công tác tài chính xanh. Giai đoạn 2027-2028 sẽ triển khai các sản phẩm tài chính chuyển đổi và mở rộng kênh phân phối xuyên biên giới. Đến giai đoạn 2029-2030, TP.HCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm thanh khoản thứ cấp đối với trái phiếu xanh và phát triển các sản phẩm tài sản số theo chuẩn quốc tế.
Ngân hàng chủ động mở rộng nguồn vốn quốc tế
Tại hội nghị, Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank) ký kết thỏa thuận tín dụng xanh với SIFEM AG - định chế tài chính phát triển thuộc Chính phủ Liên bang Thụy Sĩ, đồng thời tiếp cận thêm nguồn vốn từ các quỹ do responsAbility Investments AG quản lý với tổng giá trị 20 triệu USD.
Sau thỏa thuận này, tổng quy mô nguồn vốn quốc tế mà Nam A Bank huy động từ đầu năm đến nay đạt gần 350 triệu USD. Nguồn vốn sẽ được ưu tiên dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), các dự án năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, cho biết việc hợp tác với các định chế tài chính quốc tế tiếp tục khẳng định năng lực quản trị và các tiêu chuẩn ESG của ngân hàng, đồng thời tạo điều kiện mở rộng chiến lược tài chính toàn diện, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận nguồn vốn xanh hơn.
Theo ông Hải, hiện khoảng 90% nguồn vốn xanh trong nước được giải ngân thông qua hệ thống ngân hàng thương mại. Nam A Bank đang áp dụng mức lãi suất thấp hơn khoảng 1 điểm phần trăm đối với các khách hàng đáp ứng tiêu chí ESG. Tuy nhiên, chi phí để doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh vẫn còn lớn, trong khi các ưu đãi hiện nay chưa đủ sức bù đắp.
Đại diện Nam A Bank kiến nghị cần có thêm các chính sách hỗ trợ như ưu đãi thuế đối với trái phiếu xanh, giảm phí lưu ký chứng khoán và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính để thúc đẩy dòng vốn đầu tư bền vững.
Các chuyên gia cũng cho rằng bên cạnh tài chính xanh, Việt Nam cần phát triển mạnh tài chính chuyển đổi (transition finance). Đây là công cụ giúp các ngành phát thải cao như thép, xi măng, hóa chất, nông nghiệp và vận tải từng bước giảm phát thải thông qua các khoản đầu tư có lộ trình rõ ràng, mục tiêu đo lường được và cơ chế giám sát minh bạch, thay vì cắt giảm nguồn vốn đối với các lĩnh vực này.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh ngày càng lớn, việc hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa dự án, nâng cao tính minh bạch và phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp được xem là những điều kiện then chốt để Việt Nam nâng cao khả năng hấp thụ dòng vốn quốc tế, tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển bền vững và hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050./.
