Bia Ma Nhai có tên đầy đủ là “Ma nhai kỷ công bi ký”, được khắc trực tiếp trên vách đá núi Thành Nam, thuộc thôn Tiến Thành (xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An). Văn bia có niên đại năm 1335 dưới thời Trần Minh Tông và được xem là một trong những bia Ma Nhai cổ nhất miền Trung, đồng thời là bia Ma Nhai có niên đại cổ thứ hai tại Việt Nam.
Theo các nhà nghiên cứu, đây cũng là tấm bia khắc trực tiếp lên núi cổ nhất còn tồn tại ở Việt Nam. Văn bia do danh thần Nguyễn Trung Ngạn biên soạn theo chỉ dụ của Thái thượng hoàng Trần Minh Tông và được khắc trực tiếp lên vách núi đá vôi cao hơn 100m, hướng ra dòng sông Lam.
Bia có kích thước khoảng 2,1m x 1,6m, gồm 14 dòng với 155 chữ Hán được khắc sâu vào đá. Toàn bộ văn tự không kèm hoa văn trang trí, tạo nên vẻ trang nghiêm, mộc mạc nhưng đầy uy lực. Giới nghiên cứu đánh giá đây là một trong những bia đá có kích thước chữ lớn nhất Việt Nam, với đường kính trung bình mỗi chữ khoảng 10,5cm.
Điều đặc biệt là sau gần 700 năm tồn tại giữa thiên nhiên khắc nghiệt, những dòng chữ trên bia vẫn còn khá rõ nét, hầu như không bị thời gian bào mòn.
Nội dung bia Ma Nhai ghi lại chiến công của quân dân nhà Trần trong cuộc chinh phạt lực lượng Ai Lao thường xuyên quấy nhiễu khu vực biên giới phía Tây Nam Nghệ An vào năm 1335.
Không chỉ mang giá trị lịch sử quân sự, bia Ma Nhai còn được xem là “trang sử đá” độc đáo khẳng định ý chí độc lập dân tộc, tinh thần giữ nước và chủ quyền lãnh thổ Đại Việt từ hàng trăm năm trước.
Những dòng chữ Hán cổ khắc trên vách núi là minh chứng sống động cho tư duy chiến lược, tầm nhìn bảo vệ biên cương và khát vọng giữ gìn non sông của cha ông nơi vùng đất biên viễn.
Năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận bia Ma Nhai là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Địa phương cũng đầu tư hệ thống biển chỉ dẫn, bảng giới thiệu và lối đi phục vụ du khách tham quan.
Mới đây, bia Ma Nhai được công nhận là Bảo vật Quốc gia, kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng cho phát triển du lịch văn hóa tại Con Cuông và khu vực miền Tây Nghệ An.
Ông Thái Văn Thành- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, việc bia Ma Nhai được công nhận là Bảo vật Quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với một di sản đặc biệt quý giá của Nghệ An nói riêng và cả nước nói chung.
“Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn đặt ra trách nhiệm lớn trong việc bảo tồn nguyên trạng, phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống lịch sử và phát triển du lịch văn hóa”, ông Thành khẳng định.
Lãnh đạo tỉnh Nghệ An cũng đề nghị các ngành chức năng tiếp tục tăng cường bảo vệ di tích, xây dựng quy hoạch tổng thể khu vực bia Ma Nhai, đầu tư hạ tầng phục vụ nghiên cứu và tham quan, đồng thời đẩy mạnh quảng bá để nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá miền Tây xứ Nghệ.
Sự kiện đón nhận danh hiệu Bảo vật Quốc gia đối với bia Ma Nhai không chỉ là dấu mốc quan trọng trong công tác bảo tồn di sản mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ. Giữa đại ngàn miền Tây xứ Nghệ, “trang sử đá” gần 700 năm tuổi vẫn đang tiếp tục kể câu chuyện về một thời kỳ hào hùng của dân tộc, trở thành biểu tượng văn hóa và lịch sử đặc sắc của vùng đất Con Cuông./.
