Từ ngày 15/2/2026, các quy định mới về bệnh nghề nghiệp chính thức được áp dụng theo Thông tư 60/2025/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 31/12/2025. Văn bản này đưa ra khung hướng dẫn chi tiết liên quan đến việc chẩn đoán, giám định mức suy giảm khả năng lao động cũng như xác định quyền lợi bảo hiểm xã hội đối với người lao động mắc bệnh nghề nghiệp. Những nội dung mới được xem là cơ sở quan trọng giúp người lao động hiểu rõ quyền lợi và quy trình được hưởng chế độ khi gặp rủi ro sức khỏe do môi trường làm việc.
Theo quy định, danh mục bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội hiện gồm 35 bệnh, kèm theo 35 phụ lục hướng dẫn chuyên môn. Danh mục này được phân thành nhiều nhóm khác nhau dựa trên yếu tố gây bệnh trong môi trường lao động.
Nhóm bệnh đầu tiên liên quan đến bụi phổi và các bệnh đường hô hấp nghề nghiệp, bao gồm các bệnh như bụi phổi silic, bụi phổi amiăng, bụi phổi bông, bụi phổi talc, bụi phổi than, viêm phế quản mạn tính nghề nghiệp và hen nghề nghiệp. Đây là những bệnh thường gặp ở những ngành nghề có môi trường nhiều bụi hoặc hóa chất trong không khí.
Bên cạnh đó, nhóm bệnh do nhiễm độc hóa chất và kim loại nặng cũng chiếm tỷ lệ đáng kể trong danh mục. Các bệnh phổ biến trong nhóm này có thể kể đến như nhiễm độc chì, nhiễm độc benzen và các chất đồng đẳng, nhiễm độc thủy ngân, mangan, cadimi, hay nhiễm độc carbon monoxide.
Ngoài ra, người lao động tiếp xúc với các hóa chất đặc thù như 2,4,6-Trinitrotoluen (TNT), arsenic hoặc các loại hóa chất bảo vệ thực vật thuộc nhóm phosphor hữu cơ và carbamat cũng có nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp. Một số trường hợp khác còn ghi nhận tình trạng nhiễm độc nicotin trong quá trình lao động.
Không chỉ dừng lại ở các yếu tố hóa học, danh mục bệnh nghề nghiệp còn bao gồm nhiều bệnh phát sinh từ yếu tố vật lý tại nơi làm việc. Trong đó có thể kể đến bệnh điếc nghề nghiệp do tiếng ồn kéo dài, bệnh giảm áp ở những môi trường đặc thù, hay các bệnh do rung động toàn thân hoặc rung cục bộ trong quá trình vận hành máy móc. Ngoài ra, các bệnh liên quan đến phóng xạ nghề nghiệp và đục thủy tinh thể do môi trường lao động cũng được đưa vào danh mục này.
Một nhóm bệnh khác được nhắc đến là các bệnh da nghề nghiệp. Người lao động thường xuyên tiếp xúc với hóa chất, kim loại hoặc môi trường ẩm ướt có thể gặp các tình trạng như nốt dầu nghề nghiệp, sạm da nghề nghiệp, viêm da tiếp xúc do crôm hoặc các bệnh da phát sinh từ việc tiếp xúc lâu dài với môi trường ẩm lạnh. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với cao su tự nhiên và các chất phụ gia trong sản xuất cao su cũng có thể dẫn đến bệnh da nghề nghiệp.
Danh mục cũng bao gồm một số bệnh truyền nhiễm liên quan đến công việc. Những bệnh này thường phát sinh khi người lao động tiếp xúc với nguồn bệnh trong môi trường làm việc đặc thù. Ví dụ như bệnh Leptospira nghề nghiệp, bệnh lao nghề nghiệp hoặc viêm gan vi rút B và C nghề nghiệp.
Ngoài ra, trong trường hợp tai nạn rủi ro nghề nghiệp, người lao động có thể bị nhiễm HIV và vẫn được xem xét theo diện bệnh nghề nghiệp. Đặc biệt, bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của vi rút Corona (COVID-19) cũng nằm trong danh mục bệnh nghề nghiệp khi phát sinh từ môi trường làm việc.
Thông tư mới cũng làm rõ một số nguyên tắc quan trọng liên quan đến việc xác định quyền lợi của người lao động. Trước hết, danh mục 35 bệnh nghề nghiệp được công bố là cơ sở pháp lý để giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội cho người lao động bị ảnh hưởng bởi điều kiện làm việc. Những trường hợp mắc bệnh do yếu tố nghề nghiệp, dù còn làm việc hay đã nghỉ việc, vẫn có thể được xem xét hưởng chế độ nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.
Quy trình chẩn đoán bệnh nghề nghiệp phải được thực hiện tại các cơ sở y tế đủ điều kiện chuyên môn. Việc chẩn đoán và đánh giá được thực hiện theo các tiêu chí chuyên ngành thống nhất trên phạm vi cả nước nhằm bảo đảm tính chính xác và minh bạch. Sau khi xác định mắc bệnh nghề nghiệp, người lao động sẽ được giám định mức suy giảm khả năng lao động. Kết quả giám định này là căn cứ trực tiếp để xác định mức hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội.
Về quyền lợi, người lao động có thể được hưởng nhiều chế độ khác nhau tùy theo mức độ suy giảm khả năng lao động. Các quyền lợi bao gồm trợ cấp một lần hoặc trợ cấp hằng tháng, thanh toán chi phí khám chữa bệnh liên quan đến bệnh nghề nghiệp, trợ cấp phục vụ đối với trường hợp suy giảm nặng và trợ cấp tuất nếu người lao động tử vong do bệnh nghề nghiệp.
Một điểm đáng chú ý trong quy định mới là người lao động không cần phải chứng minh lỗi của người sử dụng lao động khi làm thủ tục hưởng chế độ. Chỉ cần có hồ sơ y tế xác nhận bệnh nghề nghiệp và có căn cứ về quá trình tiếp xúc với yếu tố nguy cơ trong công việc là đủ điều kiện để xem xét giải quyết quyền lợi. Việc áp dụng thống nhất các quy định trên toàn quốc được kỳ vọng sẽ giúp quá trình giải quyết chế độ bệnh nghề nghiệp minh bạch hơn, đồng thời bảo đảm công bằng cho người lao động trong mọi lĩnh vực sản xuất và dịch vụ.
