Từ ngày 1/1/2026, một loạt quy định mới liên quan đến tiền lương, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp chính thức được áp dụng, tạo ra những thay đổi đáng chú ý đối với đời sống và quyền lợi của người lao động. Trọng tâm của các điều chỉnh lần này là việc tăng lương tối thiểu vùng theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP, qua đó kéo theo hàng loạt chế độ an sinh xã hội được điều chỉnh theo hướng có lợi hơn.
Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, mức lương tối thiểu tháng tại cả bốn vùng đều được nâng lên kể từ đầu năm 2026. Cụ thể, vùng I đạt 5,31 triệu đồng/tháng, tăng 350.000 đồng so với hiện hành; vùng II tăng lên 4,73 triệu đồng/tháng, cao hơn 320.000 đồng; vùng III đạt 4,14 triệu đồng/tháng, tăng 280.000 đồng; còn vùng IV được điều chỉnh lên mức 3,7 triệu đồng/tháng, tăng 250.000 đồng. Song song với đó, mức lương tối thiểu theo giờ cũng được điều chỉnh, nhằm bảo đảm quyền lợi cho nhóm lao động làm việc bán thời gian hoặc theo hình thức linh hoạt.
Việc tăng lương tối thiểu không chỉ tác động trực tiếp đến thu nhập mà còn ảnh hưởng đáng kể đến các khoản đóng và hưởng bảo hiểm xã hội. Theo quy định hiện hành, tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng đối với người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường. Do đó, khi lương tối thiểu vùng tăng, mức lương tối thiểu làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cũng tăng theo, kéo theo sự điều chỉnh của mức đóng và mức hưởng trong nhiều chế độ an sinh.
Một trong những quyền lợi được quan tâm nhiều nhất là chế độ thai sản. Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, lao động nữ sinh con được hưởng trợ cấp thai sản bằng 100% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội của 6 tháng liền kề trước khi nghỉ sinh, nhân với thời gian nghỉ 6 tháng. Đối với lao động nam khi vợ sinh con, mức hưởng được tính dựa trên mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội của 6 tháng trước khi nghỉ, chia cho 24 ngày và nhân với số ngày nghỉ theo quy định. Như vậy, khi tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tăng, mức trợ cấp thai sản của cả lao động nữ và lao động nam đều được điều chỉnh tăng tương ứng.
Không chỉ chế độ thai sản, trợ cấp thất nghiệp cũng chịu tác động trực tiếp từ việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng. Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tiếp tục quy định mức hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng gần nhất trước khi chấm dứt hợp đồng lao động.
Tuy nhiên, mức hưởng tối đa không vượt quá 5 lần mức lương tối thiểu tháng theo vùng. Điều này đồng nghĩa với việc, khi lương tối thiểu vùng được nâng lên, trần trợ cấp thất nghiệp mà người lao động có thể nhận cũng tăng theo. Bên cạnh đó, mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm thất nghiệp tối đa vẫn được khống chế không quá 20 tháng lương tối thiểu vùng theo Quyết định số 595/QĐ-BHXH, nhằm bảo đảm cân đối quỹ bảo hiểm.
Một điểm thay đổi khác có ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người lao động là tiền lương ngừng việc. Bộ luật Lao động năm 2019 quy định, trong trường hợp người lao động phải ngừng việc do lỗi của người lao động khác hoặc do các nguyên nhân khách quan như sự cố điện, thiên tai, hỏa hoạn hay dịch bệnh nguy hiểm, người lao động vẫn được trả lương trong thời gian ngừng việc.
Nếu ngừng việc do lỗi của người lao động khác, tiền lương ngừng việc không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Trường hợp ngừng việc vì nguyên nhân khách quan, trong 14 ngày đầu, người lao động cũng được trả lương ít nhất bằng mức lương tối thiểu vùng. Vì vậy, khi lương tối thiểu vùng tăng từ năm 2026, mức lương ngừng việc tối thiểu mà người lao động được hưởng cũng được điều chỉnh tăng theo.
Các quy định mới có hiệu lực từ năm 2026 không chỉ đơn thuần là điều chỉnh con số tiền lương tối thiểu, mà còn tạo ra tác động lan tỏa đến nhiều chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và quyền lợi liên quan. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng, những thay đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện thu nhập, tăng mức bảo đảm an sinh và nâng cao đời sống cho người lao động trên cả nước.
