Mỗi khi nghe tin nước sông Lam lên, người dân cụm dân cư Hòa Lam (thuộc khối Hưng Hòa 1, phường Trường Vinh) lại bước vào một cuộc chạy đua với thời gian. Người tranh thủ kê cao đồ đạc, người thu dọn vật dụng thiết yếu, người tìm cách di chuyển tài sản đến nhà người thân hoặc khu vực cao ráo. Với những hộ sinh sống ngoài đê, đó không còn là việc ứng phó bất thường mà đã trở thành nỗi ám ảnh lặp đi lặp lại qua nhiều mùa mưa bão.
Cụm dân cư Hòa Lam nằm ở vùng hạ nguồn sông Lam. Phần lớn người dân nơi đây làm nghề chài lưới, cuộc sống vốn phụ thuộc nhiều vào con nước. Tuy nhiên, vị trí nằm ngoài tuyến đê cũng khiến các gia đình phải trực tiếp đối mặt với nguy cơ ngập lụt khi mưa lớn kéo dài, nước sông dâng cao.
Bà Đậu Thị Năm (64 tuổi, trú tại cụm dân cư Hòa Lam) nhớ lại, trận lũ lịch sử năm 2025 khiến nước tràn vào khu dân cư, có nơi dâng gần chạm mái nhà, buộc nhiều gia đình phải rời bỏ nơi ở trong nhiều ngày. Sau khi lũ rút, những gì còn lại là nhà cửa ẩm thấp, đồ đạc hư hỏng và những khoản chi phí sửa chữa vượt quá khả năng của không ít hộ gia đình.
Đáng lo ngại, nhiều căn nhà đã xuống cấp từ trước nhưng người dân không dám đầu tư xây dựng, sửa chữa kiên cố do nằm trong diện quy hoạch di dời. Cứ thế, cuộc sống tạm bợ kéo dài, trong khi nguy cơ thiên tai luôn hiện hữu.
“Gia đình tôi năm nào cũng phải tìm cách ứng phó với ngập lụt. Có những đợt nước dâng cao gần chạm nóc nhà, cả gia đình phải lên đê dựng lán ở tạm gần chục ngày mới có thể trở về.
Trận bão năm ngoái làm mái nhà của tôi bị tốc tung. Đến nay, phần mái hư hỏng vẫn phải che chắn tạm bằng bạt. Mùa mưa, nhà cửa ẩm thấp, mùa hè lại nóng bức, sinh hoạt của cả gia đình gặp nhiều bất tiện”, bà Năm chia sẻ.
Điều khiến bà Năm trăn trở hơn cả là dù đã được bố trí 150m² đất tại khu tái định cư, gia đình vẫn chưa đủ điều kiện để xây dựng nhà ở.
Sống lâu năm trong vùng thường xuyên ngập lụt, gia đình ông Nguyễn Xuân Thủy (trú khối Hưng Hòa 1) đã quen với việc chủ động chuẩn bị mỗi khi có thông tin thời tiết bất lợi. Nếu có bão đổ bộ, toàn bộ đồ đạc phải được vận chuyển sang bên kia đê, gửi nhờ nhà người thân. Trường hợp mưa lớn khiến nước sông dâng, các vật dụng trong nhà lại được kê cao để hạn chế thiệt hại.
Thế nhưng, những biện pháp ứng phó ấy chỉ mang tính tạm thời. Nước ngập nhiều lần khiến đồ dùng, thiết bị điện tử nhanh hư hỏng, nhà cửa thường xuyên ẩm thấp. Không chỉ tài sản bị ảnh hưởng, nhịp sống, công việc và việc học tập của con cháu cũng bị đảo lộn.
Trước thực trạng người dân sinh sống trong khu vực có nguy cơ cao về thiên tai, tháng 11/2013, UBND tỉnh Nghệ An đã phê duyệt dự án “Xây dựng cơ sở hạ tầng khu tái định cư để di dân khẩn cấp ra khỏi vùng thiên tai xã Hưng Hòa”, giao Chi cục Phát triển nông thôn làm chủ đầu tư.
Theo quy hoạch ban đầu, khu tái định cư có diện tích hơn 3,3ha, dự kiến bố trí đất ở cho 58 hộ dân. Dự án đồng thời đầu tư hệ thống giao thông, điện, nước sinh hoạt và nhà văn hóa nhằm tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.
Theo rà soát của phường Trường Vinh, tính đến năm 2026, địa phương đã thực hiện giao đất ở tái định cư cho 34 hộ dân. Dù vậy, vẫn còn 38 hộ chưa được bố trí đất, đồng nghĩa với việc hàng chục gia đình tiếp tục phải sinh sống trong khu vực tiềm ẩn nguy cơ ngập lụt.
Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Tất Sơn, Chủ tịch UBND phường Trường Vinh, cho biết địa phương đã xây dựng phương án bàn giao đất tái định cư cho 34 hộ dân.
Đối với 38 trường hợp còn lại, phường đang tiếp tục rà soát, tổng hợp hồ sơ và báo cáo UBND tỉnh Nghệ An xin ý kiến chỉ đạo. Việc rà soát được thực hiện nhằm bảo đảm các điều kiện theo quy định hiện hành, làm cơ sở đề xuất chủ trương giao đất cho người dân./.
