Nằm tại cửa sông Ba Lạt, nơi dòng sông Hồng đổ ra Biển Đông, Vườn quốc gia Xuân Thủy là hệ sinh thái đất ngập nước điển hình. Ngay từ năm 1989, nơi đây đã trở thành vùng đất Ramsar đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á.
Danh hiệu Vườn Di sản ASEAN tiếp tục khẳng định giá trị đặc hữu của vùng đất này. Với hơn 200 loài chim, Xuân Thủy là điểm dừng chân quan trọng trên đường bay di cư quốc tế Đông Á - Úc Châu, nơi trú ngụ của các loài cực kỳ nguy cấp như Cò thìa mặt đen. Việc ghi danh vào mạng lưới di sản khu vực không chỉ là sự ghi nhận mà còn là cam kết bảo tồn của Việt Nam trước những biến động môi trường toàn cầu.
Tuy nhiên, vị thế di sản cũng đi kèm với áp lực từ biến đổi khí hậu và các hoạt động kinh tế. Để giữ vững giá trị này, Xuân Thủy đang chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình quản lý hiện đại, kết hợp giữa tri thức bản địa và công nghệ số.
Trong bối cảnh mới, việc giám sát hệ sinh thái tại Xuân Thủy đã có sự hỗ trợ đắc lực từ “hệ sinh thái số”. Công nghệ viễn thám và dữ liệu vệ tinh đóng vai trò như những “mắt thần”, cho phép theo dõi biến động của rừng ngập mặn và bãi bồi theo thời gian thực. Hệ thống cảm biến và camera AI nhận diện hình ảnh giúp giám sát sự di cư của các loài chim quý mà không gây xáo trộn không gian sống của chúng.
Đặc biệt, công tác bảo tồn không chọn cách biệt lập tài nguyên mà hướng tới sự hòa hợp với cộng đồng. Mô hình du lịch sinh thái trách nhiệm đang biến di sản thành nguồn lực thực sự thông qua các hoạt động chuyên biệt như quan sát chim (bird-watching) hay trải nghiệm rừng ngập mặn thân thiện với môi trường.
Sinh kế của người dân vùng đệm được chú trọng qua các mô hình kinh tế xanh như nuôi ong lấy mật hoa sú vẹt hay khai thác thủy sản bền vững. Khi quyền lợi của cộng đồng gắn liền với sự sống còn của rừng, di sản sẽ có được một “hàng rào bảo vệ” vững chắc nhất.
Danh hiệu Vườn Di sản ASEAN mở ra mạng lưới hợp tác rộng lớn. Thông qua cơ chế của Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN (ACB), Xuân Thủy có cơ hội trao đổi kinh nghiệm quản lý với các vườn quốc gia hàng đầu khu vực về xử lý rác thải đại dương và phục hồi hệ sinh thái biển.
Sự kết hợp giữa nguồn lực quốc tế và nỗ lực nội sinh đang tạo ra sức mạnh tổng hợp. Việc xây dựng thương hiệu quốc tế không chỉ thu hút khách du lịch cao cấp mà còn mời gọi các nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu hàng đầu thế giới. Đây chính là con đường để biến Xuân Thủy thành điểm sáng trên bản đồ bảo tồn toàn cầu, nơi thiên nhiên và con người cùng viết tiếp bản giao hưởng về sự phát triển bền vững.
