HĐND TP.HCM vừa thông qua nghị quyết về khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp tại kỳ họp chuyên đề ngày 30/10. Một trong những định hướng đáng chú ý là phát triển mạng lưới trung tâm logistics hạt nhân tại 10 khu vực, nhằm tăng cường kết nối giữa các khu công nghiệp, vùng sản xuất với hệ thống cảng biển, sân bay và thị trường tiêu thụ.
Theo định hướng, 10 khu vực được thành phố xác định gồm Cát Lái, Long Bình, Linh Trung, Khu Công nghệ cao, Tân Kiên, Hiệp Phước, Củ Chi, Hóc Môn, Bình Khánh và khu vực Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất.
Các đầu mối được bố trí tại nhiều khu vực, gắn với những trung tâm sản xuất, giao thương và vận tải quan trọng. Mạng lưới này hướng đến tổ chức lại dòng lưu chuyển hàng hóa, tạo điều kiện để hàng hóa từ các khu công nghiệp, vùng sản xuất được tập kết, phân loại, lưu kho, xử lý và trung chuyển tại những địa điểm phù hợp trước khi đưa đến cảng biển, sân bay hoặc các tuyến vận tải liên vùng.
Cách tổ chức này được kỳ vọng hạn chế tình trạng vận chuyển lòng vòng, giảm áp lực cho hệ thống giao thông đô thị, nhất là hoạt động lưu thông của xe tải trọng lớn trong khu vực nội thành.
Theo chính quyền TP.HCM, sau sáp nhập, thành phố tập trung khoảng 60-70% số doanh nghiệp logistics cả nước, với hơn 15.300 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực logistics, vận tải, kho bãi, kho ngoại quan, cảng biển và dịch vụ liên quan.
Tuy nhiên, hệ thống logistics hiện vẫn tồn tại nhiều hạn chế về tổ chức không gian, chi phí và kết nối hạ tầng. Hệ thống kho bãi còn phân tán, quy mô nhỏ, thiếu các trung tâm phân phối và đầu mối logistics có khả năng tiếp nhận, xử lý lượng hàng hóa lớn. Hoạt động vận tải vẫn phụ thuộc đáng kể vào đường bộ, trong khi kết nối giữa đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, cảng biển và hàng không chưa đồng bộ.
Chi phí logistics của Việt Nam hiện ở mức khoảng 16-17% GDP. Trong đó, chi phí vận tải có thể chiếm 50-70% tổng chi phí logistics, tùy ngành hàng và phương thức vận chuyển. Đối với một số ngành như thủy sản, nông sản, chi phí logistics có thể chiếm 20-25% giá vốn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa.
Áp lực lên hệ thống vận tải hàng hóa được dự báo tiếp tục gia tăng khi TP.HCM có 105 khu chế xuất, khu công nghiệp theo quy hoạch, với tổng diện tích khoảng 50.288 ha. Bên cạnh đó, hoạt động của cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, sân bay Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành sẽ tiếp tục thúc đẩy nhu cầu vận chuyển hàng hóa liên vùng và quốc tế.
Trước yêu cầu này, thành phố định hướng hình thành các đầu mối logistics có quy mô đủ lớn, tích hợp nhiều chức năng để nâng cao hiệu quả tổ chức dòng hàng và khai thác hạ tầng giao thông. Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ, quản trị số, tự động hóa và phát triển logistics xanh cũng được đặt ra trong quá trình xây dựng mạng lưới.
Bên cạnh mạng lưới 10 trung tâm logistics hạt nhân, TP.HCM định hướng triển khai hai mô hình khu logistics tích hợp, gồm khu logistics nằm trong khu thương mại tự do và khu logistics hoạt động độc lập bên ngoài khu thương mại tự do.
Tùy theo đặc điểm và mô hình hoạt động, thời gian thành lập các khu logistics tích hợp được quy định khác nhau, nhưng không quá 30 ngày kể từ khi lấy ý kiến các sở, ngành đến khi cấp phép.
Để thu hút nguồn lực đầu tư, các dự án xây dựng hạ tầng khu logistics tích hợp được hưởng chính sách miễn tiền thuê đất và hỗ trợ lãi suất vay vốn từ ngân sách thành phố trong thời gian tối đa 7 năm.
Cùng với định hướng phát triển mạng lưới logistics, thành phố cũng hình thành khu thương mại tự do có quy mô hơn 4.165 ha, gắn với khu vực cảng biển Cái Mép Hạ. Mô hình này được định hướng tích hợp nhiều chức năng, gồm logistics, công nghiệp, thương mại - dịch vụ, đào tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), công nghệ số tập trung, trung tâm dữ liệu và khu phi thuế quan.
Theo chính quyền thành phố, khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp có vai trò bổ trợ trong tổ chức hoạt động sản xuất, thương mại và lưu chuyển hàng hóa. Trong đó, khu thương mại tự do tạo không gian thu hút đầu tư, phát triển sản xuất, xuất nhập khẩu và các dịch vụ giá trị gia tăng. Khu logistics tích hợp cung cấp hạ tầng phục vụ tập kết, lưu trữ, xử lý, phân phối và trung chuyển hàng hóa.
Thông qua việc kết nối các đầu mối logistics với khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và khu thương mại tự do, TP.HCM hướng đến hình thành hệ thống lưu chuyển hàng hóa có tính liên kết cao hơn. Đây cũng là cơ sở để thành phố khai thác hiệu quả lợi thế về hạ tầng giao thông, cảng biển và vị trí kết nối vùng, đồng thời từng bước giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp./.
