Bình minh vừa ló rạng, dọc bãi biển Cửa Lò (Nghệ An) đã xuất hiện từng nhóm người lội nước, kéo lưới sát mép sóng. Người dùng nhủi, người kéo lưới đôi, người thoăn thoắt gom ruốc vào thúng. Chẳng mấy chốc, những mẻ ruốc tươi rói được đưa lên bờ, chờ thương lái đến thu mua.
Đây là thời điểm nghề khai thác ruốc ven bờ bước vào mùa sôi động. Ruốc (còn gọi là moi) là loài hải sản nhỏ thường xuất hiện thành từng đàn lớn ở vùng nước ven biển. Theo kinh nghiệm của ngư dân, từ tháng 6 - 9 âm lịch là khoảng thời gian ruốc xuất hiện nhiều. Đặc biệt, khi điều kiện thời tiết và dòng chảy thuận lợi, từng đàn ruốc theo sóng dạt vào gần bờ, tạo cơ hội cho người dân khai thác.
Ông Nguyễn Đình Bình (60 tuổi, trú tại Cửa Lò) cho biết, khi đàn ruốc áp sát bờ, màu nước biển tại khu vực đó thường có sự thay đổi rõ rệt so với vùng nước xung quanh. Quan sát màu nước, hướng sóng và dòng chảy, ngư dân có thể xác định vị trí để bắt đầu khai thác.
Điều đáng nói, nghề này không đòi hỏi vốn đầu tư lớn. Chỉ với một chiếc nhủi hoặc dải lưới kéo, người dân đã có thể hành nghề. Nhủi là loại ngư cụ có tay lưới hình vòm, gắn với cán tre dài. Người khai thác lội dưới nước, vừa đi giật lùi vừa kéo nhủi sát đáy cát để gom ruốc vào túi lưới.
Trong khi đó, một số ngư dân lựa chọn phương pháp kéo lưới đôi. Hai người đứng ở hai đầu dải lưới, cùng di chuyển dọc mép nước rồi kéo gập lưới lại để thu gom ruốc. Cách làm này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng nhưng có thể nâng cao sản lượng khai thác.
Gia đình ông Bình thường lựa chọn phương pháp kéo lưới đôi. Theo ông, nếu gặp đúng luồng ruốc, chỉ sau vài giờ lao động đã có thể thu được một lượng lớn. Có ngày hai cha con ông khai thác hơn 1 tạ ruốc, những hôm trúng đậm sản lượng có thể đạt 4 - 5 tạ.
Ruốc sau khi đưa lên bờ được phân loại, bán tươi cho thương lái hoặc giữ lại để chế biến. Với giá bán tại bãi từ 20.000 - 30.000 đồng/kg, gia đình ông Bình thu về một vài triệu mỗi ngày.
Ruốc không chỉ mang lại nguồn thu trực tiếp cho người khai thác mà còn là nguyên liệu phục vụ chế biến thực phẩm, tạo thêm giá trị cho kinh tế địa phương. Sau khi thu mua, một phần ruốc được tiêu thụ ngay dưới dạng tươi sống, phần còn lại được đưa đi phơi khô hoặc chế biến thành mắm.
Theo người dân địa phương, ruốc tươi hiện được bán với giá khoảng 20.000 - 30.000 đồng/kg, trong khi ruốc khô có giá từ 120.000 - 150.000 đồng/kg. Để có sản phẩm khô đạt chất lượng, ruốc sau khi làm sạch được trải đều trên các phên, đem phơi dưới nắng. Những ngày thời tiết thuận lợi, dọc các làng biển lại xuất hiện những phên ruốc trải dài, tạo nên hình ảnh quen thuộc của vùng duyên hải.
Từ nguyên liệu dân dã này, người dân chế biến thành nhiều món ăn mang hương vị đặc trưng của miền biển như ruốc xào lá chanh, ruốc rim, canh ruốc hay mắm ruốc. Đây cũng là những sản phẩm được nhiều người lựa chọn làm quà sau mỗi chuyến du lịch Cửa Lò.
“Dù mang lại nguồn thu khá, nghề đẩy ruốc vẫn là công việc đòi hỏi sức khỏe và kinh nghiệm. Người khai thác phải ngâm mình trong nước biển nhiều giờ, liên tục di chuyển và kéo lưới. Trong những ngày sóng lớn, dòng nước mạnh, việc giữ thăng bằng và di chuyển dưới biển càng trở nên vất vả. Bởi vậy, không phải ai cũng có thể theo đuổi công việc này nếu thiếu kinh nghiệm và sức bền”, ông Đinh Văn Thơ (trú phường Cửa Lò) chia sẻ.
Một điểm đáng chú ý là nghề khai thác ruốc ven bờ không chỉ tạo việc làm thời vụ mà còn góp phần duy trì sinh kế truyền thống của cư dân vùng biển. Trong bối cảnh đời sống ngày càng đổi thay, nhiều nghề biển phải thích nghi với phương thức khai thác mới, những chiếc nhủi, tấm lưới kéo vẫn được người dân Cửa Lò gìn giữ và sử dụng.
Với người dân vùng biển, mỗi mùa ruốc về không chỉ là dịp tăng thêm thu nhập mà còn là khoảng thời gian gợi nhắc ký ức về nghề biển của cha ông. Những kinh nghiệm nhận biết luồng cá, luồng ruốc, cách đọc con nước được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, trở thành vốn sống quý giá.
Từ những ngư cụ giản dị và đôi bàn tay cần mẫn, người dân Cửa Lò đang tận dụng hiệu quả nguồn lợi ven bờ, biến những giờ lao động trên bãi biển thành nguồn thu nhập thiết thực. Nghề đẩy ruốc vì thế vẫn có chỗ đứng trong đời sống làng biển, vừa góp phần ổn định cuộc sống người dân, vừa lưu giữ nét văn hóa lao động đặc trưng của vùng biển xứ Nghệ./.
