UBND TP Hà Nội đã phê duyệt phương án tuyến, vị trí công trình tuyến đường sắt đô thị số 5, đoạn Văn Cao – Ngọc Khánh – Láng – Hòa Lạc, mở đường cho tuyến metro dài gần 40km nối trung tâm Thủ đô với đô thị vệ tinh Hòa Lạc. Theo Quyết định số 4602/QĐ-UBND do Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn ký ban hành, phương án tuyến do Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội lập trong năm 2025 và đã được Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội thẩm định, với tỷ lệ 1/500.
Tuyến metro số 5 được kỳ vọng trở thành tuyến giao thông xuyên tâm huyết mạch, kết nối chuỗi các đô thị hiện tại và tương lai dọc Đại lộ Thăng Long với khu vực đô thị trung tâm và ngoại ô thành phố, đặc biệt là đô thị vệ tinh Hòa Lạc. Tuyến cũng được kỳ vọng sẽ thí điểm thành công mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, đồng thời giảm ùn tắc, tai nạn giao thông, ô nhiễm không khí và tiếng ồn cho Thủ đô.
Tuyến metro xuyên tâm dài 39,6km từ Văn Cao đến Hòa Lạc
Theo quy hoạch được phê duyệt, tuyến chính đường sắt đô thị số 5 bắt đầu từ ngã tư Văn Cao – Hoàng Hoa Thám, kết thúc tại ga Thạch Bình ở Hòa Lạc, với tổng chiều dài khoảng 39,6km. Ngoài tuyến chính, dự án còn có hai nhánh kỹ thuật kết nối vào các depot, gồm Depot số 1 tại các xã Sơn Đồng, Dương Hòa và Depot số 2 tại xã Hòa Lạc, với tổng chiều dài nhánh tuyến khoảng 4,8km.
Toàn tuyến có 20 nhà ga, bao gồm 6 ga ngầm, 3 ga trên cao và 11 ga mặt đất. Các ga được bố trí hợp lý, chủ yếu dọc theo trục Đại lộ Thăng Long và cao tốc Hòa Lạc – Hòa Bình. Dự án sử dụng cấu trúc tuyến hỗn hợp, trong đó đoạn ngầm dài 6,56km kéo dài từ Văn Cao qua Liễu Giai, Nguyễn Chí Thanh đến Trần Duy Hưng, đoạn mặt đất dài 27,815km và đoạn trên cao dài 5,21km. Cấu trúc này được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa chi phí đầu tư, đồng thời khai thác hiệu quả không gian đô thị hiện hữu.
Sau ga ngầm Vành đai 3, tuyến bắt đầu đi trên mặt đất tại vị trí giữa của giải phân cách Đại lộ Thăng Long. Tại các vị trí giao với đường Lê Quang Đạo, đường sắt vành đai phía Tây và nút giao Hòa Lạc, tuyến được bố trí đi trên cao cục bộ để vượt qua các nút giao này. Từ nút giao Hòa Lạc đến cuối tuyến tại thôn Thạch Bình, xã Yên Xuân, tuyến đi trên mặt đất vào giải phân cách giữa của tuyến đường bộ cao tốc quy hoạch Hòa Lạc – Hòa Bình.
Tuyến đi qua nhiều địa bàn thuộc các phường Tây Hồ, Ngọc Hà, Giảng Võ, Láng, Yên Hòa, Từ Liêm, Đại Mỗ, Tây Mỗ, Xuân Phương và các xã Sơn Đồng, Dương Hòa, An Khánh, Quốc Oai, Kiều Phú, Tây Phương, Hạ Bằng, Yên Xuân, Hòa Lạc. Diện tích sử dụng đất của dự án khoảng 168,67 ha.
20 nhà ga và mạng lưới liên thông
Danh sách 20 nhà ga của tuyến gồm Quần Ngựa, Kim Mã, Vành đai 1, Vành đai 2, Hoàng Đạo Thúy, Vành đai 3, Lê Đức Thọ, Mễ Trì, Tây Mỗ, An Khánh 1, An Khánh 2, Song Phương, Sài Sơn, Quốc Oai, Đồng Bụt, Đồng Trúc, Đồng Bãi, Tiến Xuân, Trại Mới và Thạch Bình. Việc lựa chọn vị trí ga đã được cân nhắc kỹ lưỡng, bao gồm các tiêu chí như kết nối tốt với các tuyến đường sắt đô thị và hệ thống giao thông công cộng khác, vị trí ga phải là những điểm hội tụ luồng khách đi và đến như khu thương mại, trường học, trung tâm văn hóa thể thao, khu đô thị và điểm dân cư, đồng thời hạn chế tối đa công tác giải phóng mặt bằng.
Đặc biệt, nhiều nhà ga sẽ có khả năng kết nối liên thông với các tuyến đường sắt đô thị khác như tuyến số 2, 3, 4, 6, 7, 8 và tuyến Monorail M2, tạo nên mạng lưới giao thông đô thị hoàn chỉnh. Cụ thể, ga Quần Ngựa kết nối với tuyến số 2, ga Kim Mã kết nối với tuyến số 3, ga Vành đai 2 và ga Thạch Bình kết nối với tuyến số 8, ga Hoàng Đạo Thúy kết nối với tuyến số 10. Nhờ mạng lưới liên thông này, hành khách từ Hòa Lạc có thể chuyển tuyến để đi đến nhiều khu vực khác của thành phố mà không cần dùng phương tiện cá nhân.
Tuyến sẽ vận hành các đoàn tàu loại B với tổ hợp 6 toa, tổng chiều dài đoàn tàu khoảng 119,3m. Sức chứa định mức của một đoàn tàu là 1.460 người, tối đa 1.866 người, mỗi giờ có thể vận chuyển tối đa 43.800 lượt khách mỗi hướng. Vận tốc thiết kế của tàu đạt 135km/h, vận tốc vận hành tối đa 120km/h đối với đoạn mặt đất và trên cao, 90km/h đối với đoạn ngầm, vận tốc khai thác trung bình trên tuyến là 56km/h. Với tốc độ này, hành khách đi hết tuyến dài gần 40km chỉ mất hơn 40 phút. Thời gian chờ tàu trong giờ cao điểm là 2 phút đối với tổ chức quay vòng đoàn tàu ngắn và 4 phút đối với tổ chức quay vòng đoàn tàu dài.
Về công nghệ, tàu sử dụng công nghệ động lực phân tán, tiếp điện trên cao với điện áp 1500V DC, chạy trên khổ đường ray 1.435mm. Tàu dự kiến sử dụng hệ thống điều khiển tàu dựa trên truyền thông, đáp ứng mức tự động hóa hoàn toàn, trong đó giai đoạn đầu sẽ vận hành ở mức tự động hóa cấp 3 và sẽ chuyển sang cấp 4 trong tương lai.
Dự án bố trí hai khu depot chính nhằm phục vụ khai thác, vận hành và bảo trì. Depot số 1 có diện tích khoảng 32ha, nằm tại các xã Sơn Đồng – Dương Hòa, phục vụ cả tuyến số 5 và tuyến số 8, đồng thời tích hợp xưởng lắp ráp phương tiện đường sắt. Depot số 2 có diện tích 10,4ha, thuộc khu quy hoạch đô thị Hòa Lạc, đóng vai trò trung tâm điều hành tuyến tại khu vực phía Tây thành phố. Các depot được đầu tư đầy đủ trung tâm vận hành tuyến, xưởng bảo trì đầu máy toa xe và đường dẫn lên tuyến.
Từ quy hoạch 2011 đến khởi công
Tuyến metro số 5 có hành trình chuẩn bị kéo dài hơn một thập kỷ. Tuyến được Chính phủ phê duyệt quy hoạch từ năm 2011, nghiên cứu sơ bộ do Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản thực hiện và hoàn thành vào tháng 2/2013, với chiều dài khoảng 38,2km, 17 nhà ga và dự kiến khởi công năm 2017. Ban đầu, tuyến được phân kỳ thành hai giai đoạn gồm giai đoạn 1 từ Nam Hồ Tây đến An Khánh dài 14,1km với 10 nhà ga và giai đoạn 2 từ An Khánh đến Ba Vì dài 24,1km với 7 nhà ga.
Về sau, Hà Nội kiến nghị Thủ tướng thống nhất phương án trình Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư toàn tuyến trong một giai đoạn duy nhất và điều chỉnh số lượng ga trên tuyến thêm 4 ga, từ 17 lên 21 ga. Ngày 4/9/2025, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định 4602/QĐ-UBND về việc phê duyệt phương án tuyến, vị trí công trình tuyến, theo đó số lượng ga giảm còn 20 ga do bỏ ga Ngọc Mỹ.
Dự án được đầu tư theo hình thức tổng thầu EPC+F, với tổng mức đầu tư khoảng 72.300 tỷ đồng, hiện là tuyến metro có quy mô vốn đầu tư lớn nhất trong số các tuyến đang tiến hành thi công thực tế tại Thủ đô. Đáng chú ý, chi phí giải phóng mặt bằng của tuyến chỉ khoảng 811 tỷ đồng, thấp nhất trong tất cả các tuyến đang được thực hiện, nhờ phần lớn tuyến đi trên mặt đất dọc Đại lộ Thăng Long và cao tốc Hòa Lạc – Hòa Bình. Chủ đầu tư dự án là Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội.
Dự án chính thức được khởi công xây dựng vào ngày 19/12/2025 và dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Hiện tại, các nhà ga ngầm đang được thi công trước, trong khi các depot vẫn đang thực hiện giải phóng mặt bằng. Theo mục tiêu của UBND TP Hà Nội, thành phố phấn đấu đến năm 2030 sẽ hoàn thành thêm 3 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài gần 100km, trong đó có tuyến số 5.
Sau khi phương án tuyến được công khai theo Thông báo 205/TB-UBND ngày 24/10/2025, UBND TP Hà Nội giao Sở Quy hoạch – Kiến trúc kiểm tra, xác nhận bản vẽ quy hoạch. Đồng thời, Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội chủ trì tổ chức công bố quy hoạch và cắm mốc giới ngoài thực địa. UBND các phường và xã nằm trong khu vực tuyến đi qua chịu trách nhiệm phối hợp quản lý mốc giới, đất đai theo đúng quy hoạch được duyệt.
Metro số 5 sẽ thay đổi phía Tây Hà Nội ra sao
Khi hoàn thành, tuyến metro số 5 sẽ rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa trung tâm Hà Nội và khu vực Hòa Lạc, nơi tập trung Khu Công nghệ cao Hòa Lạc cùng nhiều cơ sở đào tạo, nghiên cứu lớn. Thay vì mất hàng giờ đồng hồ trên Đại lộ Thăng Long vào giờ cao điểm, người dân có thể đi tàu điện với thời gian dự kiến chỉ hơn 40 phút cho toàn tuyến. Đây là thay đổi lớn đối với hàng chục nghìn người đang sinh sống, học tập và làm việc tại khu vực phía Tây thành phố.
Tuyến metro số 5 cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy phát triển đô thị dọc Đại lộ Thăng Long theo mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng. Các khu vực quanh nhà ga như An Khánh, Song Phương, Quốc Oai hay Hòa Lạc có thể hình thành những khu đô thị mới với mật độ dân cư và dịch vụ cao hơn, trong khi áp lực lên hạ tầng giao thông đường bộ được giảm bớt. Đây chính là cách nhiều thành phố lớn trên thế giới đã phát triển, khi tuyến đường sắt đô thị đi đến đâu, đô thị và dịch vụ phát triển theo đến đó.
Về lâu dài, tuyến còn có thể kéo dài đến sân bay Hòa Lạc, Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam và kết nối đường sắt liên vùng Hà Nội – Phú Thọ trong tương lai nếu có nhu cầu. Khi đó, tuyến số 5 không chỉ phục vụ giao thông nội đô mà còn trở thành một phần của mạng lưới đường sắt liên vùng phía Tây Bắc Thủ đô.
Tuy nhiên, để tuyến metro số 5 về đích đúng hẹn năm 2030, Hà Nội vẫn còn nhiều việc phải làm. Các depot vẫn đang trong quá trình giải phóng mặt bằng, các nhà ga ngầm đang thi công trong điều kiện đô thị đông đúc, việc phối hợp với các tuyến đường sắt đô thị khác cũng đòi hỏi sự đồng bộ về tiến độ và công nghệ. Với phương án tuyến đã được phê duyệt, công bố và cắm mốc giới, tuyến metro số 5 đã bước từ trên giấy xuống thực địa, và những năm tới sẽ là giai đoạn quyết định để tuyến đường sắt dài gần 40km này trở thành hiện thực.
