Thực tế cho thấy, khi y tế cơ sở được củng cố theo hướng đồng bộ từ hạ tầng, nhân lực đến chất lượng dịch vụ niềm tin của người dân dần được thiết lập, qua đó nâng cao hiệu quả tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế ngay tại tuyến đầu.
Xác định y tế cơ sở là “trụ cột” trong hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, Tuyên Quang đã duy trì 100% xã, phường, thị trấn có trạm y tế; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95%. Đây là chỉ số quan trọng, phản ánh mức độ tiếp cận dịch vụ y tế của người dân, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa.
Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành, độ bao phủ về số lượng chỉ là điều kiện cần. Yếu tố quyết định nằm ở chất lượng vận hành và năng lực cung ứng dịch vụ của tuyến cơ sở. Vì vậy, cùng với đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, tỉnh chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường bác sĩ về cơ sở, đồng thời triển khai cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên theo hướng chuyển giao kỹ thuật, đào tạo tại chỗ.
Bà Nguyễn Thị Dự, Giám đốc Trung tâm Y tế khu vực Vị Xuyên (Tuyên Quang) cho biết: “Chúng tôi xác định muốn người dân tin tưởng thì chất lượng khám, chữa bệnh tại cơ sở phải được nâng lên. Trung tâm thường xuyên cử cán bộ hỗ trợ chuyên môn, chuyển giao kỹ thuật, từng bước đưa các dịch vụ phù hợp về tuyến xã để người dân được tiếp cận ngay tại địa phương.”
Song song với nâng cao năng lực chuyên môn, yếu tố “dịch vụ” đặc biệt là thái độ phục vụ cũng được các cơ sở y tế chú trọng cải thiện. Quy trình tiếp nhận, tư vấn, giải thích tình trạng bệnh và hướng dẫn điều trị được chuẩn hóa theo hướng minh bạch, dễ hiểu, phù hợp với trình độ tiếp nhận thông tin của người dân vùng cao.
Bà Lương Thị Hiền, Trưởng Trạm Y tế xã Thanh Thuỷ (Tuyên Quang) chia sẻ: “Chúng tôi luôn cố gắng giải thích cụ thể để người dân hiểu bệnh của mình, hiểu quyền lợi khi khám bảo hiểm y tế. Khi họ thấy được tôn trọng, được hướng dẫn tận tình thì sẽ không còn tâm lý e ngại.”
Sự cải thiện đồng bộ này đã tạo ra hiệu ứng tích cực: số lượt người dân đến khám, chữa bệnh tại trạm y tế tăng dần qua các năm, góp phần giảm tải cho tuyến trên, đồng thời tối ưu chi phí chăm sóc sức khỏe cho người dân một yếu tố có ý nghĩa trong bài toán phát triển kinh tế hộ gia đình ở khu vực miền núi.
Nếu hạ tầng là điều kiện nền tảng, thì phương thức tiếp cận lại là yếu tố quyết định hiệu quả thực thi chính sách. Tại Tuyên Quang, ngành y tế đã chuyển từ tư duy “chờ người bệnh” sang “chủ động tìm người dân”, đặc biệt tại các xã vùng cao, vùng biên giới nơi tồn tại đồng thời rào cản về địa lý, nhận thức và tập quán sinh hoạt.
Mô hình phối hợp liên ngành giữa y tế với chính quyền địa phương, lực lượng công an, bộ đội biên phòng và quân sự đã phát huy hiệu quả rõ nét. Các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe được tổ chức trực tiếp tại thôn, bản với nội dung thiết thực như vệ sinh môi trường, dinh dưỡng, tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ - trẻ em, cũng như nhận diện sớm dấu hiệu bệnh.
Bà Hán Thị Lập, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Pà Vầy Sủ (Tuyên Quang) cho biết: “Khi có sự phối hợp của các lực lượng tại địa phương, việc tuyên truyền thuận lợi hơn rất nhiều. Bà con tin tưởng, lắng nghe và làm theo. Chúng tôi không chỉ tuyên truyền tại nhà văn hóa mà còn đến từng hộ gia đình để hướng dẫn cụ thể.”
Cách làm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” đã từng bước thay đổi hành vi chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng. Từ tâm lý e ngại, thụ động, người dân đã chủ động hơn trong việc thăm khám, phát hiện và điều trị bệnh sớm.
Anh Mã Văn Trung, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy chia sẻ: “Trước đây ốm nhẹ thì ở nhà, giờ được cán bộ y tế đến tận nơi hướng dẫn nên chúng tôi đi khám sớm hơn. Đến trạm cũng được giải thích rõ ràng nên rất yên tâm.”
Ở góc độ quản lý, công tác truyền thông cũng đang được đổi mới theo hướng đa dạng hóa hình thức, kết hợp giữa tư vấn trực tiếp với các hoạt động cộng đồng, góp phần hình thành thói quen phòng bệnh chủ động.
Theo ông Nguyễn Chí Huấn, Trưởng Khoa Truyền thông - Giáo dục sức khỏe, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Tuyên Quang: “Chúng tôi đa dạng hóa hình thức truyền thông, kết hợp giữa tư vấn trực tiếp với các hoạt động cộng đồng… Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, hình thành thói quen chủ động phòng bệnh trong nhân dân.”
Đáng chú ý, việc từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và theo dõi sức khỏe cá nhân cũng đang mở ra hướng tiếp cận mới, giúp người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ y tế theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.
Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, nâng cao sức khỏe người dân vùng cao không còn là nhiệm vụ đơn lẻ của ngành y tế mà đang dần trở thành một cấu phần trong chiến lược phát triển bền vững địa phương. Khi y tế cơ sở được củng cố, truyền thông thay đổi hành vi được đẩy mạnh và dịch vụ y tế được cung ứng theo hướng gần dân, minh bạch, niềm tin xã hội sẽ được tích lũy.
Đây chính là nền tảng để Tuyên Quang từng bước thu hẹp khoảng cách trong chăm sóc sức khỏe giữa các vùng miền, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực yếu tố cốt lõi cho tăng trưởng kinh tế bền vững. Qua đó, mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân đang từng bước được hiện thực hóa theo hướng thực chất và lâu dài./.
