TP.HCM thúc đẩy khai thác không gian ngầm gắn với phát triển đô thị

Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM đang phối hợp với nhà đầu tư và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đề xuất nghiên cứu khai thác không gian ngầm dưới khu vực nhà ga T3 sân bay Tân Sơn Nhất. Trong khi đó, tại khu vực công viên 23/9, một nhà đầu tư cũng được giao nghiên cứu phương án khai thác không gian ngầm tại ga Bến Thành, nhà ga trung tâm của mạng lưới đường sắt đô thị thành phố.

Ga ngầm Bến Thành hiện là đầu mối kết nối nhiều tuyến metro tại TP.HCM. Công trình có quy mô 4 tầng ngầm, nổi bật với giếng trời hình hoa sen và đã đưa vào khai thác, phục vụ tuyến metro số 1 từ cuối năm 2024. Việc nghiên cứu khai thác không gian ngầm tại khu vực này được đặt trong định hướng tăng cường kết nối giữa hạ tầng giao thông với các chức năng đô thị.

Đối với khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, ga ngầm tại nhà ga T3 dự kiến thuộc tuyến metro số 6 (Tân Sơn Nhất - Phú Hữu). Công trình được thiết kế gồm 2 tầng ngầm, dự kiến khởi công vào cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2030. Khi được triển khai theo kế hoạch, tuyến đường sắt đô thị này sẽ góp phần mở rộng khả năng kết nối giao thông công cộng với khu vực sân bay.

Song song với việc phát triển các nhà ga ngầm, TP.HCM đang nghiên cứu phương án kết nối không gian dưới lòng đất với nhà ga, bãi đỗ xe và các đầu mối giao thông công cộng. Thành phố cũng định hướng kết hợp bãi đỗ xe ngầm với các công trình thương mại, dịch vụ tại những khu vực phù hợp, qua đó tăng khả năng khai thác quỹ đất và bổ sung tiện ích phục vụ người dân.

Việc tổ chức không gian ngầm không chỉ gắn với yêu cầu phát triển hạ tầng giao thông mà còn đặt ra bài toán quy hoạch đồng bộ giữa các công trình dưới mặt đất và không gian đô thị phía trên. Đây là một trong những hướng đi được TP.HCM nghiên cứu trong quá trình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, tạo cơ sở pháp lý để triển khai các cơ chế, chính sách phục vụ phát triển đô thị, trong đó có mô hình TOD và khai thác không gian ngầm. TP.HCM vừa là địa phương chủ động đề xuất xây dựng luật, vừa là đô thị đặc biệt được áp dụng trực tiếp các cơ chế, chính sách tương ứng.

Theo thông tin được công bố, thành phố đang nghiên cứu khoảng 10 nội dung chính sách liên quan riêng đến không gian ngầm trong khuôn khổ Luật Phát triển đô thị. Các nội dung này hướng đến việc tạo điều kiện phát triển, khai thác và kết nối các công trình dưới lòng đất, đồng thời tăng tính đồng bộ trong tổ chức không gian đô thị.

Trước đó, HĐND TP.HCM đã thông qua Nghị quyết số 56/2026/NQ-HĐND, quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh phương án tuyến, vị trí công trình trên tuyến đường sắt địa phương; quy hoạch khu vực TOD cùng các chỉ tiêu sử dụng đất, chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật và yêu cầu tổ chức không gian trong khu vực TOD trên địa bàn thành phố.

Theo nghị quyết, phạm vi nghiên cứu quy hoạch khu vực TOD được xác định tối đa 1.000m tính từ tâm quy ước của nhà ga đường sắt đô thị (metro) hoặc depot. Phạm vi này được xem xét trên cơ sở khả năng tiếp cận giao thông công cộng và nhu cầu bố trí đồng bộ các chức năng, tiện ích đô thị.

Với tốc độ đi bộ giả định từ 4 - 5 km/giờ, quãng đường 500m tương ứng khoảng 6 - 8 phút di chuyển, 1.000m tương ứng khoảng 12 - 15 phút và 2.000m tương ứng khoảng 24 - 30 phút. Các khoảng thời gian trên chưa bao gồm thời gian chờ qua đường và di chuyển bên trong nhà ga.

Việc xác định phạm vi TOD gắn với khả năng tiếp cận thực tế giúp tạo cơ sở cho việc bố trí các chức năng đô thị quanh nhà ga, từ nhà ở, thương mại, dịch vụ đến các tiện ích công cộng. Trong định hướng này, không gian ngầm có thể trở thành một cấu phần bổ trợ, giúp kết nối các công trình và tăng khả năng tiếp cận giao thông công cộng tại những khu vực có điều kiện phù hợp.

Luật Phát triển đô thị trao cơ chế riêng cho mô hình TOD, tạo điều kiện khai thác hiệu quả quỹ đất quanh các tuyến đường sắt, nhà ga và đầu mối giao thông. Đây cũng là cơ sở để TP.HCM nghiên cứu tổ chức không gian đô thị theo hướng gắn kết hạ tầng giao thông với phát triển các khu vực phụ cận, thay vì triển khai từng công trình riêng lẻ.

Tính đến nay, HĐND TP.HCM đã thông qua 25 nghị quyết nhằm cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị. UBND thành phố dự kiến ban hành thêm 22 quyết định để hoàn thiện khung pháp lý phục vụ quá trình tổ chức thực hiện.

Với các cơ chế mới cùng định hướng quy hoạch TOD, việc nghiên cứu khai thác không gian ngầm tại các nhà ga metro, khu vực công cộng và đầu mối giao thông được kỳ vọng mở rộng phương án tổ chức hạ tầng đô thị. Tuy nhiên, hiệu quả triển khai sẽ phụ thuộc vào mức độ đồng bộ giữa quy hoạch, kết nối giao thông, tổ chức các tiện ích và phương án khai thác tại từng khu vực cụ thể./.