Dòng vốn lớn nhưng chưa “chạm” được doanh nghiệp
Nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng khi xu hướng sản xuất xanh và số hóa trở thành yêu cầu tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu hơn với thị trường quốc tế. Tuy nhiên, phía sau những mục tiêu đầy tham vọng ấy là bài toán không dễ giải về dòng vốn. Dù tín dụng dành cho khu vực nông nghiệp, nông thôn đã đạt quy mô khoảng 4,2 triệu tỷ đồng vào đầu năm 2026, chiếm hơn 22% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, nhưng khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn tồn tại nhiều khoảng trống. Đặc biệt, tín dụng xanh dù tăng nhanh, chạm ngưỡng gần 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, song vẫn chưa phân bổ hiệu quả tới các chủ thể thực sự cần vốn.
Tại hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức chiều 24/4, nhiều ý kiến cho rằng dòng tiền hiện nay chưa vận hành theo đúng vai trò dẫn dắt chuyển đổi. Theo nhận định của đại diện cơ quan lập pháp, tín dụng không chỉ đơn thuần là nguồn lực tài chính mà còn là công cụ định hình mô hình sản xuất. Thế nhưng, các rào cản về thủ tục, cơ chế và tư duy tiếp cận vốn vẫn đang làm chậm nhịp chuyển đổi của toàn ngành.
Một trong những vướng mắc nổi bật là việc phụ thuộc nặng nề vào tài sản thế chấp, đặc biệt là bất động sản. Trong khi đó, đặc thù của sản xuất nông nghiệp lại gắn với đất thuê trả tiền hằng năm, khiến ngân hàng gặp khó trong thẩm định và phê duyệt khoản vay. Với những dự án đầu tư quy mô lớn, lên tới hàng trăm tỷ đồng, nhưng triển khai trên quỹ đất không đủ điều kiện thế chấp, khả năng tiếp cận tín dụng gần như bị “chặn cửa”.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận. Nhiều doanh nghiệp kiến nghị chuyển từ mô hình cho vay dựa trên tài sản sang đánh giá dựa trên dòng tiền và hiệu quả phương án sản xuất. Khi chuỗi liên kết được minh bạch, công nghệ truy xuất nguồn gốc được áp dụng, thì chính dòng tiền ổn định và tính minh bạch sẽ trở thành “tài sản đảm bảo” có giá trị.
Cần hệ sinh thái để dòng tiền “chảy” bền vững
Ở góc độ tổ chức tín dụng, việc thúc đẩy dòng vốn xanh cũng đang được triển khai với quy mô ngày càng lớn. Một số ngân hàng đã đưa ra các gói tín dụng ưu đãi hàng chục nghìn tỷ đồng, đồng thời tham gia các chương trình phát triển vùng nguyên liệu chất lượng cao. Tuy nhiên, bài toán tài chính toàn diện không thể chỉ đặt lên vai hệ thống ngân hàng. Để người nông dân và doanh nghiệp thực sự làm chủ dòng vốn, cần có sự phối hợp đồng bộ từ chính sách đến thị trường.
Thay vì chỉ tập trung vào việc “cho vay được bao nhiêu”, cách tiếp cận mới cần hướng đến hiệu quả sử dụng vốn. Khi người vay có thể tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao thu nhập và phát triển bền vững, dòng tín dụng mới thực sự phát huy vai trò.
Dẫu vậy, một yếu tố then chốt khác lại nằm ở khả năng kiểm soát rủi ro. Nông nghiệp vốn là lĩnh vực chịu nhiều tác động từ thời tiết, dịch bệnh và biến động thị trường, khiến cả bên cho vay lẫn người vay đều dè dặt. Trong bối cảnh đó, bảo hiểm nông nghiệp được xem như “tấm đệm” giúp giảm thiểu rủi ro và gia tăng niềm tin cho các bên tham gia.
Theo các chuyên gia, khi khoản vay được bảo hiểm, ngân hàng sẽ có thêm cơ sở để giải ngân, kể cả với những khách hàng không có tài sản thế chấp truyền thống. Tuy nhiên, cơ chế pháp lý hiện hành vẫn còn những điểm chưa phù hợp. Quy định hạn chế việc gắn bán bảo hiểm với dịch vụ ngân hàng nếu áp dụng cứng nhắc có thể làm đứt gãy liên kết giữa tín dụng, bảo hiểm và người sản xuất, khiến bảo hiểm bị nhìn nhận như chi phí phát sinh thay vì công cụ bảo vệ.
Không chỉ vậy, việc thiếu hụt dữ liệu về thời tiết, dịch bệnh và lịch sử tổn thất cũng đang cản trở quá trình thiết kế các sản phẩm bảo hiểm phù hợp. Khi nền tảng dữ liệu chưa hoàn thiện, cả doanh nghiệp bảo hiểm lẫn ngân hàng đều khó đưa ra quyết định chính xác, dẫn đến dòng vốn bị “chững lại”.
Từ những thực tế trên, nhiều ý kiến cho rằng để khơi thông dòng tín dụng cho nông nghiệp xanh và số, cần một hệ sinh thái đồng bộ. Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chí phân loại xanh; ngân hàng đổi mới phương thức thẩm định, ưu tiên dòng tiền thay vì tài sản; doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và năng lực quản trị; trong khi bảo hiểm đóng vai trò là “lá chắn” giảm thiểu rủi ro. Khi các mắt xích này được kết nối chặt chẽ, dòng vốn mới có thể lưu thông thông suốt và trở thành động lực thực sự cho quá trình chuyển đổi của nông nghiệp Việt Nam.
