Vận hành khu chăn nuôi lợn thế nào để không trở thành “điểm nóng” ô nhiễm môi trường?

Chăn nuôi quy mô lớn và bài toán môi trường: Pháp luật quy định những gì?

Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực, không ít cơ sở chăn nuôi đã trở thành tâm điểm của các vụ việc ô nhiễm môi trường. Nhiều dòng kênh, ao hồ bị đổi màu; mùi hôi từ chất thải chăn nuôi ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân; các đơn thư phản ánh, kiến nghị kéo dài xuất hiện ngày càng nhiều tại một số địa phương.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với các chủ đầu tư, doanh nghiệp và hộ chăn nuôi trong việc tuân thủ các quy định của pháp luật về môi trường. Việc vận hành khu chăn nuôi không chỉ nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế mà còn phải gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Theo Luật Chăn nuôi năm 2018, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cùng các nghị định hướng dẫn thi hành, cơ sở chăn nuôi phải thực hiện đồng bộ nhiều yêu cầu nhằm kiểm soát chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất.

Trước hết, các trang trại chăn nuôi phải được bố trí tại khu vực phù hợp với quy hoạch, bảo đảm khoảng cách an toàn đối với khu dân cư, trường học, cơ sở y tế và nguồn nước sinh hoạt. Đây là điều kiện quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ phát tán mùi hôi, dịch bệnh và ô nhiễm môi trường tới cộng đồng dân cư xung quanh.

Đối với các dự án chăn nuôi quy mô lớn, chủ đầu tư phải thực hiện đầy đủ các thủ tục môi trường theo quy định như đánh giá tác động môi trường hoặc xin cấp giấy phép môi trường trước khi đưa dự án vào hoạt động.

Một trong những yêu cầu bắt buộc là phải xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chất thải đồng bộ. Toàn bộ nước thải phát sinh từ hoạt động chăn nuôi, vệ sinh chuồng trại, tắm rửa vật nuôi phải được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật trước khi thải ra môi trường.

Luật Chăn nuôi nghiêm cấm hành vi xả trực tiếp chất thải chăn nuôi chưa qua xử lý ra môi trường dưới bất kỳ hình thức nào. Các chỉ tiêu ô nhiễm như COD, BOD, amoni, coliform và nhiều thông số khác đều phải bảo đảm nằm trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn quốc gia.

Bên cạnh nước thải, các cơ sở chăn nuôi còn phải kiểm soát chất thải rắn và khí thải phát sinh trong quá trình sản xuất. Phân lợn phải được thu gom, xử lý bằng công nghệ phù hợp như hầm biogas, ủ vi sinh hoặc các giải pháp tái sử dụng khác. Không được đổ bỏ chất thải bừa bãi ra môi trường hoặc khu vực công cộng.

Đối với xác vật nuôi chết, pháp luật quy định phải được xử lý theo quy trình thú y và môi trường. Việc chôn lấp, tiêu hủy phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tránh phát tán mầm bệnh và gây ô nhiễm nguồn nước ngầm. Đây là nội dung thường xuyên được cơ quan chức năng kiểm tra trong bối cảnh nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên đàn vật nuôi vẫn tiềm ẩn.

Chế tài ngày càng nghiêm khắc: Không còn chỗ cho việc vận hành đối phó

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc ô nhiễm môi trường không xuất phát từ việc thiếu hệ thống xử lý mà do quá trình vận hành không đúng quy định. Một số cơ sở đầu tư hệ thống xử lý chất thải khi lập dự án nhưng sau đó vận hành cầm chừng hoặc không vận hành thường xuyên nhằm giảm chi phí sản xuất. Khi quy mô đàn tăng lên, công suất hệ thống xử lý không còn đáp ứng được lượng chất thải phát sinh, dẫn tới tình trạng quá tải và xả thải vượt quy chuẩn.

Theo các chuyên gia môi trường, việc vận hành khu chăn nuôi phải được xem là một quy trình khép kín. Từ khâu vệ sinh chuồng trại, thu gom chất thải, vận hành hầm biogas, hồ sinh học đến xử lý nước thải đầu ra đều phải được kiểm soát thường xuyên. Các cơ sở chăn nuôi cũng cần thực hiện quan trắc môi trường định kỳ theo quy định; lưu giữ đầy đủ hồ sơ vận hành hệ thống xử lý chất thải; xây dựng phương án ứng phó sự cố môi trường và thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng các công trình bảo vệ môi trường.

Đặc biệt, việc kiểm soát mùi hôi phải được chú trọng. Trong nhiều trường hợp, dù nước thải đạt quy chuẩn nhưng khí thải và mùi hôi từ chuồng trại vẫn gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, trở thành nguyên nhân dẫn tới các tranh chấp, khiếu nại kéo dài.

Những năm gần đây, cơ quan chức năng đã tăng cường thanh tra, kiểm tra các cơ sở chăn nuôi có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Các hành vi như xả nước thải vượt quy chuẩn, không có giấy phép môi trường, không vận hành hệ thống xử lý chất thải, chôn lấp xác vật nuôi sai quy định hoặc gây ô nhiễm kéo dài đều có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng đối với tổ chức vi phạm.

Ngoài xử phạt bằng tiền, nhiều cơ sở còn bị đình chỉ hoạt động, buộc khắc phục hậu quả môi trường, cải tạo hệ thống xử lý chất thải hoặc thực hiện các biện pháp phục hồi môi trường theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. Trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, cá nhân và tổ chức vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Phát triển chăn nuôi phải đi cùng trách nhiệm môi trường

Ngành chăn nuôi đang hướng tới mục tiêu phát triển theo hướng hiện đại, quy mô lớn và ứng dụng công nghệ cao. Tuy nhiên, sự phát triển đó chỉ thực sự bền vững khi đi kèm với trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Mỗi trang trại, mỗi khu chăn nuôi không chỉ là nơi tạo ra giá trị kinh tế mà còn là một mắt xích trong hệ sinh thái nông thôn. Việc tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về môi trường không đơn thuần là nghĩa vụ pháp lý mà còn là điều kiện để ngành chăn nuôi phát triển lâu dài, hài hòa với cộng đồng và môi trường sống.

Khi những yêu cầu về xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm và vận hành an toàn được thực hiện đầy đủ, các khu chăn nuôi sẽ không còn là nỗi lo của người dân, mà trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững./.