Lợi thế từ những cánh rừng xanh
Theo số liệu Quảng Trị hiện có hơn 952.694 ha rừng và đất lâm nghiệp, chiếm trên 75% diện tích tự nhiên. Diện tích có rừng đạt hơn 773.961 ha, trong đó khoảng 595.952 ha rừng tự nhiên và 178.009 ha rừng trồng. Tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh đạt trên 61%.
Đây không chỉ là “lá phổi xanh” có vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học, mà còn là một nguồn lực kinh tế đang ngày càng được quan tâm.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính ngày càng cấp thiết, khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng trở thành một giá trị mới. Khi lượng carbon được đo đạc, kiểm đếm và xác minh theo quy định, giá trị này có thể được chuyển hóa thành tín chỉ carbon.
Điều đó mở ra một cách tiếp cận mới trong phát triển lâm nghiệp: bảo vệ rừng không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn có thể tạo ra nguồn thu để tiếp tục đầu tư cho rừng và cộng đồng.
Carbon tạo thêm nguồn lực cho người giữ rừng
Một dấu mốc quan trọng là Quảng Trị nằm trong số các địa phương tham gia thí điểm chuyển nhượng kết quả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA).
Quảng Trị có khoảng 5.348.018 tấn carbon đủ điều kiện chuyển nhượng. Đến nay, khoảng 3.726.377 tấn đã được chuyển nhượng cho Ngân hàng Thế giới, mang lại nguồn thu trên 402,381 tỷ đồng.
Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, cho biết: “Quảng Trị có lợi thế rất lớn về tài nguyên rừng, với diện tích rừng và đất lâm nghiệp chiếm tỷ lệ cao, đây là nền tảng quan trọng để tỉnh phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng xanh, bền vững và tham gia sâu hơn vào thị trường carbon. Việc tham gia cơ chế ERPA và chuyển nhượng kết quả giảm phát thải đã bước đầu tạo ra nguồn lực đáng kể cho địa phương, đồng thời khẳng định giá trị kinh tế của rừng bên cạnh những giá trị về môi trường và sinh thái.
Theo ông Tuấn thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục tham mưu, phối hợp hoàn thiện cơ sở dữ liệu, nâng cao năng lực quản lý, giám sát tài nguyên rừng và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai các dự án carbon rừng. Quan trọng nhất là phải sử dụng hiệu quả nguồn thu từ tín chỉ carbon, tiếp tục đầu tư cho bảo vệ, phát triển rừng, đồng thời bảo đảm người dân và cộng đồng tham gia bảo vệ rừng được hưởng lợi phù hợp. Qua đó, biến lợi thế rừng thành nguồn lực mới cho phát triển kinh tế xanh,
Đáng chú ý, nguồn lực này đang được đưa trở lại phục vụ công tác bảo vệ rừng và hỗ trợ các đối tượng hưởng lợi. Toàn tỉnh đã thực hiện chi trả hơn 391 tỷ đồng, đạt khoảng 97,18% nguồn kinh phí được phê duyệt. Kinh phí chi trực tiếp cho các đối tượng hưởng lợi đạt trên 368 tỷ đồng, tương đương khoảng 98,43% kế hoạch.
Những con số trên cho thấy giá trị carbon đang từng bước trở thành nguồn lực thực tế. Đối với cộng đồng dân cư, hộ gia đình và các lực lượng tham gia bảo vệ rừng, nguồn kinh phí này có thể tạo thêm động lực để giữ rừng.
Khi người dân được hưởng lợi từ việc bảo vệ rừng, mối liên hệ giữa sinh kế và tài nguyên rừng được củng cố. Sinh kế tốt hơn có thể góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên trái phép; rừng được bảo vệ tốt lại duy trì khả năng hấp thụ carbon và tạo ra những giá trị mới.
Có thể hình thành một vòng tuần hoàn: rừng được bảo vệ – carbon được hấp thụ – kết quả giảm phát thải được lượng hóa – nguồn lực được tạo ra – cộng đồng được hưởng lợi – nguồn lực tiếp tục quay trở lại cho rừng. Đây chính là nền tảng để kinh tế xanh trở thành một mô hình phát triển có giá trị thực tế.
Chủ động chuẩn bị cho thị trường carbon
Cơ hội đã mở ra, nhưng để biến tiềm năng thành giá trị lâu dài, Quảng Trị cần chuẩn bị tốt về dữ liệu, công nghệ và năng lực quản lý.
Theo định hướng tỉnh đang hoàn thiện cơ sở dữ liệu, nâng cao năng lực quản lý, giám sát tài nguyên rừng và chuẩn bị các điều kiện triển khai dự án carbon rừng.
Đây là yêu cầu quan trọng bởi thị trường carbon đòi hỏi tính minh bạch, chính xác và khả năng kiểm chứng cao. Muốn tạo ra tín chỉ có giá trị, cần có dữ liệu đáng tin cậy về diện tích, chất lượng rừng, khả năng hấp thụ carbon cũng như diễn biến tài nguyên rừng theo thời gian.
Việc ứng dụng công nghệ số trong theo dõi diễn biến rừng, quản lý dữ liệu và giám sát tài nguyên vì thế sẽ ngày càng cần thiết. Cùng với đó là tăng cường tuyên truyền về ERPA, tín chỉ carbon và nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị kinh tế mới của rừng.
Đặc biệt, nguồn thu từ carbon cần được sử dụng hiệu quả, ưu tiên cho bảo vệ rừng và cải thiện sinh kế người dân. Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo ra nguồn thu từ tín chỉ carbon, mà phải biến nguồn lực đó thành rừng tốt hơn, đời sống người dân tốt hơn và nền kinh tế xanh hơn.
Biến “tài sản xanh” thành động lực tăng trưởng
Trong tương lai, giá trị của rừng Quảng Trị có thể không chỉ nằm ở gỗ và lâm sản. Carbon, dịch vụ hệ sinh thái, du lịch sinh thái và các sản phẩm dưới tán rừng có thể cùng tạo nên một hệ sinh thái kinh tế xanh.
Với hơn 773.000 ha diện tích có rừng và tỷ lệ che phủ trên 61%, Quảng Trị đang sở hữu một “tài sản xanh” có giá trị lớn. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để khai thác nguồn lực này một cách bền vững, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng và người dân.
Từ những kết quả bước đầu của ERPA, có thể thấy tín chỉ carbon đang trở thành một “đòn bẩy” mới cho Quảng Trị trên hành trình phát triển kinh tế xanh.
Khi rừng được nhìn nhận không chỉ là tài nguyên cần bảo vệ mà còn là nguồn lực tạo ra giá trị, người dân vùng rừng có thêm động lực giữ rừng, còn địa phương có thêm nguồn lực để phát triển lâm nghiệp bền vững.
Đó cũng là hướng đi để Quảng Trị chủ động tham gia thị trường carbon, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển xanh và cam kết của Việt Nam đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050.
