Từ vùng mỏ truyền thống đến cực tăng trưởng xanh mang tầm quốc tế
Sự ra đời của Quyết định số 1123/QĐ-TTg đánh dấu một cột mốc lịch sử trong tư duy quy hoạch của Việt Nam, khi lần đầu tiên toàn bộ không gian đất liền rộng hơn 6.232,4 km² và vùng biển rộng lớn bao gồm cả các đảo, quần đảo của một tỉnh được đặt trong một chỉnh thể đô thị thống nhất. Sự dịch chuyển từ mô hình "nâu" sang "xanh", từ một trung tâm khai khoáng truyền thống trở thành đô thị sinh thái, thông minh chính là xương sống xuyên suốt toàn bộ đề án dài hạn này.
Tầm nhìn chiến lược của Chính phủ giao phó cho Quảng Ninh được phân kỳ theo những nấc thang phát triển rõ rệt, mang tính kế thừa và bứt phá. Đến năm 2030, địa phương phải hoàn thành nền móng của một trung tâm dịch vụ, du lịch mang tầm quốc tế, đồng thời là cửa ngõ thương mại quốc gia ứng dụng công nghệ cao. Bước sang năm 2040, vị thế được nâng tầm thành đô thị biển quốc gia, vận hành dựa trên hệ thống quản trị đô thị thông minh hiện đại.
Mục tiêu cốt lõi của quy hoạch hướng đến năm 2050, thời điểm Quảng Ninh sẽ chính thức trở thành một thành phố di sản toàn cầu, đầu tàu kinh tế biển vững chắc tại khu vực Đông Nam Á và là hình mẫu bền vững về khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Tầm nhìn xa hơn đến năm 2075 tiếp tục củng cố một không gian sống có chất lượng vượt trội, lấy con người và bản sắc văn hóa làm trung tâm của mọi sự phát triển.
Kiến trúc phát triển đa cực và những con số bùng nổ
Thay vì phát triển theo cụm hay vết dầu loang dễ gây xung đột hạ tầng, siêu quy hoạch của Thủ tướng Chính phủ kiến tạo một cấu trúc phát triển chặt chẽ mang tính liên vùng qua mô hình "3 hành lang, 4 vùng kinh tế - xã hội, 5 trung tâm động lực". Sự kết nối giữa hành lang ven biển sầm uất, hành lang biển đảo giàu tiềm năng và hành lang sinh thái đồi núi phía Bắc tạo ra thế chân kiềng vững chắc để tỉnh phát triển đồng đều các thế mạnh kinh tế.
Sức hấp dẫn của một vùng đất không chỉ nằm ở những nét vẽ kiến trúc mà còn được chứng minh bằng sức nén dòng người và luồng tiền dòng chảy thương mại. Các dự báo động thái phát triển trong quyết định cho thấy quy mô dân số của Quảng Ninh sẽ bùng nổ mạnh mẽ, từ mức khoảng 2,3 triệu người vào năm 2030 sẽ chạm ngưỡng từ 3,6 đến 3,8 triệu người vào giữa thế kỷ này.
Song hành với làn sóng dịch chuyển dân cư là sự trỗi dậy của ngành công nghiệp không khói, dự kiến thu hút đến 45 triệu lượt khách du lịch vào năm 2050, với một phần ba trong số đó là dòng khách quốc tế cao cấp có mức chi tiêu lớn.
Sức hút này sẽ được trợ lực trực tiếp bởi mạng lưới hạ tầng sản xuất và dịch vụ khổng lồ. Bản quy hoạch dài hạn đã vạch rõ lộ trình định hình 5 khu kinh tế trọng điểm gồm Vân Đồn, cửa khẩu Móng Cái, ven biển Quảng Yên, cửa khẩu Hoành Mô - Đồng Văn và cửa khẩu Bắc Phong Sinh.
Đi cùng với đó là việc quy hoạch đồng bộ 27 khu công nghiệp quy mô gần 19.000 ha, tạo nên một dải liên kết công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao bền vững, gắn chặt với hệ thống logistics tích hợp sâu giữa cảng biển, cửa khẩu quốc tế, sân bay và tuyến đường sắt xuyên quốc gia tương lai.
Bài toán cân bằng giữa kinh tế ven biển, quản trị đô thị TOD và bảo tồn di sản
Một trong những phần nội dung quan trọng chiếm thời lượng lớn trong quyết định của Thủ tướng chính là cơ chế kiểm soát không gian đỉnh cao. Khi quy mô đô thị ngày càng mở rộng và lấn dần ra biển, thách thức về môi trường và biến đổi khí hậu trở thành bài toán sống còn. Chính phủ yêu cầu Quảng Ninh phải thực hiện giám sát nghiêm ngặt cao độ nền mặt bằng, mật độ xây dựng tại các khu vực nhạy cảm ven sông, ven biển và hải đảo. Việc phát triển kinh tế dứt khoát không được đánh đổi bằng sự suy thoái của vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long hay hệ sinh thái rừng ngập mặn.
Để giải quyết bài toán giao thông và giảm thiểu phát thải ròng về bằng không, cấu trúc đô thị Quảng Ninh sẽ dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình TOD phát triển đô thị định hướng theo các đầu mối giao thông công cộng khối lượng lớn.
Các trung tâm động lực lớn như Hạ Long - thủ phủ kinh tế số và công nghiệp văn hóa, Vân Đồn trung tâm thương mại tự do quốc tế, hay Quảng Yên - cái nôi công nghiệp chế biến, sẽ được liên kết với nhau bằng trục giao thông thông minh mượt mà.
Sự phân vai rõ ràng giữa các vùng động lực thúc đẩy kinh tế, kết hợp hài hòa với những khoảng lùi sinh thái hợp lý, chính là chìa khóa để Quảng Ninh bảo tồn trọn vẹn giá trị nguyên bản của vùng đất di sản.
Quyết định số 1123/QĐ-TTg không đơn thuần là một đồ án kỹ thuật kỹ lưỡng, mà đã đặt định hướng mang tính chiến lược cao, biến Quảng Ninh thành một thực thể đô thị biển kiểu mẫu, đóng vai trò dẫn dắt và lan tỏa sức mạnh kinh tế cho cả vùng đồng bằng sông Hồng trong nhiều thập kỷ tới.
