TP.HCM đang nghiên cứu cơ chế hỗ trợ chuyển đổi các khu chế xuất, khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình sinh thái, tuần hoàn, trong bối cảnh dòng vốn đầu tư vào khu vực này tiếp tục tăng. Hướng đi mới tập trung vào nâng chất lượng hạ tầng, hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng liên kết giữa các doanh nghiệp, thay vì chỉ mở rộng quỹ đất công nghiệp.
Mới đây, Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM (HEPZA) tổ chức hội nghị lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của HĐND Thành phố về triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn.
Theo lãnh đạo HEPZA, Luật Phát triển đô thị trao thẩm quyền cho HĐND TP.HCM ban hành tiêu chí, lộ trình và chính sách phát triển khu công nghiệp sinh thái. Thành phố đã giao HEPZA tham mưu hai dự thảo nghị quyết nhằm cụ thể hóa các nội dung này.
Trọng tâm của chính sách là thúc đẩy chuyển đổi các khu chế xuất, khu công nghiệp hiện hữu theo hướng xanh hóa, ứng dụng công nghệ cao và phát triển kinh tế tuần hoàn. Theo đó, hạ tầng, công nghệ, hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng liên kết giữa các doanh nghiệp được đặt trong cùng một định hướng phát triển.
Khác với việc tiếp tục mở rộng diện tích công nghiệp, chuyển đổi các khu đã hình thành đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả hơn quỹ đất và hạ tầng hiện hữu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, công nghệ và sử dụng tài nguyên.
Kinh tế tuần hoàn có thể được tích hợp vào quá trình này thông qua tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng, nước và giảm chất thải; tăng cường trao đổi phụ phẩm giữa các doanh nghiệp; phát triển sản xuất sạch hơn và hình thành các mối liên kết cộng sinh công nghiệp.
TP.HCM đã có bước chuẩn bị cho định hướng này. Kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2024 - 2030 của Thành phố đặt nhiệm vụ rà soát, hoàn thiện chính sách về khu công nghiệp sinh thái, áp dụng nguyên tắc kinh tế tuần hoàn trong xây dựng, vận hành và quản lý khu chế xuất, khu công nghiệp.
Song song đó, Thành phố định hướng tăng cường cộng sinh công nghiệp giữa các doanh nghiệp trong cùng khu, giữa các khu công nghiệp cũng như giữa khu công nghiệp với khu vực đô thị.
Thành phố cũng xác định đề án chuyển đổi thí điểm 5 khu chế xuất, khu công nghiệp đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, khu công nghiệp Hiệp Phước là một trong những trường hợp được triển khai theo chương trình khu công nghiệp sinh thái toàn cầu của UNIDO.
Điểm đáng chú ý trong quá trình xây dựng chính sách lần này là việc hình thành tiêu chí, lộ trình chuyển đổi đi cùng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư hạ tầng. Theo HEPZA, cơ chế và hạ tầng phục vụ chuyển đổi vẫn là những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ. Hơn nữa, yêu cầu chuyển đổi diễn ra trong thời điểm dòng vốn vào các khu chế xuất, khu công nghiệp TP.HCM tăng mạnh.
Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư thu hút vào các khu chế xuất, khu công nghiệp đạt hơn 5,57 tỷ USD, bằng 131,15% kế hoạch năm và tăng 29,13% so với cùng kỳ. Riêng vốn FDI đạt hơn 4,2 tỷ USD, tăng 62,22%.
HEPZA đã cấp mới 100 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 3,14 tỷ USD, đồng thời có 120 dự án điều chỉnh tăng vốn với tổng vốn tăng thêm 1,12 tỷ USD.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, HEPZA đặt mục tiêu thu hút tổng vốn đầu tư 20 - 21 tỷ USD, với suất đầu tư bình quân 8 - 10 triệu USD/ha và tỷ lệ giải ngân trên 70% tổng vốn đăng ký.
Quy mô dòng vốn mới cho thấy bài toán đối với quỹ đất công nghiệp không còn dừng ở khả năng tiếp nhận thêm dự án. Khi định hướng thu hút đầu tư chuyển sang công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng lớn và phát triển xanh, chất lượng hạ tầng cùng hệ sinh thái sản xuất trở thành những yếu tố quan trọng của môi trường đầu tư.
Tại hội nghị, đại diện Becamex IDC đề xuất TP.HCM xây dựng tiêu chí khu công nghiệp sinh thái theo các chuẩn mực quốc tế, đồng thời nghiên cứu phối hợp với các tổ chức như IFC để hướng tới đánh giá, công nhận khu công nghiệp sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế.
Theo đề xuất này, đáp ứng các chuẩn mực quốc tế có thể tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp trong khu công nghiệp tiếp cận những thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao.
Trong không gian công nghiệp mới của TP.HCM, yêu cầu nâng chất càng rõ nét khi Thành phố đang quản lý hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp được mở rộng sau sắp xếp địa giới.
Theo quy hoạch phát triển các khu chế xuất, khu công nghiệp TP.HCM thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Thành phố có 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích quy hoạch hơn 50.288 ha. Trong đó, 3 khu chế xuất và 55 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, với tổng diện tích hơn 22.410 ha và tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 80%.
Với quỹ đất và quy mô đầu tư hiện hữu, chuyển đổi khu công nghiệp trở thành một phần trong quá trình tái cấu trúc không gian sản xuất của TP.HCM. Trọng tâm không chỉ là bổ sung diện tích mà còn nâng chất lượng những không gian đã có, từ hạ tầng, công nghệ đến khả năng sử dụng tài nguyên và liên kết giữa các doanh nghiệp.
Nếu tiêu chí, lộ trình và chính sách hỗ trợ được hoàn thiện, khu công nghiệp sinh thái và tuần hoàn có thể trở thành một cấu phần mới trong chiến lược phát triển công nghiệp của TP.HCM, đồng thời nâng khả năng cạnh tranh của Thành phố trong thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.
