Mở rộng không gian công nghiệp, tăng yêu cầu về nguồn điện
Sau khi hợp nhất TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, không gian phát triển công nghiệp của Thành phố được mở rộng đáng kể, kéo theo yêu cầu mới về hạ tầng năng lượng. Cùng với bảo đảm nguồn điện ổn định, TP.HCM đang hướng tới phát triển các mô hình điện xanh nhằm đáp ứng yêu cầu của dòng vốn FDI thế hệ mới.
Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết đang chuẩn bị nguồn và lưới điện theo hướng chủ động đầu tư, nâng độ tin cậy N-1, đón đầu nhu cầu của các khu công nghiệp mới, đồng thời thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, mua bán điện trực tiếp (DPPA) và đơn giản hóa thủ tục đấu nối.
Tại tọa đàm “Bất động sản công nghiệp phía Nam: Đón làn sóng FDI công nghệ cao - Kiến tạo hệ sinh thái sản xuất mới” do Báo Công Thương tổ chức, ông Lê Văn Thinh, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM (HEPZA), cho biết sau khi hợp nhất ba địa phương vào tháng 7/2025, Thành phố tập trung nghiên cứu, tham mưu cơ cấu lại không gian phát triển công nghiệp trên toàn địa bàn.
Theo đó, khu vực TP.HCM trước đây được định hướng phát huy lợi thế cảng biển, hàng không và nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển các khu công nghiệp công nghệ cao, ưu tiên doanh nghiệp và dòng vốn công nghệ cao, doanh nghiệp đầu ngành.
Bình Dương phát huy quỹ đất công nghiệp và lực lượng lao động hiện hữu để phát triển công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghiệp chủ lực. Trong khi đó, Bà Rịa - Vũng Tàu được định hướng gắn với cảng nước sâu, logistics, công nghiệp nặng, dầu khí và khu thương mại tự do tại khu vực Cái Mép - Thị Vải.
Định hướng này cho thấy chiến lược thu hút FDI của TP.HCM đang chuyển từ lợi thế về quỹ đất và chi phí lao động sang ưu tiên những dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để thu hút các ngành như bán dẫn, điện tử, trung tâm dữ liệu, thiết bị công nghệ cao hay các dây chuyền sản xuất tự động hóa, yêu cầu về năng lượng cũng trở nên cao hơn. Không chỉ cần đủ điện, các dự án này đòi hỏi nguồn điện có công suất lớn, ổn định, chất lượng cao và khả năng cung ứng liên tục.
Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc EVNSPC, cho biết tổng công suất nguồn điện lắp đặt của hệ thống điện miền Nam, bao gồm điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, điện gió, thủy điện và nhiệt điện, đạt gần 37.000 MW. Trong khi đó, công suất cực đại năm 2026 khoảng 22.000 MW.
Dù công suất khả dụng còn phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu và điều kiện vận hành, xét trên tổng nguồn lắp đặt và nhu cầu cực đại hiện hữu, hệ thống điện miền Nam đang có dư địa để phục vụ các khu công nghiệp mới.
Với TP.HCM sau hợp nhất, nhu cầu này được dự báo tiếp tục tăng khi không gian công nghiệp được mở rộng. Thành phố hiện có khoảng 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng 50.000 ha, gồm 3 khu chế xuất và 55 khu công nghiệp, tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%. Thành phố còn khoảng 66 cụm công nghiệp với tỷ lệ lấp đầy khoảng 59-60%.
Ông Nguyễn Trường Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho biết theo quy hoạch đến năm 2030, nhu cầu tiêu thụ điện của Thành phố dự kiến khoảng trên dưới 50 tỷ kWh. Theo ông, phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và logistics đều phải đặt trên nền tảng bảo đảm nguồn điện.
Tăng độ tin cậy, chuẩn bị điện xanh cho FDI
Theo ông Hoan, EVNSPC đang tiếp cận bài toán cung cấp điện cho công nghiệp trên nhiều lớp, từ công suất nguồn, độ tin cậy của lưới, tiến độ đầu tư đến thủ tục đấu nối. Một trong những tiêu chuẩn được EVNSPC đặt trọng tâm là N-1, tức hệ thống phải có phương án dự phòng khi một phần tử cung cấp điện gặp sự cố.
“Với một trạm biến áp 110 kV cấp điện cho khu công nghiệp, hệ thống được thiết kế với hai nguồn cấp. Nếu một nguồn xảy ra sự cố, nguồn còn lại có thể tiếp tục cấp điện. Đối với những khu vực có yêu cầu chất lượng điện cao hơn, tiêu chí N-1 còn được áp dụng ở cấp trung áp. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng khi cơ cấu FDI chuyển sang các ngành công nghệ cao”, ông Hoan thông tin.
Theo lãnh đạo EVNSPC, với nhà máy sản xuất điện tử, bán dẫn hoặc các dây chuyền tự động hóa, một sự cố điện không nhất thiết phải kéo dài hàng giờ mới gây thiệt hại. Chỉ một khoảng gián đoạn ngắn cũng có thể làm dừng thiết bị, ảnh hưởng đến sản phẩm đang trong quá trình sản xuất và kéo dài thời gian khôi phục.
Từ thực tế hoạt động tại khu công nghiệp phía Nam, ông Lữ Chính Minh, Tổng giám đốc Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam, cho biết doanh nghiệp đã chủ động đề nghị đầu tư tuyến cáp điện ngầm nhằm giảm nguy cơ ảnh hưởng bởi giông sét. Tuy nhiên, ngay cả khi đường dây được bảo vệ, sự cố sét tại trạm biến áp phía nguồn vẫn có thể khiến thiết bị bảo vệ tác động và gây mất điện trong thời gian ngắn. Với nhà máy công nghệ cao, gián đoạn tức thời cũng có thể gây tổn thất đáng kể.
EVNSPC đang có lộ trình để đến năm 2028, toàn bộ hệ thống lưới điện miền Nam đáp ứng tiêu chí N-1 trong cấp điện cho cả khách hàng sinh hoạt và doanh nghiệp. Các khu công nghiệp đã và đang được ưu tiên đầu tư nhằm nâng độ tin cậy cấp điện. Đáng chú ý, ngành điện đang chuyển từ cách tiếp cận “nhà đầu tư đến đâu, đầu tư điện đến đó” sang chủ động chuẩn bị hạ tầng theo quy hoạch thu hút đầu tư.
Tại Đồng Nai và Tây Ninh, nơi nhiều khu công nghiệp đang hình thành và mở rộng, EVNSPC đã phối hợp với chủ đầu tư khu công nghiệp, chính quyền địa phương để cập nhật kế hoạch thu hút đầu tư, điều chỉnh quy hoạch và đưa các công trình điện vào kế hoạch đầu tư.
Một loạt công trình được triển khai để phục vụ các khu công nghiệp như Bàu Cạn - Tân Hiệp, Xuân Nhạn - Sông Quế, Long Đức 3 tại Đồng Nai và Phước Cạn - Phước Đông tại Tây Ninh, hướng tới bảo đảm nguồn điện sẵn sàng khi các dự án mới đi vào hoạt động, đặc biệt trong bối cảnh sân bay Long Thành được đưa vào khai thác.
Ông Hoan cho biết, với công trình hạ tầng quy mô lớn như sân bay Long Thành, EVNSPC đã hoàn thành và đưa vào vận hành một trạm biến áp 110 kV cấp điện riêng từ cuối năm 2025.
Bên cạnh yêu cầu về nguồn điện ổn định, điện xanh đang trở thành tiêu chí ngày càng quan trọng đối với dòng vốn FDI thế hệ mới. Lãnh đạo EVNSPC cho hay hai cơ chế đang mở ra khả năng đồng thời bổ sung nguồn cung và xanh hóa nguồn điện là điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Tại các khu công nghiệp thuộc địa bàn EVNSPC quản lý, hiện có khoảng 933 đơn vị lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 845 MW. Trong đó, 789 hệ thống, công suất khoảng 581 MW, được triển khai trong giai đoạn áp dụng cơ chế giá FIT; 144 nguồn phát điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu mới có tổng công suất khoảng 264 MW.
Riêng 264 MW này đã chiếm hơn một nửa tổng công suất điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu của toàn miền Nam theo cơ chế mới, được EVNSPC thống kê ở mức khoảng 526 MW.
Với DPPA, EVNSPC cho biết tại miền Nam đã có 8 doanh nghiệp sản xuất trong khu công nghiệp tham gia mô hình DPPA trực tiếp, với tổng quy mô công suất bước đầu khoảng 23 MW. Mô hình này chủ yếu sử dụng điện mặt trời. Đồng thời, một số khách hàng lớn cũng đang được chuẩn bị để tham gia DPPA qua lưới điện quốc gia.
Cùng với nguồn điện, thủ tục đấu nối cũng được EVNSPC xác định là một phần trong năng lực cạnh tranh của hạ tầng công nghiệp. Ngành điện ưu tiên phối hợp với nhà đầu tư khu công nghiệp để chuẩn bị hạ tầng điện theo quy hoạch, thay vì chờ dự án hình thành mới triển khai. Với các dự án điện mặt trời và DPPA, EVNSPC cũng đang phối hợp với địa phương và doanh nghiệp theo hướng tăng tính minh bạch của quy trình.
Khi không gian công nghiệp được mở rộng và định hướng thu hút FDI chuyển mạnh sang công nghệ cao, sản xuất xanh và các ngành có giá trị gia tăng lớn, hạ tầng năng lượng sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định sức cạnh tranh của môi trường đầu tư.
Nguồn điện đủ công suất, ổn định và ngày càng xanh hơn sẽ tạo nền tảng để TP.HCM đáp ứng yêu cầu vận hành của các ngành công nghệ cao, đồng thời nâng khả năng thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới.
