Theo dự thảo do Sở Quy hoạch - Kiến trúc công bố lấy ý kiến, quy hoạch không gian ngầm phải xác định chức năng phù hợp theo từng tầng sâu, bảo đảm sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và thống nhất với các quy hoạch liên quan. Cùng với đó, các công trình công cộng, giao thông, cấp nước, cấp điện, thoát nước cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm sẽ được xác định về tuyến, vị trí, quy mô và nguyên tắc bố trí theo từng tầng.
Đáng chú ý, tại khu vực nhà ga đường sắt đô thị, các khu phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và trung tâm đô thị mới, quy hoạch phải tính đến khả năng kết nối giữa nhiều công trình và các khu đất liền kề, thay vì bố trí từng dự án ngầm riêng lẻ. Với mục tiêu là từng bước hình thành mạng lưới không gian ngầm liên hoàn, kết nối nhà ga, công trình công cộng, thương mại với các khu vực đô thị xung quanh.
Cùng với khai thác không gian, dự thảo cũng đặt yêu cầu bảo vệ nguồn nước ngầm, hệ thống thoát nước, phòng chống ngập, môi trường, quốc phòng - an ninh, di sản và an toàn đối với các công trình hiện hữu.
Quy hoạch không gian ngầm dự kiến được rà soát định kỳ 5 năm kể từ ngày phê duyệt hoặc khi xuất hiện yêu cầu điều chỉnh. Trường hợp có thay đổi lớn về vai trò, chức năng, quy mô hoặc cấu trúc phát triển của thành phố, quy hoạch có thể được điều chỉnh tổng thể. Với những thay đổi không làm biến đổi tính chất, ranh giới hoặc các giải pháp quy hoạch chính, thành phố có thể thực hiện điều chỉnh cục bộ.
Theo phương án đang xây dựng, thời gian tổ chức lập quy hoạch không quá 9 tháng. Sở Quy hoạch - Kiến trúc là cơ quan thẩm định, trong khi Hội đồng thẩm định do UBND TP.HCM quyết định thành lập.
Quy hoạch không gian ngầm được đặt trong tổng thể phát triển hệ thống đường sắt đô thị và các khu TOD của TP.HCM. Tại Kỳ họp thứ 5 HĐND TP.HCM khóa XI diễn ra ngày 21-22/9, quy hoạch không gian ngầm, quản lý và khai thác công trình ngầm, quy hoạch TOD và đường sắt đô thị là một trong những nhóm chính sách được tập trung xem xét. HĐND thành phố đã thông qua 38 nghị quyết, trong đó có 24 nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.
Trong quá trình thảo luận, nhiều ý kiến đề nghị không gian ngầm được tổ chức đồng bộ với mạng lưới metro, đặc biệt tại những khu vực tập trung lượng hành khách lớn. Theo đó, Ga Bến Thành là một trong những khu vực được nhắc đến. Yêu cầu đặt ra là tăng khả năng kết nối giữa nhà ga với các công trình xung quanh thông qua hệ thống lối đi ngầm, hạn chế tình trạng hành khách phải lên mặt đất trước khi tiếp tục di chuyển tới các điểm đến lân cận.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cũng cho biết thành phố định hướng khai thác không gian ngầm đa chức năng tại khu vực trung tâm và những dự án quy mô lớn, đồng thời nghiên cứu kết nối các công trình thay vì phát triển riêng lẻ.
Trước đây, thành phố từng nghiên cứu một số dự án bãi đậu xe ngầm, trong đó có khu vực Công viên 23 Tháng 9, nhưng quá trình triển khai gặp nhiều vướng mắc về cơ chế, quy hoạch và thủ tục.
Khung pháp lý mới được kỳ vọng làm rõ hơn thẩm quyền, trình tự đầu tư và phương thức khai thác đối với các công trình dưới lòng đất. Cùng với đó, quy hoạch TOD được yêu cầu công khai về ranh giới, chỉ tiêu và định hướng phát triển để nhà đầu tư có cơ sở nghiên cứu các dự án gắn với mạng lưới giao thông công cộng.
Quy hoạch không gian ngầm đang trở thành một phần trong cách tiếp cận mới về tổ chức không gian phát triển của TP.HCM. Thay vì tập trung vào quỹ đất trên bề mặt, thành phố tính toán khai thác đồng thời không gian trên mặt đất, dưới lòng đất và hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt tại vùng lõi đô thị có mật độ xây dựng cao.
Theo định hướng được trình tại HĐND thành phố, quy hoạch không gian ngầm, TOD và quy hoạch tổng thể có mối liên hệ trực tiếp nhằm kết nối hạ tầng và phân bổ lại các chức năng đô thị.
Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các dự án xây dựng trong tương lai. Khi một khu vực được quy hoạch phát triển theo chiều sâu, công trình ngầm của từng dự án cần tính đến khả năng đấu nối với hạ tầng chung, thay vì chỉ phục vụ riêng một khu đất.
Tại các ga metro, không gian phía dưới có thể đồng thời đảm nhận chức năng giao thông, đi bộ, thương mại và dịch vụ. Ở khu vực trung tâm, bãi đậu xe, công trình kỹ thuật và hệ thống hạ tầng có thể được bố trí xuống dưới nhằm giảm áp lực sử dụng đất trên mặt đất.
Luật Phát triển đô thị, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, cũng tăng mức độ phân cấp cho TP.HCM trong nhiều nội dung quy hoạch và phát triển đô thị. Theo cơ quan chuyên môn, cách tiếp cận mới hướng tới giảm thủ tục, tăng tính linh hoạt và nâng quyền chủ động của chính quyền thành phố trong tổ chức không gian phát triển.
Với dự thảo quy hoạch không gian ngầm đang được hoàn thiện, TP.HCM đang từng bước xây dựng cơ sở để tổ chức không gian đô thị theo chiều sâu, gắn khai thác quỹ đất ngầm với phát triển metro, TOD và hệ thống hạ tầng đô thị.
