Núi Lam Thành (xã Lam Thành, tỉnh Nghệ An) nằm bên dòng sông Lam thơ mộng từ lâu được biết đến là thắng cảnh nổi tiếng của vùng đất xứ Nghệ. Nơi đây được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, lưu giữ nhiều dấu ấn của một thời kỳ lịch sử hào hùng. Trên đỉnh núi cao hơn 150m là Thành Rum, hay còn gọi là Lam Thành, được xây dựng cách đây hơn 600 năm.
Theo các tài liệu lịch sử, khi nắm quyền cai trị đất nước, Hồ Quý Ly (1336-1407) đặc biệt chú trọng củng cố quốc phòng trước nguy cơ xâm lược từ phương Bắc. Bên cạnh việc xây dựng Thành Tây Giai (Thành Nhà Hồ ở Thanh Hóa), ông còn cho đắp nhiều thành lũy khác, trong đó có Thành Rum tại Nghệ An.
Sau khi quân Minh xâm chiếm Đại Việt, Thành Rum trở thành nơi đóng quân của lực lượng trấn thủ. Đến năm 1425, trước những đợt tấn công liên tiếp của nghĩa quân Lam Sơn do Bình Định Vương Lê Lợi chỉ huy, quân Minh buộc phải cố thủ trong thành. Sau nhiều tháng bị vây hãm, năm 1427, tướng nhà Minh là Thái Phúc đã mở cửa thành, đưa khoảng một vạn quân ra đầu hàng, góp phần làm nên thắng lợi vẻ vang của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Thành Rum có chiều dài khoảng 1.000m, rộng gần 500m, được xây dựng bằng đá son và đá vôi trên địa thế hiểm trở, tựa lưng vào núi. Mặt thành có hình thang, được bố trí các vọng gác, ụ chiến đấu phục vụ việc quan sát và báo động khi có giặc xâm lấn. Theo thiết kế ban đầu, thành có 3 cổng gồm một cổng chính và 2 cổng phụ.
Đến nay, nhiều đoạn tường thành vẫn còn khá nguyên vẹn. Những phiến đá lớn được xếp chồng lên nhau tạo nên bức tường kiên cố cao từ 2 - 3,5m. Theo lời truyền lại của người dân địa phương, các khối đá được liên kết bằng hỗn hợp đá vôi và mật mía, góp phần tạo nên độ bền vững cho công trình qua nhiều thế kỷ.
Trải qua thời gian và sự tác động của thiên nhiên, nhiều đoạn tường thành phủ kín rêu phong, tạo nên khung cảnh cổ kính, nhuốm màu thời gian. Từ trên đỉnh núi nhìn xuống, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát dòng sông Lam uốn lượn cùng những làng quê thanh bình phía xa.
Theo bà Nguyễn Thị Thảo (trú xã Lam Thành), Đến Thành Rum du khách vừa tham quan vừa thích thú ngắm cảnh sông Lam từ trên cao, đẹp, yên bình. Bên trong khu thành, vị trí cao nhất là ụ đất, đá nơi cắm cờ. Vẻ đẹp hoang sơ, cổ kính cùng bầu không khí trong lành rất hút khách. Vào mùa sim chín, nhiều du khách tìm đến để tham quan và chụp ảnh.
Năm 1962, quần thể di tích núi Lam Thành được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Hiện nay, địa phương đang định hướng bảo tồn và phát huy giá trị di tích, gắn với phát triển du lịch tâm linh, du lịch trải nghiệm và du lịch canh nông, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất giàu truyền thống lịch sử bên dòng sông Lam./.
