Tái định hình quy hoạch đô thị - nông thôn để bắt nhịp yêu cầu phát triển mới

Trước yêu cầu phát triển ngày càng nhanh và những biến động về tổ chức không gian lãnh thổ, việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Tại hội thảo lấy ý kiến diễn ra ngày 24/4 ở Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh cần triển khai đồng thời nhiều khâu, áp dụng thủ tục rút gọn để kịp thời đáp ứng thực tiễn.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn đã được Thủ tướng phê duyệt trước đó đã bước đầu tạo dựng khung phát triển theo mô hình mạng lưới, gắn với các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng. Tuy nhiên, bối cảnh mới với sự thay đổi về thể chế, định hướng phát triển và tổ chức lãnh thổ đang đặt ra yêu cầu phải cập nhật, hoàn thiện nhiều nội dung nền tảng nhằm đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả.

Việc điều chỉnh lần này không chỉ nhằm tương thích với quy hoạch tổng thể quốc gia và quy hoạch vùng mà còn hướng tới hoàn thiện mô hình phát triển theo cấu trúc đa trung tâm, đa cực. Cách tiếp cận mới chuyển dần từ quản lý theo địa giới hành chính sang tổ chức không gian chức năng, qua đó làm rõ vai trò từng khu vực trong tổng thể phát triển. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và quản lý đô thị.

Một trong những nội dung trọng tâm là rà soát lại cấu trúc hệ thống trên cơ sở kế thừa quy hoạch hiện hành, đồng thời cập nhật các quy định mới liên quan đến phân loại đô thị. Các định hướng phát triển cũng được điều chỉnh theo hướng tăng cường liên kết vùng, hình thành các hành lang kinh tế đô thị và mạng lưới kết nối đồng bộ giữa các khu vực. Việc xác định rõ chức năng từng vùng đô thị, khu vực nông thôn sẽ tạo nền tảng cho phát triển cân bằng và bền vững hơn trong dài hạn.

Theo phương án đề xuất, đến năm 2030, hệ thống đô thị và nông thôn cả nước sẽ hình thành theo cấu trúc hợp lý, gắn với các vùng động lực chủ đạo, với tỷ lệ đô thị hóa vượt 50%. Xa hơn, vào năm 2050, mục tiêu nâng tỷ lệ này lên khoảng 70-75%, đồng thời xây dựng các đô thị theo hướng xanh, thông minh, phát thải thấp và có năng lực cạnh tranh cao. Hạ tầng giao thông công cộng tại các đô thị lớn cũng được định hướng phát triển mạnh, góp phần cải thiện chất lượng sống và giảm áp lực môi trường.

Đáng chú ý, quy hoạch điều chỉnh xác định hình thành các vùng đô thị lớn, đóng vai trò trung tâm phát triển, cùng với hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và cảnh quan kiến trúc được đầu tư đồng bộ. Chương trình phát triển đô thị cũng được xây dựng theo hướng kế thừa những nền tảng sẵn có nhưng đổi mới phương thức tiếp cận, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hệ thống phân loại đô thị mới.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến đóng góp đã tập trung vào việc bổ sung các yếu tố văn hóa, du lịch và đặc thù địa phương vào quy hoạch. Đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất làm rõ định hướng phát triển công nghiệp văn hóa trong đô thị, đồng thời lồng ghép các hành lang du lịch và trung tâm du lịch quốc gia để tăng tính nhận diện cho từng vùng. Một số chuyên gia cũng kiến nghị nghiên cứu các mô hình mới như đô thị sân bay hay đô thị sinh thái đặc thù, qua đó tạo thêm động lực phát triển.

Từ góc độ quản lý, Văn phòng Chính phủ đề nghị làm rõ hơn ranh giới giữa nội dung kế thừa và điều chỉnh, đồng thời cập nhật các định hướng mới về phát triển đô thị bền vững. Các tổ chức chuyên môn cũng lưu ý cần rà soát lại tầm nhìn quy hoạch để đảm bảo tính khả thi và phù hợp với xu thế dài hạn.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định việc điều chỉnh quy hoạch lần này mang ý nghĩa then chốt, tạo tiền đề triển khai các quy hoạch cấp địa phương trong thời gian tới. Tuy nhiên, do yêu cầu tiến độ, quá trình xây dựng và hoàn thiện quy hoạch phải được thực hiện song song với việc triển khai thực tế, đồng thời linh hoạt điều chỉnh khi phát sinh vướng mắc. Việc áp dụng thủ tục rút gọn được xem là giải pháp phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cũng nhấn mạnh không nên mở rộng thêm tầm nhìn quy hoạch ở thời điểm này, thay vào đó cần tập trung hoàn thiện các nội dung cốt lõi, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả. Các đơn vị chuyên môn được giao nhiệm vụ tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt, nhằm sớm đưa quy hoạch vào thực tiễn, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.