Tại webinar "Từ nông lâm kết hợp đến thị trường carbon rừng: Góc nhìn từ dự án RECAF", các chuyên gia đã chia sẻ nhiều thông tin về cách tiếp cận mới trong quản lý rừng, phát triển sinh kế và giảm phát thải thông qua mô hình nông lâm kết hợp, hướng tới xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp không gây mất rừng.
Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Ngọc Quang, Điều phối Chương trình quốc gia của Quỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD), cho biết Dự án Giảm thiểu khí thải ở khu vực Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam (RECAF) được triển khai trong 6 năm tại bốn tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng và Khánh Hòa.
Dự án do IFAD là cơ quan được ủy thác, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND các tỉnh là cơ quan thực hiện, với mục tiêu hỗ trợ thực hiện Chương trình hành động quốc gia về REDD+ thông qua bảo vệ rừng, thúc đẩy quản lý rừng dựa vào cộng đồng và phát triển các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, không gây mất rừng.
Theo thiết kế, RECAF sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho khoảng 420.000 người và gián tiếp cho khoảng 1 triệu người. Trong vòng đời dự án kéo dài 12 năm, lượng phát thải được giảm hoặc tránh phát thải dự kiến đạt 6,68 triệu tấn CO₂ tương đương.
Nông lâm kết hợp – giải pháp giảm phát thải từ gốc
Một trong những hợp phần quan trọng của RECAF là chuyển đổi 145.000 ha đất rừng giáp với đất sản xuất và khu dân cư sang mô hình quản lý bền vững. Trong đó, 90.000 ha sẽ áp dụng mô hình nông lâm kết hợp, còn 55.000 ha triển khai mô hình quản lý rừng hợp tác đa bên cấp xã.
Ngoài ra, dự án đặt mục tiêu bảo vệ 50.000 ha rừng tự nhiên có giá trị cao tại bốn tỉnh mục tiêu, đồng thời thu hút sự tham gia của hơn 500 doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các nhóm sản xuất trong chuỗi giá trị không gây mất rừng.
Theo TS. Nguyễn Ngọc Quang, RECAF không chỉ hướng tới bảo tồn tài nguyên rừng mà còn xây dựng nền tảng thể chế để REDD+ được lồng ghép vào các chính sách phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch lâm nghiệp cấp tỉnh.
Dự án sẽ nâng cấp hệ thống giám sát và thông tin REDD+, xây dựng năm nền tảng hợp tác công - tư - nhà sản xuất (4P) tại các địa phương, đồng thời tích hợp kế hoạch hành động REDD+ vào các chương trình phát triển của từng tỉnh.
Ở hợp phần phát triển chuỗi giá trị, RECAF hướng tới xây dựng 6 chuỗi giá trị không gây mất rừng, hỗ trợ 70.000 hộ gia đình áp dụng công nghệ thích ứng với biến đổi khí hậu và đưa 145.000 ha tài nguyên thiên nhiên vào quản lý theo hướng phát thải thấp.
Bên cạnh đó, khoảng 40.000 ha rừng sẽ được chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES), tạo thêm nguồn lực tài chính khuyến khích cộng đồng bảo vệ và phục hồi rừng.
Hướng tới thị trường carbon rừng
Trao đổi tại webinar, ông Đỗ Trọng Hoàn, chuyên gia về tài chính khí hậu, REDD+ và chuỗi giá trị, cho biết diện tích 90.000 ha áp dụng mô hình nông lâm kết hợp chủ yếu là đất nông nghiệp đang canh tác, điển hình như vùng trồng cà phê.
Theo ông, thay vì chuyển đổi hoàn toàn cây trồng, dự án khuyến khích người dân trồng xen cây lâm nghiệp với cây công nghiệp, qua đó tăng khả năng hấp thụ carbon, cải thiện chất lượng đất, đa dạng sinh học và nâng cao tính bền vững của hệ thống sản xuất.
"Dự án quan tâm đến tổng lượng phát thải được giảm thông qua toàn bộ hệ thống sản xuất chứ không chỉ trên từng diện tích riêng lẻ", ông Hoàn nhấn mạnh.
Đối với việc phân bổ lượng giảm phát thải giữa các địa phương, dự án đang rà soát vùng can thiệp, xây dựng đường phát thải cơ sở và hệ thống giám sát, đo đếm, báo cáo, thẩm định theo từng tỉnh. Quá trình này được phối hợp giữa các cơ quan liên ngành, trong đó Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm giữ vai trò trực tiếp trong công tác giám sát.
Các chuyên gia cũng cho rằng việc hình thành hệ thống đo đếm phát thải minh bạch là điều kiện quan trọng để Việt Nam từng bước tham gia thị trường carbon rừng, mở ra nguồn tài chính mới cho bảo vệ và phát triển rừng.
Cần tháo gỡ rào cản chính sách và nâng cao động lực cho người dân
Bên cạnh những cơ hội, webinar cũng chỉ ra nhiều thách thức trong quá trình triển khai. Đó là sự phù hợp giữa các loại cây trồng với quy định hiện hành khi áp dụng mô hình nông lâm kết hợp; việc lựa chọn cơ cấu cây trồng vừa đáp ứng yêu cầu chính sách, vừa mang lại hiệu quả kinh tế và hấp thụ carbon cao; cũng như mức độ sẵn sàng của người dân trong việc chuyển đổi phương thức sản xuất.
Theo các chuyên gia, để mô hình nông lâm kết hợp được nhân rộng, ngoài hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, cần xây dựng các cơ chế tạo động lực dài hạn thông qua phát triển chuỗi giá trị, chia sẻ lợi ích từ tín chỉ carbon và mở rộng thị trường cho các sản phẩm không gây mất rừng.
RECAF cũng được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt là đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) cập nhật năm 2022, trong đó lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp đặt mục tiêu giảm 32,5 triệu tấn CO₂ tương đương vào năm 2030.
Thông qua quy hoạch sử dụng đất, nâng cao năng lực bảo vệ rừng, quản lý chuỗi cung ứng hàng hóa chủ lực theo hướng không gây mất rừng và lồng ghép Chương trình hành động REDD+ vào chính sách cấp tỉnh, RECAF được kỳ vọng sẽ trở thành mô hình thúc đẩy phát triển nông nghiệp phát thải thấp, bảo tồn tài nguyên rừng và từng bước kết nối Việt Nam với thị trường carbon trong tương lai./.
