Việc nhân rộng vùng trồng lúa phát thải thấp không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn được xem là chiến lược dài hạn của thành phố Cảng nhằm hướng tới tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Hiệu quả rõ rệt từ mô hình trồng lúa giảm phát thải
Sau sáp nhập, Hải Phòng hiện có gần 80.000ha diện tích trồng lúa. Tại các địa phương có truyền thống sản xuất lúa lâu đời như Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, An Lão hay Thanh Miện, trước đây người dân chủ yếu duy trì phương thức canh tác ngập nước liên tục. Điều này vô tình tạo môi trường yếm khí, làm phát sinh lượng lớn khí methane – một trong những tác nhân gây hiệu ứng nhà kính.
Cùng với đó, việc lạm dụng phân bón hóa học và đốt rơm rạ sau thu hoạch trong thời gian dài đã ảnh hưởng đến chất lượng đất, nguồn nước và môi trường sinh thái khu vực hạ lưu sông Hồng. Trước áp lực của biến đổi khí hậu, yêu cầu đổi mới phương thức sản xuất nông nghiệp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Để giải quyết bài toán này, ngành nông nghiệp Hải Phòng đã triển khai các mô hình canh tác lúa giảm phát thải khí nhà kính với trọng tâm là áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, kết hợp giảm vật tư đầu vào và cơ giới hóa đồng bộ.
Những năm gần đây, nông dân tại nhiều địa phương đã từng bước tiếp cận phương thức sản xuất mới với sự hỗ trợ của cơ quan chuyên môn, hệ thống khuyến nông và các doanh nghiệp quốc tế. Thay vì duy trì mực nước ngập sâu liên tục, ruộng lúa được điều tiết nước hợp lý theo từng giai đoạn sinh trưởng nhằm hạn chế phát sinh khí methane trong đất.
Cùng với quản lý nguồn nước, việc gieo cấy bằng máy cấy mạ khay cũng giúp giảm lượng giống, tiết kiệm phân bón và hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Rơm rạ sau thu hoạch được thu gom, xử lý bằng men vi sinh để tạo nguồn phân bón hữu cơ thay vì đốt bỏ như trước.
Theo số liệu của ngành nông nghiệp Hải Phòng, năm 2025 diện tích sản xuất lúa áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải đã đạt gần 4.000ha. Các mô hình ghi nhận mức giảm phát thải trung bình khoảng 4,65 tấn CO₂e/ha/vụ, tương đương giảm khoảng 51% so với phương thức canh tác truyền thống. Đồng thời, năng suất lúa tăng từ 5–9%, trong khi chi phí lao động và thuốc bảo vệ thực vật giảm đáng kể.
Điển hình tại cánh đồng thôn Việt Khê, một hộ sản xuất quy mô lớn đã triển khai mô hình canh tác lúa giảm phát thải trên diện tích 50ha. Với sự hỗ trợ của ngành khuyến nông và doanh nghiệp quốc tế, quy trình sản xuất được cơ giới hóa đồng bộ, áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ kết hợp quản lý dinh dưỡng hợp lý. Kết quả cho thấy mô hình không chỉ giảm phát thải mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao, với lợi nhuận gần 1 tỷ đồng trong vụ mùa năm 2025.
Tại Hợp tác xã nông nghiệp Ngũ Hùng (xã Thanh Miện), dự án “Công nghệ tưới ướt khô xen kẽ trong canh tác lúa thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam” do Công ty TNHH Green Carbon Japan Vietnam phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng triển khai cũng mang lại kết quả tích cực.
Từ diện tích thí điểm ban đầu chỉ 3ha, đến vụ Xuân 2025 mô hình đã mở rộng lên hơn 1.000ha và đến vụ Xuân 2026 đạt trên 3.300ha. Theo thống kê, tổng lượng giảm phát thải tích lũy riêng trong năm 2025 tại vùng mô hình đạt hơn 19.100 tấn CO₂e.
Theo đánh giá của các chuyên gia, kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ không chỉ giúp giảm phát thải khí methane mà còn tiết kiệm lượng nước tưới, giảm số lần bơm nước và chi phí điện năng. Đây được xem là giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất nông nghiệp tại Hải Phòng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
Hướng đi dài hạn cho nền nông nghiệp xanh
Hiệu quả từ các mô hình thực tế cho thấy nông nghiệp xanh không làm giảm năng suất mà ngược lại còn tạo ra nhiều giá trị về kinh tế và môi trường.
Về mặt sinh thái, việc cắt giảm lượng nước ngập và hạn chế hóa chất giúp giảm đáng kể lượng khí nhà kính phát thải ra môi trường. Hệ sinh thái đồng ruộng từng bị ảnh hưởng bởi thuốc bảo vệ thực vật dần được phục hồi, chất lượng nguồn nước nội đồng cũng được cải thiện.
Về kinh tế, chi phí sản xuất của nông dân được tối ưu rõ rệt khi giảm lượng giống, phân bón và chi phí bơm tưới. Giá thành sản xuất giảm trong khi sản phẩm lúa gạo an toàn, thân thiện môi trường được thị trường đón nhận với giá trị cao hơn, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo kế hoạch thực hiện Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến 2050”, Hải Phòng đặt mục tiêu đến năm 2035 lĩnh vực trồng trọt sẽ góp phần giảm ít nhất 10–15% tổng lượng phát thải khí nhà kính so với năm cơ sở 2020.
Vụ Xuân năm 2026, diện tích áp dụng quy trình canh tác lúa giảm phát thải tại Hải Phòng tiếp tục được mở rộng trên hơn 3.200ha. Thành phố cũng đang hoàn thiện quy trình kỹ thuật và hệ thống theo dõi dữ liệu giảm phát thải nhằm phục vụ việc đánh giá, chứng nhận và xây dựng vùng sản xuất quy mô lớn.
Trong thời gian tới, Hải Phòng đặt mục tiêu mở rộng diện tích canh tác lúa giảm phát thải lên khoảng 7.000–8.000ha, gắn với cơ giới hóa và liên kết tiêu thụ sản phẩm.
Tuy nhiên, quá trình nhân rộng mô hình vẫn gặp không ít khó khăn, đặc biệt là tình trạng ruộng đất manh mún và hệ thống thủy lợi xuống cấp. Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ chỉ phát huy hiệu quả khi hệ thống cấp và thoát nước được vận hành đồng bộ. Vì vậy, đầu tư nâng cấp hạ tầng thủy lợi và ứng dụng công nghệ số trong quản lý nguồn nước được xem là nhiệm vụ quan trọng.
Để thúc đẩy mở rộng mô hình, thành phố đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, khuyến khích tích tụ ruộng đất và đầu tư cơ giới hóa. Một số chính sách đáng chú ý như hỗ trợ đầu tư máy móc nông nghiệp tối đa 300 triệu đồng/máy; hỗ trợ tích tụ đất đai 5 triệu đồng/ha/năm trong 5 năm; hỗ trợ giống và vật tư nông nghiệp đối với các mô hình sản xuất đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Bên cạnh đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đào tạo kỹ thuật cho nông dân; tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và hợp tác xã nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp.
Theo tìm hiểu của phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, tương lai của hạt gạo phát thải thấp Hải Phòng không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật canh tác mà còn gắn chặt với tư duy thị trường. Sản phẩm cần được chứng nhận theo các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP để nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu sản xuất xanh.
Việc liên kết chặt chẽ giữa hợp tác xã với doanh nghiệp thu mua, chế biến sẽ giúp hình thành chuỗi giá trị khép kín, đảm bảo đầu ra ổn định cho người nông dân. Xa hơn, khi thị trường tín chỉ carbon phát triển, các vùng sản xuất lúa giảm phát thải được chuẩn hóa sẽ có cơ hội tham gia thị trường thương mại carbon, tạo thêm nguồn thu mới cho nông nghiệp địa phương.
Hành trình nhân rộng vùng lúa phát thải thấp tại Hải Phòng là quá trình chuyển đổi lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân. Khi những cánh đồng xanh được mở rộng, ngành nông nghiệp thành phố Cảng không chỉ đảm bảo an ninh lương thực mà còn góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, hướng tới nền nông nghiệp bền vững cho tương lai.
