Người giữ "bí mật" của giới tinh hoa Nhật Bản
Kamakura, cố đô cổ kính của Nhật Bản, nơi thời gian dường như ngưng đọng trên những mái chùa rêu phong, cũng chính là nơi Oguni Shuichi chọn làm chốn đi về. Sinh năm 1972 tại Yokohama, Oguni không phải là một cái tên xuất hiện ồn ào trên các công cụ tìm kiếm. Nhưng trong thế giới của những khu vườn cao cấp, danh tiếng của ông được truyền tai nhau như một "bảo chứng" cho sự hoàn mỹ và riêng tư tuyệt đối.
Nhìn vào hồ sơ năng lực của Oguni Zouen (Công ty làm vườn Oguni), người ta dễ dàng bắt gặp những khoảng trắng bí ẩn với ghi chú "Chủ đầu tư đề nghị không nêu tên". Khách hàng của ông là những nhân vật đặc biệt: từ bà Hitomi Kitayama - chủ nhân khu resort Nikki Club trứ danh, đến ngôi nhà House of Flavours tại Kamakura, hay tư gia của nghệ sĩ kịch Noh trường phái Kanze lừng danh, cho tới các gia tộc sáng lập ba tập đoàn tài phiệt lớn của Nhật Bản, các tập đoàn lớn và các nghệ sĩ nổi tiếng.Để chạm tới đẳng cấp ấy, Oguni đã dành hơn nửa đời người để "tu hành" theo đúng nghĩa của một nghệ nhân truyền thống châu Á. Từ năm 20 tuổi, ông đã đắm mình trong việc chăm sóc vườn mẫu đơn tại đền Ueno Toshogu danh giá. Bước ngoặt lớn nhất là 11 năm làm việc tại Yasumori – một trong những công ty làm vườn uy tín nhất Nhật Bản – trước khi tiếp tục 15 năm tu nghiệp dưới sự dẫn dắt của một bậc thầy làm vườn danh tiếng tại Tokyo.
Chính tại đây, thông qua những công trình như “Nguyệt Quang Viên Ảnh” của đền Myojoin – Myoteiin hay hệ tường đất nện tinh xảo bằng tre bán nguyệt tại đền Yushima Tenjin, tư duy thẩm mỹ của Oguni được hình thành: vẻ đẹp nằm trong sự tĩnh lặng và trong dòng chảy tự nhiên của thời gian.
Triết lý "Sinh - Lão - Bệnh - Tử" và mối lương duyên với đất Việt
Câu chuyện của Oguni với Việt Nam bắt đầu không phải bằng những bản hợp đồng thương mại, mà bằng sự rung cảm của những tâm hồn đồng điệu.
Trong lần đầu tiên tiếp xúc, sự kiệm lời và hồ sơ "kín tiếng" của Oguni đã khiến đối tác Việt Nam đang muốn tạo ra một khu vườn lịch sử phải e dè. Thấy được sự do dự đó của họ, ông không vội vàng giải thích. Ông đề nghị người khách Việt Nam tới Nhật và đến thăm một khu vườn đặc biệt giữa lòng Tokyo. Tại đó, thông qua bốn vách ngăn của trà thất, khu vườn hiện ra như bốn bức tranh thủy mặc, diễn tả trọn vẹn vòng đời: Sinh - Lão - Bệnh - Tử.
Ở góc "Sinh", những tảng đá vững chãi tượng trưng cho sức sống mãnh liệt. Qua góc "Lão" và "Bệnh", cây cối bắt đầu nhuốm màu thời gian. Và ở góc "Tử", ông sử dụng tre, cỏ tranh và tường đất trát thô để diễn tả vẻ đẹp của sự hoai mục, rêu phong. Khu vườn không chỉ là cây và đá, nó là sự chiêm nghiệm về vô thường. Chính khoảnh khắc ấy, ranh giới ngôn ngữ bị xóa nhòa, chỉ còn lại sự thấu cảm sâu sắc về cái Đẹp.
Góc vườn tác phẩm của Oguni đã thuyết phục hoàn toàn vị khách, đưa ông đến với một trong những vùng đất đặc biệt của Việt Nam. Khi đặt chân đến Quang Hanh (Quảng Ninh), đứng trước thiên nhiên hùng vĩ của núi đá vôi và suối khoáng nóng, Oguni và vợ- một kiến trúc sư cảnh quan được đào tạo bài bản - đã thực sự rung động. Bức tranh màu nước được ông phác thảo ngay tại chỗ không chỉ là một bản vẽ, mà là lời cam kết của một người nghệ nhân đã tìm thấy "chất liệu" tuyệt vời cho tác phẩm tiếp theo của mình.
"Thuận Thiên": Khi nghệ thuật cúi đầu trước tự nhiên
Quá trình kiến tạo khu vườn tại Quang Hanh là một hành trình thú vị của sự giao thoa văn hóa. Mượn tích rồng giáng phàm bảo vệ con dân Đại Việt trước quân xâm lược với nơi Rồng mẹ đáp xuống là Hạ Long, rồng con đáp xuống là Bái Tử Long và nơi đuôi rồng quẫy nước là Bạch Long Vĩ. Oguni khéo léo tạo nên tác phẩm diễn tả cảnh rồng thiêng sau khi đuổi giặc ngoại xâm, phù hộ cho nhân dân, tắm suối nguồn rồi vượt vũ môn bay về trời.
Nhưng thay vì áp đặt nguyên tắc số lẻ (7, 9) thường thấy trong vườn Nhật, ông đã tinh tế chọn 8 viên đá để xếp hình Rồng, chiều lòng quan niệm về sự "phát đạt" của người Việt.
Nhưng câu chuyện đáng nhớ nhất, thể hiện rõ nhất cái nhìn nghệ nhân đặc biệt của Oguni, lại nằm ở một sự cố thi công. Đó là khi viên đá điểm nhấn nặng 120 tấn - được ví như linh hồn của khu vườn - bị sa lầy trong quá trình vận chuyển và không thể đặt vào đúng vị trí thiết kế ban đầu. Trước tình huống mà nhiều kiến trúc sư có thể sẽ nổi giận, Oguni bình thản đón nhận. Ông coi đó là "duyên", là ý muốn của tự nhiên rằng viên đá ấy thuộc về vị trí đó.
Ông quyết định dỡ bỏ toàn bộ những tảng đá đã sắp đặt trước đó theo thiết kế, nắn lại dòng sông lười, điều chỉnh lại toàn bộ cảnh quan để "phụng sự" vị trí mới của viên đá chủ. Hành động ấy chính là minh chứng sống động nhất cho triết lý "Tạo như tự nhiên": Con người không cưỡng cầu, không uốn nắn thiên nhiên theo ý mình, mà nương theo tự nhiên để tìm ra sự hài hòa tuyệt đối.
Giấc mơ "Khu vườn Nhật cùng nhịp đập với thiên nhiên tại Việt Nam"
Sau những năm tháng gián đoạn vì đại dịch COVID-19, năm 2025 đánh dấu sự trở lại của Oguni Shuichi với dải đất hình chữ S. Thời gian có thể làm mái tóc ông thêm bạc, nhưng tình yêu với thảm thực vật nhiệt đới của Việt Nam thì ngày càng sâu sắc.
Trong lần trở lại này, Oguni mang theo một trăn trở: "Việt Nam có nguồn tài nguyên đá và cây cối tuyệt vời, tại sao phải cố gắng sao chép y nguyên một khu vườn Nhật Bản?". Ông nhận thấy nhiều người yêu cái đẹp vẫn đang lầm tưởng rằng vườn Nhật là phải nhập khẩu 100% cây tùng, đèn đá, cá Koi... Oguni nói: ”Tôi tin rằng một khu vườn Nhật thực sự là một không gian thể hiện sự tôn trọng tối đa đối với tự nhiên và văn hóa của vùng đất đó, nơi có thể cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của theo tinh thần Ka-chou-fuu-getsu.”
Ka-chou-fuu-getsu" dịch nghĩa đen là Hoa nở, Chim hót, Gió Mát, Trăng Thanh là thành ngữ dùng để miêu tả những cảnh đẹp, vẻ đẹp tinh tế và nên thơ của thiên nhiên, đồng thời thể hiện sự hòa hợp, cảm nhận sâu sắc của con người với cảnh vật đó, trở thành chủ đề quan trọng trong thơ ca và hội họa Nhật Bản.
Suối khoáng Quang Hanh là Chương thứ nhất của hành trình chinh phục giấc mơ của Oguni
Oguni dành rất nhiều thời gian để quan sát cây cỏ và chất liệu đá tại địa phương để tạo ra một khu vườn có khả năng dung hòa tuyệt đối với phong cảnh thiên nhiên xung quanh thông qua việc sử dụng kỹ thuật làm vườn Nhật Bản.
Đó là những không gian sử dụng chính cây Si, cây Đa, cây Sau Sau của bản địa; sử dụng những tảng đá suối mồ côi của vùng núi phía Bắc Việt Nam. Khu vườn được tạo ra bởi những rung động với thiên nhiên bản địa, thông qua thủ pháp "Shakkei" (mượn cảnh) và sự tỉ mỉ đến cực đoan của một nghệ nhân Nhật Bản.
Ông muốn dùng kỹ thuật của mình để những vật liệu Việt Nam được cất lên tiếng nói riêng, tạo nên những không gian thiền định, tĩnh tại ngay trong lòng phố thị ồn ào. Với Oguni, một khu vườn đẹp không phải là nơi phô trương sự giàu có, mà là chốn quay về để chữa lành, nơi con người có thể ngồi xuống, ngắm một vạt rêu xanh, nghe một tiếng nước rơi và tìm thấy sự an trú trong tâm hồn.
Sự hiện diện của Oguni Shuichi tại Việt Nam, vì thế, không chỉ đơn thuần là câu chuyện của một nghệ nhân cảnh quan. Đó là hành trình của một "sứ giả" văn hóa, người đang nỗ lực dùng đôi bàn tay tài hoa của mình để xóa nhòa ranh giới quốc gia, chỉ để lại vẻ đẹp thuần khiết của thiên nhiên và cảm xúc.
