Trong nhiều năm, năng lượng chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo đảm nguồn cung cho sản xuất và đời sống. Tuy nhiên, cùng với các cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), yêu cầu chuyển đổi xanh trong chuỗi cung ứng toàn cầu và xu hướng dịch chuyển dòng vốn đầu tư quốc tế, vai trò của năng lượng xanh đang thay đổi nhanh chóng.
Từ một lựa chọn mang tính khuyến khích, năng lượng tái tạo ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh. Nhiều thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam như châu Âu, Bắc Mỹ hay các nền kinh tế phát triển tại châu Á đang áp dụng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát thải carbon và tính bền vững trong sản xuất. Điều đó khiến nguồn năng lượng sử dụng trong quá trình sản xuất không còn đơn thuần là yếu tố chi phí mà trở thành một phần của lợi thế cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, các chính sách phát triển điện mặt trời mái nhà, điện gió hay sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả không chỉ nhằm bảo đảm an ninh năng lượng mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện sạch, giảm phát thải và thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường.
Tại TP.HCM, điện mặt trời mái nhà đang được thúc đẩy tại các cơ sở sản xuất, khu công nghiệp và trung tâm thương mại. Đến cuối quý I/2026, thành phố đã có khoảng 22.778 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt hơn 1.856 MWp. Những con số này cho thấy nguồn điện phân tán này đang dần trở thành một bộ phận của hạ tầng năng lượng đô thị, thay vì chỉ là giải pháp riêng lẻ của từng công trình.
Nếu trước đây câu chuyện năng lượng chủ yếu xoay quanh các nhà máy điện và hệ thống truyền tải, thì hiện nay phạm vi của nó đã được mở rộng đáng kể. Điện mặt trời mái nhà chỉ là một mắt xích trong hệ sinh thái năng lượng mới đang dần hình thành.
Bên cạnh điện gió, điện sinh khối, các giải pháp lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh, quản trị năng lượng số, tín chỉ carbon và tài chính xanh cũng đang từng bước kết nối với nhau. Mục tiêu không chỉ là tạo ra thêm điện năng mà còn tạo ra những giá trị kinh tế mới cho doanh nghiệp và địa phương.
Một doanh nghiệp sử dụng năng lượng tái tạo có thể chủ động hơn về chi phí năng lượng và giảm áp lực từ các tiêu chuẩn môi trường. Một khu công nghiệp xanh có thêm lợi thế trong việc thu hút nhà đầu tư quốc tế. Đối với địa phương, khả năng cung cấp nguồn điện sạch ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong cạnh tranh thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao và ít phát thải.
Xu hướng này đang ngày càng rõ nét khi nhiều tập đoàn đa quốc gia đưa các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào quá trình lựa chọn địa điểm đầu tư. Bên cạnh hạ tầng giao thông hay nguồn nhân lực, khả năng tiếp cận năng lượng xanh đang trở thành một trong những tiêu chí được quan tâm.
Điều đó cũng thúc đẩy nhiều địa phương chuyển hướng từ cạnh tranh bằng đất đai và ưu đãi đầu tư sang phát triển các khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp xanh và các giải pháp giảm phát thải trong sản xuất.
Lịch sử phát triển kinh tế cho thấy mỗi giai đoạn tăng trưởng đều gắn với sự xuất hiện của những loại hạ tầng mới. Nếu hệ thống giao thông tạo nền tảng cho công nghiệp hóa, còn hạ tầng số thúc đẩy kinh tế số, thì năng lượng xanh đang nổi lên như một trong những trụ cột của giai đoạn tăng trưởng xanh.
Dĩ nhiên, quá trình này không thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Việc phát triển năng lượng tái tạo vẫn đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ hiện đại và cơ chế phù hợp. Tuy nhiên, từ sự gia tăng của các hệ thống điện mặt trời mái nhà đến nhu cầu ngày càng lớn đối với nguồn điện phát thải thấp trong sản xuất, xu hướng hình thành một hệ sinh thái năng lượng xanh đang ngày càng rõ nét.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện năng lượng không còn chỉ là đáp ứng nhu cầu điện cho nền kinh tế. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một nền tảng năng lượng xanh đủ mạnh để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới.
Khi năng lượng xanh trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia, đầu tư cho các nguồn năng lượng sạch cũng đồng nghĩa với đầu tư cho tương lai phát triển của nền kinh tế. Từ vai trò là một giải pháp kỹ thuật, năng lượng xanh đang từng bước trở thành lớp hạ tầng chiến lược, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.
