Kiến nghị giải pháp mới xử lý nhanh quỹ nhà, đất dôi dư sau tinh gọn tổ chức

Trong bối cảnh việc tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp lại đơn vị hành chính đang được triển khai mạnh mẽ, lượng nhà, đất dôi dư phát sinh ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cơ chế xử lý nhanh, thống nhất và hiệu quả. Trước thực tế đó, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo nghị quyết của Chính phủ nhằm thiết lập các chính sách đặc thù, hướng tới tháo gỡ vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ khai thác, sử dụng quỹ nhà, đất này, tránh lãng phí nguồn lực công.

Theo dự thảo, một trong những điểm đáng chú ý là cơ chế chuyển giao tài sản nhà, đất dôi dư từ các cơ quan, tổ chức, đơn vị về địa phương quản lý theo nguyên trạng. Việc chuyển giao này được đề xuất thực hiện trên cơ sở kiến nghị của chính đơn vị đang quản lý tài sản, đồng thời cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định theo quy định pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công. Đáng chú ý, thủ tục xin ý kiến Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ không còn bắt buộc, qua đó giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý.

Sau khi tiếp nhận, chính quyền địa phương sẽ chịu trách nhiệm tổ chức quản lý, khai thác hoặc xử lý theo đúng quy định. Trong quá trình này, các cơ quan, tổ chức, đơn vị đã bàn giao tài sản vẫn có trách nhiệm phối hợp với cơ quan chức năng địa phương nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến hiện trạng, pháp lý cũng như phương án sử dụng tiếp theo của nhà, đất.

Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư được định hướng chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng như xây dựng vườn hoa, khu vui chơi hoặc các công trình phục vụ cộng đồng, dự thảo cũng đưa ra quy định linh hoạt hơn. Trong trường hợp công trình hiện hữu không còn phù hợp với mục đích sử dụng mới và không thuộc diện phải lập dự án đầu tư, cơ quan có thẩm quyền sẽ được quyền quyết định chuyển đổi công năng để phù hợp với phương án khai thác mới, đảm bảo tính thực tiễn và tiết kiệm nguồn lực.

Một điểm quan trọng khác được đề cập là việc điều chỉnh quy hoạch liên quan đến đất đai và xây dựng. Với các cơ sở nhà, đất dôi dư được chuyển giao, điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng để phục vụ các mục tiêu như trụ sở làm việc, cơ sở sự nghiệp công lập, quốc phòng, an ninh hoặc công trình công cộng, việc cập nhật quy hoạch sẽ được thực hiện sau khi có quyết định chính thức của cơ quan có thẩm quyền. Cách tiếp cận này nhằm tránh tình trạng ách tắc do chờ điều chỉnh quy hoạch kéo dài, đồng thời đảm bảo sự linh hoạt trong triển khai thực tế.

Đối với những trường hợp nhà, đất đã được chuyển giao cho địa phương và sau đó được đưa vào hình thức giao đất hoặc cho thuê đất, dự thảo quy định rõ trách nhiệm tài chính. Cụ thể, người được giao hoặc thuê đất có nghĩa vụ hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất tại thời điểm bàn giao, theo số liệu được theo dõi và hạch toán. Trường hợp tài sản chưa được ghi nhận trên sổ kế toán, việc xác định giá trị sẽ được thực hiện theo quy định hiện hành của Bộ Tài chính về quản lý, tính hao mòn và khấu hao tài sản cố định trong khu vực công.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đưa ra các phương án xử lý đối với nhà, tài sản gắn liền với đất được đầu tư trên đất của tổ chức, cá nhân khác nhưng không còn nhu cầu sử dụng. Nếu chủ sử dụng đất có nhu cầu tiếp nhận lại tài sản, cơ quan quản lý sẽ tiến hành bàn giao và bên nhận có trách nhiệm hoàn trả giá trị còn lại, trừ một số trường hợp đặc thù như cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang, cơ quan Đảng và các tổ chức chính trị - xã hội, vốn được miễn nghĩa vụ hoàn trả.

Ngược lại, nếu tổ chức hoặc cá nhân có đất không có nhu cầu tiếp nhận, cơ quan quản lý sẽ thực hiện thanh lý tài sản bằng hình thức phá dỡ hoặc hủy bỏ, sau đó bàn giao lại mặt bằng sạch. Việc xử lý vật tư, vật liệu thu hồi từ quá trình phá dỡ sẽ được thực hiện theo đúng quy định tại các nghị định liên quan của Chính phủ về quản lý tài sản trong cơ quan Đảng và khu vực công.

Với các quy định đang được đề xuất, dự thảo nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng hơn, góp phần giải quyết nhanh tình trạng nhà, đất dôi dư kéo dài nhiều năm, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác tài sản công và tránh thất thoát, lãng phí nguồn lực của Nhà nước.