Tái định hình quy hoạch đất đai: Mở không gian phát triển cho hạ tầng và đô thị
Trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ của nền kinh tế, việc điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xúc tiến lấy ý kiến rộng rãi. Động thái này không chỉ nhằm cập nhật những biến động thực tiễn sau gần 5 năm triển khai Nghị quyết của Quốc hội mà còn hướng tới tháo gỡ các điểm nghẽn trong phân bổ nguồn lực đất đai.
Thực tế cho thấy, kể từ khi quy hoạch được ban hành, nhiều yếu tố mới đã xuất hiện, từ việc điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng, hoàn thiện quy hoạch tổng thể quốc gia cho đến sự đồng bộ dần của quy hoạch ngành và địa phương. Đáng chú ý, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính cùng với nhu cầu phát triển hàng loạt công trình hạ tầng quy mô lớn như cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cảng biển, sân bay đã khiến bức tranh sử dụng đất thay đổi đáng kể.
Ở giai đoạn đầu, không ít quy hoạch ngành và địa phương chưa hoàn thiện, dẫn tới việc dự báo nhu cầu đất đai còn thiếu chính xác. Khi các quy hoạch tỉnh được phê duyệt, nhiều địa phương lại đề xuất điều chỉnh chỉ tiêu sử dụng đất với biên độ tăng, giảm lớn so với phân bổ ban đầu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, điều chỉnh lại để bảo đảm tính thống nhất và phù hợp với thực tiễn phát triển.
Theo phương án mới, cơ cấu sử dụng đất sẽ có sự dịch chuyển rõ rệt theo hướng ưu tiên không gian cho công nghiệp, đô thị và hạ tầng. Diện tích đất nông nghiệp dự kiến giảm xuống còn khoảng 26,69 triệu ha, trong khi đất phi nông nghiệp tăng lên hơn 6 triệu ha. Sự thay đổi này phản ánh định hướng chuyển dịch mô hình phát triển, đồng thời tạo dư địa cho các dự án chiến lược mang tính liên vùng và quốc gia.
Đáng chú ý, diện tích đất trồng lúa cũng được điều chỉnh giảm, song vẫn đảm bảo sản lượng lúa duy trì ở mức cao hơn nhu cầu an ninh lương thực. Cách tiếp cận này cho thấy sự linh hoạt trong điều hành, vừa giữ vững nền tảng lương thực, vừa mở ra quỹ đất cho phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn.
Cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững
Song song với việc mở rộng không gian phát triển, định hướng điều chỉnh quy hoạch cũng đặt trọng tâm vào bảo vệ môi trường và duy trì cân bằng sinh thái. Diện tích đất lâm nghiệp dự kiến được giữ ổn định ở mức trên 15,57 triệu ha, với tỷ lệ che phủ rừng khoảng 42%. Trong đó, rừng đặc dụng được mở rộng nhằm tăng cường bảo tồn thiên nhiên, còn rừng phòng hộ và rừng sản xuất được điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện thực tế.
Việc duy trì và nâng cao chất lượng rừng không chỉ góp phần bảo vệ hệ sinh thái mà còn đóng vai trò quan trọng trong ứng phó biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Cùng với đó, quy hoạch cũng chú trọng cải tạo đất suy thoái, đưa đất chưa sử dụng vào khai thác hiệu quả và mở rộng các khu bảo tồn biển, ven biển.
Ở góc độ phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch điều chỉnh đặt ra các mục tiêu cụ thể, trong đó nổi bật là đảm bảo tốc độ tăng trưởng trên 8%/năm giai đoạn 2021 - 2030 và hướng tới mức hai con số trong giai đoạn sau. Quy hoạch đất đai được xác định là nền tảng quan trọng để đạt được các chỉ tiêu như GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào năm 2030 hay tỷ lệ đô thị hóa vượt 50%.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, quỹ đất sẽ được ưu tiên cho hệ thống hạ tầng đồng bộ, các khu công nghiệp, đô thị và dịch vụ, đặc biệt tại các vùng động lực và hành lang kinh tế. Đồng thời, quy hoạch cũng đảm bảo nhu cầu đất cho giáo dục, y tế, văn hóa, nhà ở xã hội và nhà ở công nhân, cũng như phục vụ quốc phòng, an ninh.
Đối với đất lúa, việc quản lý tiếp tục được siết chặt nhằm đảm bảo an ninh lương thực lâu dài. Một phần diện tích có thể được chuyển đổi linh hoạt về cơ cấu sản xuất, song không làm thay đổi bản chất đất trồng lúa. Việc chuyển đổi sang mục đích phi nông nghiệp, đặc biệt với đất chuyên trồng lúa nước, sẽ được kiểm soát nghiêm ngặt.
Việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất lần này không chỉ là sự cập nhật kỹ thuật mà còn thể hiện bước chuyển trong tư duy phát triển: từ phân bổ cứng nhắc sang linh hoạt, từ ưu tiên đơn ngành sang hài hòa đa mục tiêu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam vừa duy trì tăng trưởng cao, vừa đảm bảo tính bền vững trong dài hạn.
