Ký ức về những mùa "đói quay, đói quắt"
Dẫn chúng tôi đi trên những thửa ruộng bậc thang uốn lượn quanh sườn núi, anh Hầu A Dơ (sinh năm 1994, trú tại bản Pom Khuông) dừng lại bên một vạt nương bạc màu. Anh nhớ về những ngày chưa xa.
"Cái đói ở bản này đeo bám từ đời ông, đời cha đến đời mình," Dơ mở đầu câu chuyện. Anh nhớ những năm tháng tuổi thơ, bữa cơm chỉ có mèn mén trộn rau rừng, nhiều khi còn không có cả muối trắng. Khi anh lập gia đình với chị Thào Thị Dợ (sinh năm 1993), cảnh thiếu trước hụt sau vẫn tiếp diễn.
Chị Dợ tiếp lời: "Có những mùa giáp hạt, lúa trên gác bếp đã cạn mà ngoài nương thì chưa chín. Nhìn con nhỏ thiếu ăn, chồng mình phải xuống trung tâm thị trấn làm thuê để có tiền đong gạo, mua sữa."
Trước đây, đời sống nhân dân xã Tam Chung vô cùng khó khăn. Bà con canh tác theo kiểu "nhờ trời", lúa nương mỗi năm một vụ, năng suất bấp bênh. Chính quyền từng vận động bà con làm thủy lợi, chuyển sang trồng lúa nước hai vụ, nhưng đất đai cằn cỗi và thời tiết khắc nghiệt khiến cái nghèo vẫn luẩn quẩn. Lối canh tác tự cung tự cấp đã ăn sâu vào tiềm thức, khiến cuộc sống mãi không khá lên được.
Tìm hướng thoát nghèo, chính quyền xã Tam Chung cùng các cơ quan chuyên môn đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi diện tích lúa, hoa màu kém hiệu quả sang trồng cây màu có giá trị kinh tế như dưa chuột, dưa hấu.
Ban đầu, nhiều hộ còn băn khoăn do chưa quen với cây trồng mới. Tuy nhiên, nhờ sự quan tâm, định hướng của chính quyền địa phương, một số gia đình đã mạnh dạn chuyển đổi. Trong đó, vợ chồng anh Dơ là một trong những hộ tiên phong với mong muốn cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống.
Quả ngọt từ sự mạnh dạn
Chúng tôi đến ruộng dưa của gia đình anh Dơ đúng lúc vụ dưa hấu đầu tiên vào độ thu hoạch. Dưới cái nắng hanh vùng cao, 5 sào đất ruộng vốn trước đây chỉ cho những bông lúa lép, nay phủ một màu xanh mướt. Những quả dưa hấu tròn lẳn, xanh bóng nằm ẩn mình dưới lá.
Chị Thào Thị Dợ vừa xếp dưa vào giỏ, vừa rạng rỡ chia sẻ: "Trước đây 5 sào này trồng lúa vất vả cả năm mà thu nhập chẳng đáng bao nhiêu. Ngày mới bắt đầu trồng dưa, vợ chồng lo đến mất ngủ. Giờ thì mừng rồi! Cây dưa hợp đất, lớn nhanh, quả đều. Vụ đầu thắng lớn, thương lái lên tận bản thu mua. Cầm tiền bán dưa trên tay, mình rất vui vì nó cao gấp nhiều lần trồng lúa."
Hiệu quả từ 5 sào dưa hấu trong năm đầu tiên cho thấy sự bứt phá về thu nhập. Dù công chăm sóc vất vả hơn nhiều so với trồng lúa, nhưng kết quả thực tế đã giúp gia đình anh Dơ có tiền trang trải cuộc sống, mua sắm vật dụng và mở ra hy vọng cho bà con trong bản.
Theo lãnh đạo xã Tam Chung, toàn xã hiện có 5 hộ mạnh dạn chuyển diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng dưa, với tổng diện tích khoảng 20 sào. Con số tuy khiêm tốn nhưng mang ý nghĩa quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy "tự cung tự cấp" sang "sản xuất hàng hóa". Người dân bắt đầu biết tính toán kinh tế, trồng cây để bán lấy tiền chứ không chỉ để ăn qua ngày.
Cũng theo lãnh đạo địa phương, nếu mô hình dưa hấu tiếp tục phát huy hiệu quả, chính quyền sẽ hướng tới xây dựng sản phẩm OCOP, bởi chất đất ở đây rất phù hợp. Những thửa ruộng kém hiệu quả nay đã mang lại thu nhập khá. Xã đang tích cực theo dõi, hỗ trợ kỹ thuật và tìm kiếm đầu ra ổn định để nhân rộng mô hình, giúp thêm nhiều hộ dân thoát nghèo bền vững.
Dù hành trình phía trước còn thử thách về kỹ thuật và thị trường, nhưng những gì diễn ra ở bản Pom Khuông cho thấy sức mạnh của sự thay đổi. Khi có khát khao và được tiếp sức bởi chính sách đúng đắn, nghèo khó sẽ không còn là rào cản. Cây dưa "bén duyên" trên đất lúa không chỉ mang lại thu nhập, mà còn mang lại niềm tin về một cuộc sống no ấm hơn cho đồng bào Mông nơi biên cương.
