Với gần 160 ha sầu riêng ở nhiều giai đoạn sinh trưởng, doanh nghiệp đang đặt trọng tâm vào chất lượng vùng trồng, kiểm soát quy trình và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản.
Khi kinh nghiệm cũ tạo nền cho hướng đi mới
Trong nông nghiệp, thay đổi cơ cấu cây trồng không đơn giản là chuyển từ loại cây này sang loại cây khác. Đó còn là quá trình tính toán lại hiệu quả sử dụng đất, nguồn lực lao động, năng lực quản lý và khả năng thích ứng với thị trường. Đây là cách DAKRUCO tiếp cận cây sầu riêng.
Nhiều thập kỷ gắn bó với cây cao su đã tạo cho doanh nghiệp một hệ thống kinh nghiệm trong tổ chức sản xuất trên diện tích lớn. Từ quản lý đất đai, chăm sóc cây trồng đến bố trí nhân lực, kiểm soát kỹ thuật và tổ chức sản xuất, những kinh nghiệm này đang được chuyển hóa để phục vụ một hướng đi mới.
Sự xuất hiện của sầu riêng trong cơ cấu sản xuất vì thế không đồng nghĩa với việc thu hẹp vai trò của cao su. Ngược lại, doanh nghiệp đang hướng đến một cơ cấu sản xuất đa dạng hơn, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào diễn biến của một thị trường hàng hóa duy nhất và khai thác tốt hơn lợi thế của quỹ đất. Đắk Lắk có những điều kiện thuận lợi cho hướng đi này. Đất đỏ bazan với tầng canh tác tương đối dày, cùng điều kiện khí hậu phù hợp, tạo cơ sở để phát triển các vùng cây ăn quả hàng hóa. Tuy nhiên, lợi thế tự nhiên chỉ là điểm khởi đầu. Để một vùng sầu riêng có thể tạo ra giá trị ổn định, yếu tố quyết định vẫn nằm ở cách tổ chức sản xuất.
Với cây sầu riêng, yêu cầu về giống, dinh dưỡng, nước tưới, phòng trừ sâu bệnh, thời điểm thu hoạch và chất lượng quả đều cần được kiểm soát. Đặc biệt, khi sản phẩm hướng tới những thị trường yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, vùng trồng và tiêu chuẩn an toàn, phương thức sản xuất nhỏ lẻ, thiếu đồng nhất sẽ khó đáp ứng. Đây cũng là lý do DAKRUCO lựa chọn phát triển diện tích sầu riêng theo từng bước.
Hiện doanh nghiệp có gần 160 ha sầu riêng, gồm 74,7 ha đã bước vào giai đoạn kinh doanh, 50,05 ha kiến thiết cơ bản 1, 11,73 ha kiến thiết cơ bản 2 và 23,47 ha trồng mới. Cơ cấu này cho thấy vùng nguyên liệu đang được hình thành theo một quá trình liên tục, với các diện tích ở những thời điểm khác nhau trong chu kỳ sản xuất.
Cách làm này tạo điều kiện để doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm qua từng mùa vụ, đồng thời có thời gian hoàn thiện quy trình trước khi tiếp tục mở rộng. Không chỉ sầu riêng, DAKRUCO còn phát triển cà phê theo định hướng nông nghiệp công nghệ cao. Tổng diện tích nông nghiệp công nghệ cao của hai nhóm cây này hiện khoảng 1.000 ha; riêng cà phê dự kiến bắt đầu cho thu hoạch từ năm 2028.
Từ đó, một bức tranh rộng hơn đang dần hình thành: nông nghiệp của DAKRUCO không chỉ dựa trên một loại cây trồng mà từng bước được tổ chức theo hướng đa dạng, ứng dụng công nghệ và tăng giá trị trên cùng nguồn lực đất đai.
Không chỉ bán trái sầu riêng, mà xây dựng cả chuỗi phía sau
Nếu diện tích là điều kiện ban đầu thì chuỗi giá trị mới là yếu tố quyết định khả năng đi xa của sản phẩm. Đối với DAKRUCO, việc phát triển sầu riêng đang được đặt trong bài toán đó. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất, doanh nghiệp từng bước mở rộng sự tham gia sang các khâu kiểm định, thu mua, đóng gói và tiêu thụ. Công ty TNHH Kiểm nghiệm và Xuất khẩu nông sản Tây Nguyên (TNAE), công ty con của DAKRUCO, được giao nhiệm vụ kiểm định chất lượng, thu mua và xuất bán sầu riêng. Việc có một đơn vị chuyên trách giúp kết nối vùng nguyên liệu với thị trường, đồng thời tăng khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm trước khi đưa ra tiêu thụ.
Theo ông Nguyễn Minh, Tổng Giám đốc DAKRUCO, trong năm tới doanh nghiệp dự kiến xây dựng cơ sở đóng gói đạt chuẩn. Đây được xem là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện chuỗi, nhất là khi mục tiêu xuất khẩu chính ngạch đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng và khả năng kiểm soát sản phẩm.
Thị trường Trung Quốc là một trong những hướng mà doanh nghiệp hướng tới. Tuy nhiên, để nông sản có thể đi bằng con đường chính ngạch, lợi thế về sản lượng không còn là yếu tố duy nhất. Vùng trồng phải được quản lý, quy trình canh tác phải được kiểm soát và sản phẩm phải bảo đảm các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc. Đó cũng là lý do câu chuyện sầu riêng của DAKRUCO gắn liền với việc chuẩn hóa sản xuất. Doanh nghiệp định hướng từng bước áp dụng VietGAP, tăng cường truy xuất nguồn gốc và kiểm soát các khâu từ sản xuất đến thu hoạch. Mục tiêu không chỉ là tạo ra sản phẩm đạt yêu cầu trong từng vụ mùa mà hướng tới sự ổn định về chất lượng qua nhiều năm. Một hướng khác cũng đang được tính đến là chế biến sâu. Sầu riêng đông lạnh, cấp đông múi được nghiên cứu nhằm mở rộng phương án tiêu thụ, kéo dài thời gian bảo quản và giảm sức ép khi sản phẩm tập trung vào chính vụ.
Đây là bước chuyển đáng chú ý bởi khi nông sản được đưa vào chế biến, giá trị của sản phẩm không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm thu hoạch và sức mua tức thời của thị trường.
Ở góc độ rộng hơn, những kinh nghiệm DAKRUCO đã tích lũy trong lĩnh vực cao su cũng đang được sử dụng để xây dựng nền tảng sản xuất mới. Doanh nghiệp đã có kinh nghiệm quản lý rừng bền vững theo chứng nhận FSC và thực hiện các yêu cầu liên quan đến EUDR trong lĩnh vực cao su. Những yêu cầu về quản lý đất đai, nguồn gốc nguyên liệu, tiêu chuẩn sản xuất và trách nhiệm môi trường vì vậy không phải là vấn đề hoàn toàn mới.
Khi chuyển sang sầu riêng, các nguyên tắc này tiếp tục được đặt trong yêu cầu của một nền nông nghiệp hiện đại: sản xuất phải có kiểm soát, sản phẩm phải minh bạch và quá trình tạo ra sản phẩm phải gắn với trách nhiệm đối với môi trường. Nhìn vào hệ sinh thái hiện nay của DAKRUCO, sầu riêng đang đứng bên cạnh những lĩnh vực đã được doanh nghiệp gây dựng như cao su thiên nhiên, sợi cao su chỉ thun Dakruthread công suất 4.000 tấn/năm và dịch vụ khách sạn - nhà hàng. Sự đa dạng này cho thấy doanh nghiệp đang tìm cách mở rộng nguồn tạo giá trị thay vì phụ thuộc vào một lĩnh vực duy nhất. Với gần 160 ha sầu riêng, DAKRUCO chưa đặt câu chuyện ở việc có bao nhiêu diện tích, mà quan trọng hơn là diện tích ấy được tổ chức như thế nào và có thể tạo ra giá trị ra sao. Từ quỹ đất, doanh nghiệp đang hướng đến vùng trồng; từ vùng trồng hướng tới kiểm soát chất lượng; từ chất lượng kết nối với thị trường; và từ thị trường tiếp tục mở ra dư địa cho chế biến sâu.
Đó là một quá trình đòi hỏi thời gian, vốn đầu tư, kỹ thuật và khả năng tổ chức. Nhưng nếu thực hiện đúng hướng, sầu riêng có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình đa dạng hóa nông nghiệp của DAKRUCO, đồng thời góp phần nâng cao giá trị của nông sản được sản xuất trên vùng đất bazan Đắk Lắk.
Từ cây cao su - nền tảng đã tạo nên vị thế của doanh nghiệp - DAKRUCO đang mở thêm một cánh cửa với cây sầu riêng. Điểm đáng chú ý không nằm ở sự thay đổi loại cây trồng, mà ở cách doanh nghiệp đang thay đổi tư duy sản xuất: từ chú trọng sản lượng sang chú trọng chất lượng, từ bán nguyên liệu sang từng bước xây dựng chuỗi, từ khai thác đất đai sang gia tăng giá trị trên đất. Nếu tiếp tục kiên trì với hướng đi này, sầu riêng không chỉ là một sản phẩm mới trong danh mục nông nghiệp của DAKRUCO, mà có thể trở thành một phần của chiến lược xây dựng nền nông nghiệp đa giá trị, công nghệ cao và bền vững hơn trong những năm tới.
