Bình đẳng trách nhiệm giữa cơ quan thuế và người nộp thuế
Một trong những nội dung được các đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên chất vấn sáng 12/11 là trách nhiệm của cơ quan quản lý khi chậm hoàn thuế cho doanh nghiệp. Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn ĐBQH TP.HCM) cho biết, theo quy định hiện hành, doanh nghiệp chậm nộp thuế phải chịu khoản tiền chậm nộp ở mức 0,03% mỗi ngày. Trong khi đó, Luật Quản lý thuế năm 2019 từng quy định Nhà nước phải trả lãi với mức tương ứng nếu chậm hoàn thuế, nhưng quy định này không còn được duy trì trong Luật Quản lý thuế năm 2025.
Từ sự khác biệt trên, đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ liệu có thể áp dụng nguyên tắc bình đẳng, theo đó Nhà nước cũng phải trả lãi cho doanh nghiệp khi giải quyết hoàn thuế quá thời hạn hay không.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh nguyên tắc xử lý phải bảo đảm sự công bằng giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế. Nếu người dân, doanh nghiệp chậm thực hiện nghĩa vụ thì phải chịu xử phạt hành chính và tiền chậm nộp. Ngược lại, khi người nộp thuế đã hoàn thiện hồ sơ theo đúng quy định nhưng cơ quan thuế hoặc cán bộ tiếp nhận không giải quyết đúng thời hạn, trách nhiệm cần được xác định đối với cá nhân, đơn vị để xảy ra sai sót.
Theo Bộ trưởng, trường hợp lỗi thuộc về cán bộ thuế, người có trách nhiệm không chỉ phải chịu hình thức xử lý phù hợp mà còn có thể phải bồi thường vật chất nếu gây thiệt hại cho người nộp thuế. Điều kiện đặt ra là hồ sơ hoàn thuế phải đầy đủ, hợp lệ và đáp ứng các yêu cầu pháp luật.
Hiện ngành thuế đặt mục tiêu giải quyết hồ sơ thuộc luồng xanh trong vòng 7 ngày. Dù toàn bộ thủ tục hoàn thuế đã được thực hiện trực tuyến, quá trình kiểm tra, đối chiếu hóa đơn và xác minh thông tin vẫn cần thời gian, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro về tuân thủ pháp luật.
Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu cơ chế xử lý đối với các trường hợp chậm hoàn thuế, đồng thời khẳng định: "Nếu lỗi thuộc về Nhà nước hoặc cán bộ thuế thì cán bộ phải chịu trách nhiệm theo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật".
Cũng trong lĩnh vực quản lý thuế, đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) phản ánh tình trạng mua bán hóa đơn trái phép vẫn tồn tại dù hóa đơn điện tử đã được triển khai trên phạm vi toàn quốc. Trước thực tế này, đại biểu đề nghị làm rõ những bất cập trong công tác kiểm tra, giám sát cũng như trách nhiệm của cơ quan thuế.
Thừa nhận những vi phạm vẫn diễn ra, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết quy mô sử dụng hóa đơn hiện nay rất lớn. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cơ quan thuế đã phát hành và đưa vào lưu thông hơn 10 tỷ hóa đơn, trong đó có khoảng 5,2 tỷ hóa đơn điện tử và 5,5 tỷ hóa đơn giấy.
Để ngăn chặn việc thành lập doanh nghiệp không có hoạt động thực chất nhằm phục vụ mua bán hóa đơn, Bộ Tài chính dự kiến đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, đồng thời phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) thuộc Bộ Công an để xác minh, định danh người đăng ký thành lập và đứng tên doanh nghiệp.
Cùng với giải pháp về dữ liệu, cơ quan thuế sẽ tăng cường kiểm tra hoạt động thực tế của doanh nghiệp, tập trung vào những lĩnh vực và nhóm đối tượng tiềm ẩn nguy cơ gian lận. Từ năm 2022 đến nay, gần 600 hồ sơ doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế, gian lận thuế và mua bán hóa đơn đã được ngành thuế chuyển sang cơ quan điều tra.
Làm sạch dữ liệu thuế, mở rộng quản lý kinh doanh trên nền tảng số
Bên cạnh những vi phạm liên quan đến hóa đơn, tình trạng dữ liệu mã số thuế tồn đọng cũng được nhiều đại biểu đề cập. Đại biểu Hoàng Ngọc Định (Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) dẫn báo cáo của Cục Thuế, cho biết hiện còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế cần được rà soát, chuẩn hóa. Trong số này có những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động hoặc không còn tồn tại tại địa chỉ đăng ký từ nhiều năm trước.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, từ đầu năm 2026 đến nay, ngành thuế đã xử lý, làm sạch dữ liệu của khoảng 777.000 mã số thuế. Tuy nhiên, khối lượng công việc còn lại vẫn lớn, chủ yếu thuộc nhóm doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã dừng hoạt động hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Việc chuẩn hóa thông tin không đơn thuần là xử lý dữ liệu hành chính mà còn liên quan đến yêu cầu minh bạch và hợp tác thuế quốc tế. Bộ trưởng cho biết kết quả thực hiện sẽ ảnh hưởng đến quá trình đánh giá của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) vào quý II/2028, trong đó có khả năng Việt Nam được đưa ra khỏi danh sách theo dõi về hợp tác thuế hay không.
Để tháo gỡ vướng mắc, Bộ Tài chính đã đề xuất đưa quy trình, thủ tục làm sạch mã số thuế vào chương trình kỳ họp Quốc hội lần này. Một nội dung đáng chú ý là xem xét xử lý các nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động từ 5 năm trở lên. Những khoản cần giải quyết bao gồm lệ phí môn bài phát sinh trước ngày 1/1/2026, tiền phạt và tiền chậm nộp. Dù lệ phí môn bài đã được bãi bỏ từ đầu năm 2026, các nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm này vẫn cần có phương án xử lý.
Sau khi hoàn tất việc giải quyết nghĩa vụ tài chính theo quy định, cơ quan thuế sẽ có cơ sở đóng mã số thuế đối với những trường hợp đủ điều kiện, hạn chế nguy cơ các đối tượng khác tiếp tục lợi dụng thông tin doanh nghiệp đã ngừng hoạt động để thực hiện hành vi trốn thuế, trục lợi.
Một vấn đề khác được đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) phản ánh là tình trạng dữ liệu giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ sở dữ liệu quốc gia chưa được kết nối đồng bộ. Việc thông tin thiếu nhất quán có thể khiến mã số thuế của người dân bị treo hoặc khóa, gây khó khăn khi kê khai, nộp thuế và thực hiện các giao dịch điện tử. Người dân phải mất thêm thời gian giải trình, bổ sung hồ sơ dù sai sót không xuất phát từ phía mình.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận trong quá trình chuyển đổi, ngành thuế có phát sinh một số trường hợp gửi thông báo chưa chính xác. Qua rà soát các phản ánh, khoảng 99% thông tin được kiểm tra vẫn đúng với thực tế, còn khoảng 1% có sai sót do dữ liệu chưa được cập nhật kịp thời. Cơ quan thuế đang tiếp tục chuẩn hóa thông tin, trong đó có việc phối hợp với cơ quan quản lý đất đai để liên thông dữ liệu mã số thuế với nghĩa vụ thuế sử dụng đất phi nông nghiệp theo từng thửa đất.
Đáng chú ý, đại biểu Dương Minh Tuấn (Đoàn ĐBQH TP.HCM) nêu tình trạng người dân bị lợi dụng thông tin cá nhân để đăng ký thành lập doanh nghiệp, phát hành hóa đơn và thực hiện hành vi trốn thuế. Theo đại biểu, khoảng 4.000 trường hợp đã phản ánh sự việc, khiến người bị mạo danh có nguy cơ phải chịu các biện pháp cưỡng chế thuế, ảnh hưởng đến quyền lợi và danh dự.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết qua rà soát, hiện còn khoảng 8.000 trường hợp người dân bị lợi dụng hồ sơ để thành lập doanh nghiệp. Phần lớn các doanh nghiệp này được đăng ký từ nhiều năm trước, thời điểm việc ứng dụng công nghệ thông tin và kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với công an còn hạn chế. Ông khẳng định tình trạng sử dụng hồ sơ, thông tin căn cước của người khác để đăng ký kinh doanh giả hiện không còn phổ biến như trước nhờ các biện pháp định danh và liên thông dữ liệu. Đối với những trường hợp tồn đọng, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công an để xác minh, xử lý.
Trong khi đó, trước tốc độ phát triển nhanh của thương mại điện tử, đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) đặt vấn đề về nguy cơ thất thu ngân sách nếu chính sách thuế không theo kịp các mô hình kinh doanh mới. Đại biểu cũng đề nghị có giải pháp bảo đảm nghĩa vụ thuế bình đẳng giữa người kinh doanh trong nước và nhà cung cấp nước ngoài, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ.
Thông tin về lĩnh vực này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết doanh số thương mại điện tử tại Việt Nam tăng bình quân khoảng 20% mỗi năm. Năm 2025, quy mô doanh số đạt khoảng 37 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đứng thứ hai Đông Nam Á. Trong 10 tháng đầu năm 2026, số thu thuế từ hoạt động này đạt 241.000 tỷ đồng, tăng khoảng 42% so với cùng kỳ.
Hiện cơ quan thuế quản lý dữ liệu của hơn 140.000 doanh nghiệp và trên 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng. Theo Bộ trưởng, phạm vi quản lý cần bao quát toàn bộ các chủ thể tham gia thị trường, từ người bán hàng, KOL/KOC, sàn thương mại điện tử đến các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán, vận chuyển và giao nhận.
Bộ Tài chính sẽ tăng trách nhiệm của các sàn và nhà cung cấp dịch vụ trong việc khấu trừ thuế tại nguồn, thu hộ và nộp thay. Khi khoản thuế đã được sàn thực hiện thay, hộ và cá nhân kinh doanh không phải nộp lại khoản nghĩa vụ tương ứng. Đồng thời, dữ liệu giữa cơ quan thuế với các đơn vị quản lý thương mại điện tử, an ninh mạng, thanh toán và vận chuyển sẽ được tăng cường kết nối.
Theo Bộ trưởng, mục tiêu của việc liên thông là giúp người kinh doanh chỉ cần kê khai, cập nhật thông tin một lần, trong khi cơ quan quản lý có thể theo dõi và truy vết giao dịch thông qua ví điện tử, tài khoản đã định danh. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm mở rộng nguồn thu, hạn chế thất thu ngân sách nhưng vẫn giảm bớt thủ tục và chi phí tuân thủ cho các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số.
