Chiều 13/11, Sở Xây dựng Hà Nội đã tổ chức Hội nghị triển khai Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 12.100 ha đất cây xanh, tương đương 11,5 m² cây xanh/người, đồng thời phát triển hơn 500 vườn hoa "bỏ túi" tại các khu dân cư nội đô. Đây là kế hoạch cụ thể hóa Đề án đã được Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt tại Quyết định số 5008/QĐ-UBND ngày 15/9/2026, cùng với Quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước được ban hành theo Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND ngày 12/10/2026.
Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Trần Hữu Bảo, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước không chỉ tạo cảnh quan, gìn giữ bản sắc Thủ đô mà còn góp phần điều hòa khí hậu, cải thiện môi trường, hỗ trợ thoát nước và giảm ngập úng. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, quỹ đất công cộng chịu nhiều áp lực, thành phố cần chuyển từ quản lý, duy trì riêng lẻ sang quản lý tổng thể, kết hợp bảo tồn với phát triển mới, ứng dụng dữ liệu số và xác định rõ trách nhiệm từng cấp.
Theo ông Trần Hữu Bảo, Đề án và quy định mới về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở chuyển từ quản lý duy trì riêng lẻ theo ngành sang quản lý tổng thể hệ thống không gian xanh. Cách tiếp cận này đòi hỏi các đơn vị phải chủ động rà soát hiện trạng, xử lý cây mất an toàn, chuẩn hóa dữ liệu và chuẩn bị kế hoạch năm 2027, không chờ đến khi có đủ mọi điều kiện mới triển khai, bởi hiệu quả của Đề án phải được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trong quản lý và duy trì không gian xanh để người dân trực tiếp được thụ hưởng.
Hơn 500 công viên túi len lỏi vào từng khu dân cư
Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong kế hoạch triển khai Đề án giai đoạn 2026–2030 là việc phát triển hơn 500 ô đất có diện tích dưới 2.000 m² thành các công viên quy mô nhỏ, còn gọi là "công viên túi", tại các khu dân cư nội đô. Đây là cách làm tận dụng các ô đất xen kẹt, diện tích nhỏ để hình thành không gian xanh, bổ sung không gian công cộng tại những khu vực đông dân cư, nơi quỹ đất dành cho công viên lớn gần như không còn. Qua đó, người dân sẽ có thêm địa điểm vui chơi, nghỉ ngơi và tập luyện thể thao gần nơi sinh sống, thay vì phải di chuyển xa đến các công viên lớn.
Đối với chính quyền cơ sở, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội đã đề nghị Ủy ban nhân dân các xã, phường rà soát điều kiện thực hiện tại 517 vị trí dự kiến phát triển vườn hoa "bỏ túi", tiểu cảnh, từng bước bổ sung không gian xanh ở những khu vực còn thiếu. Các địa phương đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi xâm hại cây xanh và phối hợp bảo vệ cây hiện hữu khi triển khai các dự án hạ tầng, bảo đảm những mảng xanh mới được tạo ra không bị xâm hại ngay từ khi hình thành.
Bên cạnh các công viên túi, thành phố còn định hướng phát triển 117 vị trí có diện tích trên 2.000 m² thành công viên, vườn hoa cấp xã, phường. Hà Nội cũng lên kế hoạch rà soát, chỉnh trang 27 công viên, vườn hoa hiện hữu và đầu tư thêm 13 hồ điều hòa trong giai đoạn 2026–2030. Theo Đề án, thành phố ưu tiên đầu tư 48 danh mục công viên bằng nguồn vốn ngân sách và xã hội hóa, xây dựng mới, nâng cấp 13 dự án hồ điều hòa kết hợp công viên cây xanh, đồng thời kêu gọi đầu tư 103 dự án công viên theo hình thức xã hội hóa.
Về cơ cấu diện tích, mục tiêu đến năm 2030 của Hà Nội là tổng diện tích đất cây xanh toàn thành phố đạt khoảng 12.100 ha, trong đó diện tích đất cây xanh đô thị bình quân đạt 11,5 m²/người. Cơ cấu diện tích gồm khoảng 8.600 ha đất cây xanh sử dụng công cộng, 1.550 ha đất cây xanh sử dụng hạn chế và 1.950 ha đất cây xanh chuyên dụng. Để đạt được mục tiêu này, Đề án kiến nghị tăng ngân sách, ưu tiên cải tạo công viên nội đô, xây hồ điều hòa và phát triển hành lang xanh, đồng thời huy động vốn theo hình thức đối tác công tư (PPP) và tài trợ quốc tế, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, quản lý không gian xanh.
Đáng chú ý, Đề án kiến nghị rà soát, bảo tồn nghiêm ngặt quỹ đất xanh còn lại trong nội đô, kiên quyết không điều chỉnh quy hoạch hoặc chuyển đổi sang mục đích sử dụng khác. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với cách làm trước đây, khi quỹ đất xanh thường xuyên chịu áp lực chuyển đổi sang các mục đích khác trong quá trình đô thị hóa. Việc giữ nghiêm quỹ đất xanh được xem là nền tảng để thành phố có thể mở rộng hệ thống công viên, vườn hoa trong dài hạn, thay vì vừa phát triển mới vừa để mất đi những mảng xanh hiện có.
An toàn cây xanh được đặt lên hàng đầu
Tại hội nghị, đại diện Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội đã trình bày dự thảo kế hoạch triển khai Đề án giai đoạn 2026–2030 với 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó bảo đảm an toàn cây xanh được xác định là công việc ưu tiên. Đây là nội dung nhận được nhiều sự quan tâm, bởi Hà Nội đã chứng kiến không ít vụ cây xanh gãy đổ gây thiệt hại về người và tài sản trong những đợt mưa bão những năm gần đây, đặt ra yêu cầu phải quản lý cây xanh đô thị một cách bài bản và chủ động hơn.
Theo dự thảo, cây xanh trên các tuyến đường, phố được rà soát, phân thành 3 nhóm để xử lý theo mức độ nguy hiểm và yêu cầu cải tạo cảnh quan. Những cây chết, sâu mục thân, gốc, có nguy cơ gãy đổ cao hoặc trực tiếp gây mất an toàn giao thông được ưu tiên xử lý ngay trong quý IV-2026, không để kéo dài sang năm sau. Đối với cây cong nghiêng có nguy cơ mất an toàn, cây che khuất biển báo, đèn tín hiệu, camera giao thông hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt người dân, trong đó có cây hoa sữa trồng mật độ dày, thành phố dự kiến rà soát, xây dựng phương án xử lý trong năm 2027.
Những cây chưa phù hợp về chủng loại, định hướng cảnh quan sẽ được cải tạo, thay thế theo lộ trình 2027–2030. Đáng chú ý, tỷ lệ thay thế hằng năm dự kiến không vượt quá 20% số cây hiện có trên từng tuyến đường, phố, khu vực nhằm duy trì độ che phủ, tránh thay thế đồng loạt gây mất bóng mát và phá vỡ cảnh quan đường phố trong thời gian dài. Song song với việc xử lý cây nguy hiểm, Hà Nội ưu tiên bảo tồn cổ thụ, cây quý hiếm, cây di sản và những hàng cây mang đặc trưng cảnh quan Thủ đô. Việc cải tạo, thay thế phải dựa trên khảo sát hiện trạng, bảo đảm hài hòa giữa an toàn và bảo tồn, thay vì chặt hạ hàng loạt rồi trồng mới như cách làm từng gây nhiều tranh cãi trước đây.
Hà Nội cũng định hướng phát triển hệ thống cây xanh đa tầng, đa tán, kết hợp cây bóng mát thân gỗ tán lớn, cây tầng trung, cây bụi và thảm cỏ. Thành phố đồng thời chuẩn hóa danh mục cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, gồm 33 loại cây xanh đường phố, 25 loại cây mặt nước và 57 loại cây trang trí công viên. Bên cạnh đó, 18 loại cây thuộc danh mục cấm trồng hoặc cần kiểm soát theo quy định, và thành phố sẽ nghiên cứu bổ sung các giống cây chịu hạn, có khả năng lọc bụi, hấp thụ CO2 và thích ứng với điều kiện môi trường đô thị.
Đô thị bọt biển, phủ xanh công trình và số hóa từng cây xanh
Một nội dung đáng chú ý khác trong kế hoạch triển khai là việc phát triển mảng xanh nhiều tầng trên các tuyến phố có điều kiện phù hợp. Thành phố nghiên cứu trồng bổ sung cây bụi, cây hoa, thảm cỏ, kết nối các bồn cây riêng lẻ thành dải xanh liên tục, đồng thời bảo đảm không ảnh hưởng đến không gian đi bộ và công trình hạ tầng kỹ thuật. Cách làm này tận dụng từng mét vuông đất còn trống trên vỉa hè, dải phân cách để tăng diện tích xanh mà không cần quỹ đất lớn.
Đặc biệt, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố sẽ nghiên cứu các giải pháp theo nguyên lý "thành phố bọt biển" (Sponge City), như vườn mưa, rãnh sinh học, bồn cây thu nước mưa và bề mặt thấm. Những giải pháp này nhằm tăng khả năng giữ nước, làm chậm dòng chảy bề mặt, góp phần giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị và hạn chế tình trạng ngập úng cục bộ sau những trận mưa lớn, vấn đề mà Hà Nội phải đối mặt ngày càng thường xuyên trong những năm gần đây. Việc kết hợp công viên, vườn hoa, quảng trường và các dải cây xanh với hệ thống hạ tầng thoát nước được kỳ vọng sẽ giúp thành phố vừa có thêm mảng xanh vừa giảm ngập, thay vì xử lý hai vấn đề này một cách riêng rẽ.
Đối với những khu vực mật độ xây dựng cao, hạn chế quỹ đất trồng cây, Trung tâm đã khảo sát, thực hiện thí điểm phủ xanh trụ cầu, tường hầm chui, chân cầu vượt, nút giao, dải phân cách, nhà chờ xe buýt và một số công trình công cộng phù hợp trong quý IV-2026. Việc nhân rộng dự kiến thực hiện từ năm 2027 sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Đây là hướng đi mới, biến những bề mặt bê tông vốn chỉ mang tính kỹ thuật thành những mảng xanh thẳng đứng, góp phần làm mát không khí và cải thiện cảnh quan đô thị tại những khu vực khó trồng cây theo cách truyền thống.
Trong quản lý cây xanh, Hà Nội sẽ tiếp tục số hóa, chuẩn hóa dữ liệu về mã định danh, vị trí GIS, chủng loại, kích thước, tình trạng sinh trưởng, mức độ an toàn và lịch sử chăm sóc, cắt tỉa. Giai đoạn từ quý IV-2026 đến hết năm 2027 tập trung chuẩn hóa dữ liệu, từ năm 2028 đến 2030 duy trì cập nhật thường xuyên. Thông qua ứng dụng giám sát thông minh và mã QR, cơ quan quản lý có thể theo dõi lịch sử sinh trưởng, quá trình chăm sóc và đánh giá nguy cơ mất an toàn của từng cây xanh, từ đó chủ động kiểm tra, xử lý những cây có nguy cơ gãy, đổ, nhất là trước và trong mùa mưa bão.
Thành phố cũng dự kiến xây dựng Sổ tay hướng dẫn thiết kế các không gian xanh, với mục tiêu trình Sở Xây dựng xem xét ban hành trong quý II-2027. Cùng với đó là rà soát quy trình, định mức kinh tế, kỹ thuật, đơn giá duy trì cây xanh để nâng cao chất lượng quản lý và sử dụng hiệu quả kinh phí. Đề án cũng định hướng phát triển các mô hình mới như vườn thẳng đứng, cây xanh trên mái nhà, không gian mở phục vụ cộng đồng, đồng thời lập danh mục cây di sản, cây quý hiếm, cây cổ thụ có giá trị lịch sử, văn hóa để bảo tồn.
Với mục tiêu đạt 11,5 m² cây xanh/người vào năm 2030, Hà Nội đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng diện tích mà còn phải bảo đảm tiến độ đầu tư, chất lượng công trình và hiệu quả khai thác. Công tác chăm sóc, bảo vệ cây xanh, duy trì hoạt động của công viên và hồ điều hòa cần được thực hiện thường xuyên, gắn với trách nhiệm cụ thể của các cấp, ngành và đơn vị liên quan. Thành phố định hướng phát triển công viên nông nghiệp, vùng phát thải thấp, ứng dụng công nghệ GIS quản lý cây xanh, năng lượng tái tạo và các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu Net-Zero vào năm 2050, với tầm nhìn "Thành phố sông hồ, Thành phố xanh" và không gian "Rừng trong phố, Phố trong rừng".
