Để khai thác hiệu quả tiềm năng ấy, vấn đề không chỉ là xây dựng thêm các điểm đến riêng lẻ mà quan trọng hơn là kết nối chúng thành những tuyến du lịch có chủ đề, có tính liên hoàn và phù hợp với thời gian, nhu cầu, khả năng chi tiêu của du khách. Khi các điểm đến được kết nối hợp lý, mỗi địa phương không còn phát triển đơn độc mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị du lịch chung của tỉnh.
Từ những điểm đến riêng lẻ đến mạng lưới du lịch liên hoàn
Một trong những lợi thế lớn nhất của Thanh Hóa là sự đa dạng về tài nguyên du lịch. Ở khu vực đồng bằng và ven biển có Sầm Sơn, Hải Tiến, Hải Hòa; ở vùng trung du có các di tích lịch sử, văn hóa và cảnh quan làng quê; còn khu vực miền núi phía Tây có Pù Luông, suối cá thần Cẩm Lương, bản làng người Thái, người Mường và những cánh rừng nguyên sinh.
Mỗi điểm đến mang một sắc thái khác nhau. Nếu Sầm Sơn hấp dẫn bởi không gian biển, dịch vụ nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí thì Thành nhà Hồ lại mang giá trị đặc biệt về kiến trúc, lịch sử và văn minh nhân loại. Lam Kinh gắn với lịch sử khởi nghĩa Lam Sơn và triều đại Hậu Lê. Suối cá thần Cẩm Lương hấp dẫn bởi cảnh quan tự nhiên cùng những câu chuyện văn hóa dân gian. Pù Luông lại là không gian lý tưởng cho du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng giữa núi rừng và trải nghiệm đời sống cộng đồng.
Những điểm đến này nếu được tổ chức thành các tour liên tuyến sẽ tạo ra sản phẩm du lịch đa dạng hơn nhiều so với việc khai thác từng địa danh độc lập. Điều cần thiết là chuyển từ tư duy quảng bá từng điểm đến sang tư duy xây dựng hành trình. Du khách không chỉ đến Thanh Hóa để tắm biển, tham quan di tích hay nghỉ dưỡng giữa núi rừng mà có thể trải nghiệm nhiều loại hình du lịch trong cùng một chuyến đi.
Thiết kế những tuyến tour có chủ đề, phù hợp với từng nhóm du khách. Để hình thành mạng lưới du lịch có sức cạnh tranh, Thanh Hóa có thể tổ chức một số tuyến tour trọng điểm, lấy lợi thế đặc trưng của từng vùng làm nền tảng.
Khám phá di sản - văn hóa - lịch sử: hành trình trở về với cội nguồn
Đây là tuyến du lịch phù hợp với khách tham quan, nghiên cứu lịch sử, học sinh, sinh viên và các đoàn khách quốc tế. Hành trình có thể bắt đầu từ Thành nhà Hồ, tiếp tục đến Lam Kinh, cầu Hàm Rồng và làng cổ Đông Sơn.
Tại Thành nhà Hồ, du khách được tìm hiểu kỹ thuật xây thành bằng những khối đá lớn, quy hoạch kinh đô và dấu ấn lịch sử cuối thế kỷ XIV. Tiếp đó, Lam Kinh đưa du khách trở về với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, cuộc đời và sự nghiệp của Anh hùng dân tộc Lê Lợi cùng những giá trị văn hóa thời Hậu Lê. Kết thúc hành trình tại Hàm Rồng, du khách có thể tìm hiểu lịch sử chiến đấu bảo vệ cầu Hàm Rồng, tham quan núi Hàm Rồng, động Tiên Sơn và làng cổ Đông Sơn.
Với lịch trình 2 ngày 1 đêm, tuyến này có thể kết hợp trải nghiệm ẩm thực địa phương, tham quan làng nghề và các không gian văn hóa truyền thống. Đây cũng là sản phẩm có khả năng phát triển quanh năm, không phụ thuộc quá nhiều vào mùa du lịch biển.
Trải nghiệm sinh thái miền núi: Cẩm Lương - Pù Luông - Bá Thước
Đây là tuyến có nhiều triển vọng trong chiến lược phát triển kinh tế xanh của Thanh Hóa. Điểm khởi đầu có thể là suối cá thần Cẩm Lương, nơi có dòng suối nhỏ dưới chân núi đá vôi, gắn với tín ngưỡng dân gian và tập quán bảo vệ đàn cá của cộng đồng người Mường. Từ Cẩm Lương, hành trình tiếp tục đến Pù Luông, vùng sinh thái nổi bật với rừng tự nhiên, ruộng bậc thang, những bản làng người Thái và hệ thống suối, thác. Các điểm như bản Đôn, bản Hiêu, Kho Mường, Son - Bá - Mười có thể được tổ chức thành những trải nghiệm riêng biệt.
Nếu bản Đôn phù hợp với nghỉ dưỡng, khám phá cảnh quan ruộng bậc thang thì Kho Mường hấp dẫn bởi không gian thung lũng và hang Dơi. Bản Hiêu gây ấn tượng với dòng suối, thác nước và những chiếc cọn nước truyền thống. Đặc biệt, Bá Thước có thể phát triển các tour trải nghiệm nông nghiệp, du lịch cộng đồng, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, thưởng thức ẩm thực dân tộc Thái, Mường và tham gia các hoạt động sinh hoạt văn hóa bản địa.
Theo định hướng phát triển du lịch sinh thái Pù Luông, việc kết nối các điểm du lịch bên trong và bên ngoài khu bảo tồn là một nội dung quan trọng, trong đó có các tuyến tham quan thôn Báng, thôn Đôn, Kho Mường, Son - Bá - Mười và bản Ảm - Hiêu. Với tuyến này. Du khách có đủ thời gian nghỉ dưỡng, trekking, khám phá văn hóa và trải nghiệm đời sống của người dân địa phương thay vì chỉ đến tham quan rồi rời đi trong ngày.
Từ biển kết hợp di sản và nghỉ dưỡng: Sầm Sơn - Lam Kinh - Thành nhà Hồ
Sầm Sơn là một trong những thương hiệu du lịch nổi bật nhất của Thanh Hóa. Tuy nhiên, nếu chỉ khai thác sản phẩm tắm biển, nghỉ dưỡng trong mùa hè thì thời gian lưu trú và khả năng chi tiêu của du khách chưa được phát huy hết.
Giải pháp là kết nối du lịch biển với các điểm đến văn hóa, lịch sử trong tỉnh. Du khách có thể nghỉ dưỡng tại Sầm Sơn, sau đó dành một ngày tham quan Lam Kinh hoặc Thành nhà Hồ. Những người có thêm thời gian có thể nối tuyến đến Hàm Rồng, làng cổ Đông Sơn và các làng nghề truyền thống. Đây là cách kéo dài thời gian lưu trú, tạo thêm dịch vụ cho doanh nghiệp vận tải, khách sạn, nhà hàng, hướng dẫn viên và các cơ sở kinh doanh đặc sản địa phương.
Tour khám phá thiên nhiên và văn hóa phía Tây: Pù Hu - Quan Hóa - Quan Sơn
Nếu Pù Luông đã tạo được dấu ấn trên bản đồ du lịch sinh thái, những khu vực phía Tây như Quan Hóa, Quan Sơn cũng cần được quan tâm đúng mức. Pù Hu có lợi thế về rừng tự nhiên và đa dạng sinh học. Quan Hóa, Quan Sơn có cảnh quan sông suối, núi rừng, bản làng và đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc Thái, Mường, Mông.
Có thể xây dựng tour 3 ngày 2 đêm với các hoạt động đi bộ khám phá rừng, trải nghiệm văn hóa cộng đồng, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu sản xuất nông nghiệp miền núi và nghỉ tại các cơ sở lưu trú quy mô nhỏ. Tuy nhiên, tuyến này cần được đầu tư đồng bộ về giao thông, biển chỉ dẫn, điểm dừng chân, cơ sở lưu trú và đội ngũ hướng dẫn viên bản địa. Không nên phát triển du lịch đại trà khi sức chịu tải sinh thái và điều kiện bảo tồn chưa được đánh giá đầy đủ.
Kết hợp tour phải gắn với liên kết doanh nghiệp - HTX - người dân
Xây dựng tour không đơn thuần là ghép các địa danh trên bản đồ. Điều quan trọng là tạo ra một chuỗi dịch vụ có chất lượng và đem lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng. Ở mỗi điểm đến cần xác định rõ doanh nghiệp nào tổ chức vận chuyển, đơn vị nào cung cấp dịch vụ lưu trú, nhà hàng nào đảm nhiệm ăn uống, HTX nào cung cấp nông sản và đặc sản, người dân tham gia những hoạt động trải nghiệm nào.
Chẳng hạn, tại Pù Luông, các HTX và hộ sản xuất có thể cung cấp gạo nương, rau sạch, thịt bản, sản phẩm thổ cẩm, sản phẩm dược liệu và các mặt hàng thủ công. Những sản phẩm này cần được chuẩn hóa về chất lượng, bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc để vừa phục vụ khách du lịch vừa mở rộng thị trường tiêu thụ.
Ở khu vực suối cá thần Cẩm Lương, người dân có thể tham gia tổ chức dịch vụ hướng dẫn, giới thiệu văn hóa Mường, ẩm thực và sản phẩm địa phương. Tại các điểm di tích, doanh nghiệp lữ hành cần phối hợp với đơn vị quản lý để xây dựng thuyết minh chuyên nghiệp, sản phẩm trải nghiệm có chiều sâu. Mô hình liên kết này giúp doanh thu du lịch không chỉ tập trung ở các khách sạn, khu nghỉ dưỡng mà còn lan tỏa đến các hộ gia đình, HTX, cơ sở sản xuất và các chủ thể kinh tế nông thôn.
Xây dựng tour xanh, nâng cao chất lượng trải nghiệm
Một hướng đi có ý nghĩa lâu dài là đưa tiêu chí du lịch xanh vào quá trình tổ chức các tuyến tour. Thanh Hóa có nhiều tài nguyên thiên nhiên quý giá, đặc biệt tại Pù Luông, Pù Hu và các khu vực miền núi. Vì vậy, phát triển du lịch phải đi đôi với bảo vệ rừng, nguồn nước, cảnh quan và đa dạng sinh học.
Các doanh nghiệp du lịch cần ưu tiên sử dụng sản phẩm địa phương, giảm đồ nhựa dùng một lần, phân loại rác thải, tiết kiệm năng lượng và khuyến khích phương tiện vận chuyển ít phát thải. Những cơ sở lưu trú nên được khuyến khích áp dụng tiêu chuẩn thân thiện môi trường, sử dụng năng lượng tái tạo và hạn chế tác động đến cảnh quan tự nhiên.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và bán tour. Một nền tảng du lịch chung của tỉnh có thể tích hợp bản đồ điểm đến, lịch trình, giá dịch vụ, thông tin lưu trú, phương tiện vận chuyển, sản phẩm OCOP và các hoạt động trải nghiệm. Du khách có thể lựa chọn tour theo thời gian, ngân sách và sở thích thay vì phải tìm kiếm thông tin rời rạc từ nhiều nguồn.
Đặc biệt, cần xây dựng những bộ sản phẩm có tính linh hoạt: tour một ngày dành cho khách cuối tuần; tour 2 ngày 1 đêm dành cho gia đình; tour 3–5 ngày dành cho khách muốn khám phá nhiều vùng sinh thái, văn hóa và lịch sử. Việc tổ chức tour theo mùa cũng rất quan trọng. Mùa hè tập trung vào du lịch biển; mùa lúa chín tháng 5 và tháng 10 tại Pù Luông ưu tiên du lịch sinh thái, nhiếp ảnh và trải nghiệm nông nghiệp; mùa xuân có thể khai thác du lịch di sản, lễ hội và văn hóa tâm linh.
Tạo thương hiệu du lịch liên kết cho toàn tỉnh
Muốn các tuyến tour hoạt động hiệu quả, Thanh Hóa cần có sự điều phối chung giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp lữ hành, chính quyền cơ sở, HTX và cộng đồng dân cư. Trong đó, ngành du lịch đóng vai trò quy hoạch, định hướng sản phẩm, quảng bá và kiểm soát chất lượng; doanh nghiệp đảm nhiệm tổ chức tour, kết nối thị trường; HTX và người dân trực tiếp cung cấp các sản phẩm, dịch vụ bản địa.
Một vấn đề cần đặc biệt quan tâm là chất lượng dịch vụ phải đồng đều giữa các điểm đến. Không thể để một khu nghỉ dưỡng có chất lượng tốt nhưng điểm dừng chân thiếu vệ sinh, nhà hàng không niêm yết giá hoặc sản phẩm lưu niệm không rõ nguồn gốc. Những hạn chế nhỏ tại một mắt xích có thể ảnh hưởng đến hình ảnh của cả hành trình.
Thanh Hóa cũng cần nghiên cứu cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp xây dựng tour liên tuyến, chia sẻ nguồn khách, phối hợp quảng bá và hình thành các gói dịch vụ chung. Những tuyến kết nối với các tỉnh lân cận như Ninh Bình, Nghệ An và Hòa Bình (nay thuộc tỉnh Phú Thọ) cũng mở ra cơ hội kéo dài hành trình và thu hút khách liên vùng.
Có thể nói, tiềm năng du lịch Thanh Hóa không chỉ nằm ở số lượng danh lam thắng cảnh hay những di tích nổi tiếng mà còn ở khả năng kết nối các nguồn lực thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Một chuyến đi từ Thành nhà Hồ đến Lam Kinh, từ suối cá thần Cẩm Lương lên Pù Luông, hay từ biển Sầm Sơn đến những bản làng miền núi sẽ trở nên hấp dẫn hơn khi mỗi điểm đến đều có câu chuyện, trải nghiệm và dịch vụ riêng.
Kết nối điểm đến chính là kết nối nguồn lực, kết nối cộng đồng và kết nối các cơ hội phát triển kinh tế. Khi được tổ chức bài bản, các tuyến tour không chỉ giúp du khách khám phá trọn vẹn vẻ đẹp xứ Thanh mà còn tạo sinh kế cho người dân, mở rộng thị trường cho HTX, doanh nghiệp địa phương và góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa, sinh thái quý báu. Đó cũng là hướng đi để Thanh Hóa chuyển từ khai thác tài nguyên du lịch đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái du lịch liên kết, đa dạng, bền vững, từng bước xây dựng thương hiệu một điểm đến xanh và giàu bản sắc của khu vực Bắc Trung Bộ./.
