
Đưa nghệ thuật vào không gian giao thương hơn một thế kỷ
Thay vì đặt các tác phẩm trong một không gian trưng bày tách biệt, “Chạm Đồng Xuân” lựa chọn chính những hành lang, bậc cầu thang, góc tường, lan can và khu vực sinh hoạt quen thuộc của khu chợ làm nơi giới thiệu nghệ thuật. Tác phẩm xuất hiện bên đài phun nước, dọc lối đi hay tại những góc khuất, tạo nên hành trình khám phá đan xen giữa hoạt động tham quan và nhịp buôn bán thường ngày.

Cách sắp đặt này đưa nghệ thuật đến gần hơn với đời sống của chợ Đồng Xuân. Người tham quan không nhất thiết phải đi theo một lộ trình cố định mà có thể tự tìm kiếm, quan sát và tương tác với tác phẩm trong quá trình di chuyển qua các khu vực của chợ.

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết, tên gọi “Chạm Đồng Xuân” thể hiện mong muốn giúp công chúng tiếp cận khu chợ bằng nhiều giác quan, từ quan sát kiến trúc, hàng hóa đến lắng nghe âm thanh, cảm nhận mùi hương và nhịp sinh hoạt. Qua những tiếp xúc đó, các chi tiết vốn quen thuộc trong đời sống giao thương có thể được nhìn nhận dưới những góc độ mới.

Chợ Đồng Xuân không chỉ được nhận diện qua kiến trúc hay những dấu mốc lịch sử, mà còn gắn với tiếng rao hàng, hoạt động mua bán, những mối quan hệ giữa người bán và người mua cùng kinh nghiệm kinh doanh được truyền qua nhiều thế hệ. Trải qua hơn một thế kỷ, những yếu tố ấy góp phần tạo nên diện mạo văn hóa riêng của khu chợ giữa lòng Hà Nội.

Triển lãm giới thiệu 25 tác phẩm của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế. Theo Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, một số nghệ sĩ quốc tế đã dành cả tháng nghiên cứu, sống trong không khí chợ Đồng Xuân để xây dựng tác phẩm từ hình ảnh, âm thanh, vật liệu và những câu chuyện gắn với con người nơi đây. Quá trình sáng tác vì thế gắn trực tiếp với đời sống khu chợ, thay vì chỉ khai thác những hình ảnh bên ngoài.
Những câu chuyện đời thường trở thành chất liệu sáng tạo
Nhiều tác phẩm tại triển lãm khai thác trực tiếp vật liệu, âm thanh và hình ảnh xuất hiện trong hoạt động thường nhật của chợ. Nghệ sĩ người Australia Alexander Pug William cùng nghệ sĩ Việt Nam Tuấn Nị thực hiện tác phẩm “Vang vọng Đồng Xuân”, sử dụng những chiếc hộp xốp thu nhặt tại chợ để tạo thành nhạc cụ. Người đi qua có thể tự tay gõ và hòa âm cùng những âm thanh quen thuộc của hoạt động buôn bán.
Với chuỗi tranh tương tác “Fauna”, bộ đôi nghệ sĩ Pháp Adrien và Claire đưa công nghệ vào trải nghiệm nghệ thuật, tạo nên cách tương tác giữa người xem và tác phẩm ngay trong không gian thực tế của khu chợ.

Ở một hướng tiếp cận khác, nghệ sĩ Lê Vũ sáng tác những đồng xu nghệ thuật với họa tiết lấy từ mặt sau của tiền giấy Việt Nam. Dự án nhiếp ảnh sắp đặt của nghệ sĩ Nguyễn Minh Hoàng cùng cộng sự lại hướng ống kính đến những người lao động tự do gắn bó với chợ, như người khuân vác vải, người trông hàng hay nhân viên bảo vệ. Họ trở thành nhân vật trung tâm trong những câu chuyện được kể bằng hình ảnh.

Nghệ sĩ gốc Việt tại Đan Mạch Phúc Văn Đặng mang đến chuỗi tác phẩm vải hoa rực rỡ, kết hợp sắc hồng sen Việt Nam với sắc xanh biển Bắc Âu, gửi gắm thông điệp về khát vọng hòa bình. Bên cạnh trưng bày tác phẩm, anh còn đưa các workshop vào không gian chợ Đồng Xuân, tạo cơ hội để người tham gia trực tiếp khám phá và thực hành sáng tạo.
Theo Phúc Văn Đặng, việc tổ chức hoạt động nghệ thuật ngay tại khu chợ cũng mở ra cuộc đối thoại giữa di sản và thế hệ tiếp nối. Người trẻ không chỉ tiếp cận lịch sử qua tư liệu hay những câu chuyện được kể lại, mà còn có thể trực tiếp quan sát kiến trúc, tìm hiểu dấu tích văn hóa và khám phá mối liên hệ của mình với không gian này.

Trải nghiệm tại triển lãm cũng mang đến cho công chúng cơ hội tiếp cận những giá trị văn hóa của khu chợ theo cách gần gũi hơn. Đinh Huyền Trang (25 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Khi đến với không gian triển lãm này, em cảm thấy rất ngạc nhiên vì có thể tiếp cận được không gian truyền thống tại chợ Đồng Xuân mà bấy lâu nay em tìm kiếm. Tại đây, em cũng có cơ hội tiếp cận và hiểu thêm về những giá trị di sản”.
Mở rộng trải nghiệm văn hóa, kết nối thế hệ trẻ với di sản
Một điểm mới trong chương trình là sân mái chợ Đồng Xuân lần đầu tiên được mở cửa đón công chúng. Không gian trên tầng cao được bố trí sách, bàn cờ và những góc vườn nhỏ, tạo thêm địa điểm đọc sách, chơi cờ, nghỉ ngơi và ngắm nhìn những mái phố cổ từ góc nhìn khác với các tuyến tham quan thông thường.

Không gian sân mái còn được tổ chức các hoạt động biểu diễn âm nhạc và chiếu phim, diễn ra từ ngày 15/11 đến hết lễ hội. Những hoạt động này mở rộng trải nghiệm tại chợ, đưa các hình thức sinh hoạt văn hóa, nghệ thuật vào một địa điểm vốn chủ yếu gắn với giao thương.
Cuộc thi thời trang “Market to Mode” cũng khai thác nguồn cảm hứng từ hàng hóa tại chợ Đồng Xuân. Thông qua cách phối hợp, biến tấu theo tinh thần “mix & match”, người tham gia có thể sử dụng những sản phẩm quen thuộc trong hoạt động buôn bán làm chất liệu cho các thiết kế trang phục, thể hiện cá tính và ý tưởng sáng tạo riêng.

Đại diện SHB, đơn vị đồng hành cùng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, cho biết mong muốn các hoạt động tại chợ tạo thêm lý do để người dân, đặc biệt là giới trẻ, tìm đến không gian truyền thống, đọc sách trên sân mái và khám phá những giá trị văn hóa của Thủ đô theo cách gần gũi.
Đơn vị này cũng hướng tới việc kết nối các nguồn lực văn hóa, tri thức và sáng tạo với đời sống kinh tế đương đại, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa, mở rộng cơ hội sinh kế và đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Thông qua nghệ thuật sắp đặt, nhiếp ảnh, âm nhạc, thời trang và các hoạt động tương tác, chợ Đồng Xuân trở thành không gian để công chúng vừa trải nghiệm sáng tạo đương đại, vừa tiếp cận những câu chuyện về kiến trúc, con người và nếp sinh hoạt đã hình thành qua nhiều thế hệ. Văn hóa truyền thống được kết nối với đời sống hôm nay, đồng thời mở thêm cơ hội để cộng đồng, nhất là người trẻ, tham gia khám phá và phát huy giá trị di sản.