Giải tỏa ách tắc thủ tục cho ngành hóa chất trong thời điểm chuyển tiếp

Việc Luật Hóa chất 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 được kỳ vọng tạo ra khuôn khổ quản lý chặt chẽ, hiện đại hơn cho ngành công nghiệp hóa chất. Tuy nhiên, trong những ngày đầu triển khai, khoảng trống về hướng dẫn thực thi đã nhanh chóng bộc lộ, đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế bị động khi hàng hóa ùn ứ tại cảng, sản xuất đứng trước nguy cơ gián đoạn.

Trước thực tế đó, ngày 17/1/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Thông báo số 363/BCT-HC, đề nghị Bộ Tài chính cùng UBND các tỉnh, thành phố phối hợp triển khai thủ tục hành chính theo Luật Hóa chất số 69/2025/QH15. Động thái này được xem là giải pháp tình thế nhằm “giải cứu” hoạt động thông quan trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn từ chi phí logistics và tiến độ sản xuất.

Luật Hóa chất 2025, được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025, thay thế hoàn toàn Luật Hóa chất 2007, với hàng loạt quy định mới liên quan đến quản lý vòng đời hóa chất, bảo đảm an toàn - an ninh hóa chất, cũng như điều kiện xuất khẩu, nhập khẩu và lưu thông các loại hóa chất nguy hiểm. Tuy nhiên, khi luật mới có hiệu lực, hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn chưa kịp hoàn thiện và đồng bộ, khiến việc áp dụng tại nhiều địa phương rơi vào trạng thái “chờ đợi”.

Ngay từ đầu tháng 1/2026, một số địa phương có hoạt động công nghiệp và logistics lớn như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai đã tạm dừng tiếp nhận hồ sơ thủ tục hành chính trong lĩnh vực hóa chất. Lý do được các cơ quan chuyên môn đưa ra là không còn cơ sở pháp lý để áp dụng quy định cũ, trong khi biểu mẫu, quy trình theo luật mới chưa được ban hành đầy đủ. Theo Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, việc tạm dừng nhằm tránh rủi ro pháp lý trong quá trình thẩm định và cấp phép.

Hệ quả nhanh chóng lan sang khu vực doanh nghiệp. Trong nửa đầu tháng 1/2026, nhiều lô hàng nguyên liệu hóa chất nhập khẩu dù đã cập cảng nhưng không thể hoàn tất thủ tục thông quan do thiếu hoặc chưa được gia hạn các loại giấy phép cần thiết. Mỗi container bị lưu bãi phát sinh chi phí từ 80 đến 120 USD mỗi ngày, chưa kể nguy cơ chậm tiến độ sản xuất, đứt gãy chuỗi cung ứng và vi phạm hợp đồng với đối tác trong và ngoài nước.

Trong bối cảnh đó, Thông báo 363/BCT-HC được cộng đồng doanh nghiệp nhìn nhận như một “van xả áp” cần thiết. Bộ Công Thương đề nghị các bộ, ngành và địa phương phối hợp chặt chẽ hơn trong tổ chức thực hiện thủ tục hành chính mới, đặc biệt là các thủ tục liên quan đến cấp phép xuất khẩu, nhập khẩu hóa chất, khâu then chốt đối với hoạt động sản xuất và thương mại.

Đáng chú ý, để tránh gián đoạn trong thời gian hệ thống dịch vụ công trực tuyến chưa vận hành ổn định theo quy định mới, Bộ Công Thương cho phép tiếp nhận và xử lý hồ sơ bằng hình thức bản giấy kể từ ngày 17/1/2026. Dù chỉ là giải pháp tạm thời, nhưng biện pháp này được đánh giá là kịp thời, giúp doanh nghiệp giảm bớt chi phí phát sinh, hạn chế tình trạng tồn kho và duy trì nhịp độ sản xuất trong giai đoạn chuyển tiếp.

Theo số liệu của Bộ Công Thương, ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam hiện có hơn 3.000 doanh nghiệp, cung ứng nguyên liệu đầu vào cho nhiều ngành sản xuất chủ lực như phân bón, nhựa, dệt may, điện tử và chế biến thực phẩm. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong khâu thủ tục hành chính, dù chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, tác động tiêu cực đến tăng trưởng công nghiệp và kim ngạch xuất khẩu.

Trong dài hạn, các chuyên gia cho rằng việc “gỡ nghẽn” bằng hồ sơ giấy chỉ là giải pháp trước mắt. Yêu cầu cấp thiết hơn là sớm hoàn thiện đầy đủ hệ thống văn bản hướng dẫn, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực thi giữa Trung ương và địa phương. Chỉ khi đó, doanh nghiệp hóa chất mới có thể yên tâm vận hành, thích ứng với các tiêu chuẩn quản lý cao hơn mà Luật Hóa chất 2025 đặt ra ngay từ những tháng đầu năm 2026.