Gần 43.000 doanh nghiệp bị rà soát vì thiếu thông tin chủ sở hữu hưởng lợi

Từ rà soát hồ sơ đến xác định người thực sự kiểm soát doanh nghiệp

Việc xác định chủ sở hữu hưởng lợi đang trở thành một yêu cầu quan trọng trong quá trình hoàn thiện cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp và nâng cao tính minh bạch của môi trường kinh doanh. Không chỉ dừng ở việc công khai tỷ lệ góp vốn hay danh sách người đại diện theo pháp luật, quy định mới hướng đến nhận diện cá nhân thực sự nắm quyền chi phối, quyết định hoạt động của doanh nghiệp, kể cả trong trường hợp quyền sở hữu được thực hiện gián tiếp thông qua nhiều tổ chức hoặc cá nhân trung gian.

Theo Công văn số 16558/BTC-DNTN ngày 16/10/2026, Bộ Tài chính đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Tài chính cùng các cơ quan liên quan tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và theo dõi việc bổ sung thông tin chủ sở hữu hưởng lợi. Đây là nhiệm vụ được triển khai theo Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 của Chính phủ, với mục tiêu phấn đấu đến hết năm 2026 có trên 80% doanh nghiệp thuộc diện rà soát hoàn thành kê khai.

Đáng chú ý, công tác rà soát không chỉ tập trung vào những doanh nghiệp thành lập trước ngày 1/7/2025 mà còn mở rộng đến nhóm doanh nghiệp thành lập hoặc đăng ký thay đổi sau thời điểm quy định mới có hiệu lực nhưng chưa thực hiện nghĩa vụ kê khai.

Theo thống kê được công bố kèm Công văn số 16558/BTC-DNTN, hiện có hơn 500.000 doanh nghiệp thành lập trước ngày 1/7/2025, đang hoạt động nhưng chưa bổ sung thông tin chủ sở hữu hưởng lợi. Đây là nhóm đối tượng được Bộ Tài chính yêu cầu các địa phương tập trung rà soát dựa trên dữ liệu đăng ký doanh nghiệp hiện có, từ đó chủ động hướng dẫn và đôn đốc từng trường hợp.

Song song với đó, Công văn số 3164/DNTN-GS của Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể đã thống kê gần 43.000 doanh nghiệp thành lập hoặc đăng ký thay đổi từ ngày 1/7/2025 đến thời điểm ban hành văn bản nhưng chưa kê khai thông tin chủ sở hữu hưởng lợi. Cục đề nghị các địa phương khẩn trương kiểm tra danh sách, yêu cầu doanh nghiệp rà soát và thực hiện bổ sung theo quy định.

Việc xuất hiện hai nhóm doanh nghiệp với số lượng lớn cho thấy khối lượng công việc mà cơ quan đăng ký kinh doanh phải xử lý không nhỏ. Trong đó, nhóm doanh nghiệp thành lập trước ngày 1/7/2025 cần được hướng dẫn thực hiện theo quy định chuyển tiếp, còn nhóm thành lập hoặc đăng ký thay đổi sau thời điểm này cần kiểm tra lại việc tuân thủ nghĩa vụ kê khai trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp.

Căn cứ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp năm 2025 và Nghị định số 168/2025/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 296/2026/NĐ-CP, chủ sở hữu hưởng lợi là một hoặc nhiều cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu, kiểm soát cuối cùng trên thực tế đối với doanh nghiệp có tư cách pháp nhân. Cá nhân đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp không thuộc đối tượng được xác định theo khái niệm này.

Một trong những tiêu chí quan trọng để nhận diện chủ sở hữu hưởng lợi là tỷ lệ sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp từ 25% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết trở lên. Ngưỡng sở hữu này cũng được xem xét đối với nhóm cá nhân có quan hệ gia đình theo quy định tại Luật Doanh nghiệp năm 2025.

Tuy nhiên, tỷ lệ góp vốn không phải căn cứ duy nhất. Trường hợp không xác định được cá nhân hưởng lợi thông qua cơ cấu sở hữu, doanh nghiệp cần tiếp tục xem xét quyền kiểm soát thực tế đối với các quyết định quan trọng. Những quyền hạn được sử dụng làm căn cứ bao gồm bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc bãi nhiệm phần lớn hay toàn bộ thành viên và người đứng đầu các cơ quan quản lý; quyết định sửa đổi điều lệ, thay đổi cơ cấu tổ chức, chính sách tài chính, đầu tư và hoạt động kinh doanh; cũng như quyết định tổ chức lại hoặc giải thể doanh nghiệp.

Đối với công ty hợp danh, tất cả thành viên hợp danh được xác định là chủ sở hữu hưởng lợi. Trong trường hợp không có cá nhân đáp ứng các tiêu chí về tỷ lệ sở hữu hoặc quyền kiểm soát, doanh nghiệp phải xác định người quản lý có quyền hạn lớn nhất, đại diện hành động thay mặt doanh nghiệp theo quy định.

Do đó, việc kê khai không thể chỉ căn cứ vào chức danh trên giấy tờ. Một cá nhân giữ vị trí chủ tịch hội đồng quản trị hoặc giám đốc chưa đương nhiên được xem là chủ sở hữu hưởng lợi nếu không đáp ứng các tiêu chí về sở hữu hoặc kiểm soát thực tế. Ngược lại, người không trực tiếp điều hành nhưng nắm quyền chi phối cuối cùng vẫn có thể thuộc diện phải kê khai.

Minh bạch quyền sở hữu, siết trách nhiệm kê khai

Yêu cầu bổ sung thông tin chủ sở hữu hưởng lợi xuất phát từ nhu cầu nhận diện chính xác những cá nhân đứng sau hoạt động của pháp nhân. Trên thực tế, cơ cấu sở hữu doanh nghiệp có thể được thiết lập qua nhiều tầng trung gian, khiến người có quyền quyết định cuối cùng không xuất hiện trực tiếp trong hồ sơ đăng ký kinh doanh. Nếu chỉ dựa vào thông tin về người đại diện theo pháp luật hoặc cổ đông đứng tên, cơ quan quản lý sẽ gặp khó khăn khi xác định chủ thể thực sự hưởng lợi và kiểm soát doanh nghiệp.

Theo định hướng của Bộ Tài chính, việc hoàn thiện dữ liệu này góp phần hạn chế tình trạng thành lập doanh nghiệp không hoạt động thực chất, sử dụng pháp nhân để trốn thuế, rửa tiền hoặc đứng tên hộ tài sản nhằm né tránh nghĩa vụ pháp lý. Đây cũng là nội dung phù hợp với khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF) về tăng cường minh bạch thông tin chủ sở hữu hưởng lợi, qua đó ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp để che giấu các hoạt động bất hợp pháp.

Ở góc độ quản trị, việc nhận diện rõ cá nhân có quyền chi phối cũng giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn các mối quan hệ sở hữu và trách nhiệm trong quá trình vận hành. Thông tin minh bạch có thể tạo thêm niềm tin đối với đối tác, nhà đầu tư và tổ chức tín dụng, nhất là trong những hoạt động liên quan đến huy động vốn, chuyển nhượng, sáp nhập hoặc tái cấu trúc doanh nghiệp. Đồng thời, việc làm rõ quyền kiểm soát góp phần hạn chế nguy cơ lạm quyền, xung đột lợi ích và những quyết định gây thiệt hại cho cổ đông, nhà đầu tư.

Đối với các doanh nghiệp chưa hoàn thành kê khai, việc đầu tiên cần thực hiện là rà soát toàn bộ cơ cấu vốn, danh sách cổ đông, thành viên góp vốn và các cá nhân có quan hệ gia đình thuộc diện phải xem xét. Nếu chưa tìm được chủ sở hữu hưởng lợi thông qua tỷ lệ sở hữu, doanh nghiệp cần tiếp tục đối chiếu các quyền quyết định và kiểm soát thực tế theo quy định pháp luật.

Công văn số 3164/DNTN-GS cũng đặt ra yêu cầu rà soát đối với gần 43.000 doanh nghiệp được thống kê. Theo quy định xử phạt được đề cập, hành vi không kê khai hoặc không bổ sung thông tin chủ sở hữu hưởng lợi có thể bị phạt tiền từ 70 triệu đồng đến 100 triệu đồng. Do đó, các doanh nghiệp thuộc nhóm này cần kiểm tra hồ sơ và khẩn trương hoàn thiện thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp theo yêu cầu tại văn bản.

Đối với doanh nghiệp thành lập trước ngày 1/7/2025, quy định chuyển tiếp cho phép bổ sung thông tin chủ sở hữu hưởng lợi khi thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp gần nhất, đồng thời doanh nghiệp có thể chủ động kê khai sớm hơn. Vì vậy, mục tiêu trên 80% doanh nghiệp hoàn thành trong năm 2026 là chỉ tiêu tiến độ triển khai của cơ quan quản lý, không đồng nghĩa tất cả doanh nghiệp chưa kê khai trước thời điểm này đều mặc nhiên vi phạm.

Bộ Tài chính đề nghị các địa phương thường xuyên cập nhật tình hình, chủ động tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện và báo cáo kết quả về Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể trước ngày 15/12/2026. Việc đẩy nhanh tiến độ không chỉ nhằm hoàn thiện dữ liệu đăng ký kinh doanh mà còn hướng đến xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, trong đó quyền sở hữu, quyền kiểm soát và trách nhiệm của các cá nhân liên quan được xác định rõ ràng hơn.