Trong bối cảnh các vụ lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi, việc hình thành các sàn giao dịch tiền mã hóa hợp pháp trong nước đang được xem là một giải pháp quan trọng nhằm siết chặt quản lý và hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư. Theo đại diện Bộ Công an, nếu được triển khai bài bản, mô hình này không chỉ giúp minh bạch hóa dòng tiền mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra, xử lý vi phạm.
Phát biểu tại tọa đàm về thí điểm sàn giao dịch tài sản số diễn ra sáng 25/3, Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), cho biết trong nhiều vụ án lừa đảo, dòng tiền cuối cùng thường được chuyển đổi sang tiền mã hóa. Đây được coi là “điểm đến an toàn” của các đối tượng nhằm xóa dấu vết hoặc tẩu tán tài sản ra nước ngoài. Tuy nhiên, do thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, việc truy vết và thu giữ loại tài sản này lâu nay gặp không ít trở ngại, đặc biệt là trong khâu xử lý dòng tiền sau khi phát hiện vi phạm.
Thực tế cho thấy, thị trường tiền mã hóa tại Việt Nam đang phát triển nhanh chóng nhưng lại thiếu sự kiểm soát tương xứng. Theo thống kê không chính thức, khoảng 20 triệu người Việt Nam đang sở hữu tài sản số, tương đương gần 1/5 dân số. Tổng giá trị giao dịch ước tính lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, song phần lớn lại diễn ra trên các nền tảng quốc tế. Điều này không chỉ gây thất thu thuế mà còn đẩy người dùng vào thế rủi ro, khi họ phải tham gia các hệ thống nằm ngoài phạm vi giám sát của cơ quan chức năng.
Một trong những chiêu trò phổ biến hiện nay là lập các sàn giao dịch giả mạo để lôi kéo nhà đầu tư. Với đặc điểm ẩn danh cao của tiền mã hóa, việc xác minh danh tính và truy bắt các đối tượng lừa đảo trở nên phức tạp hơn nhiều so với các loại hình tài chính truyền thống. Chính vì vậy, theo ông Bách, nếu có sàn giao dịch hợp pháp trong nước, hoạt động mua bán có thể được quản lý tương tự thị trường chứng khoán, nơi thông tin người tham gia được xác thực rõ ràng. Khi đó, việc lần theo dòng tiền trong các vụ việc vi phạm sẽ trở nên khả thi hơn.
Không chỉ dừng lại ở nguy cơ lừa đảo, vấn đề rò rỉ dữ liệu cá nhân cũng đang đặt ra nhiều lo ngại. Khi tham gia các sàn quốc tế, người dùng thường phải cung cấp hàng loạt thông tin nhạy cảm như căn cước công dân, số điện thoại, email hay tài khoản ngân hàng. Theo đại diện A05, điều này tiềm ẩn nguy cơ “chảy dữ liệu” ra nước ngoài. Trong thực tế, đã có nhiều trường hợp dữ liệu bị lợi dụng để giả mạo danh tính, thậm chí mở tài khoản trực tuyến thông qua eKYC nhằm phục vụ các hành vi phi pháp.
Từ những rủi ro nêu trên, cơ quan công an cho rằng việc xây dựng sàn giao dịch tiền mã hóa trong nước không chỉ nhằm mục tiêu quản lý thị trường mà còn góp phần bảo vệ dữ liệu công dân. Kỳ vọng đặt ra là ngay cả trong giai đoạn thí điểm, mô hình này cũng có thể giúp giảm đáng kể các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến tài sản số.
Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng việc triển khai cần đi kèm với các tiêu chuẩn an ninh nghiêm ngặt. Bởi lẽ, các sàn giao dịch tiền mã hóa luôn là mục tiêu hấp dẫn đối với tội phạm công nghệ cao. Do đó, ngay từ khâu thiết kế, hệ thống cần được xây dựng với nền tảng bảo mật vững chắc, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguồn tiền đầu tư. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức và phổ biến kiến thức cho người tham gia thị trường cũng được xem là yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro.
Những đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam đang chuẩn bị thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong thời gian 5 năm. Bộ Tài chính đã bắt đầu tiếp nhận hồ sơ cấp phép, với khoảng 10 ngân hàng và công ty chứng khoán bày tỏ ý định tham gia. Số lượng sàn dự kiến sẽ được giới hạn nhằm đảm bảo khả năng kiểm soát, song vẫn duy trì môi trường cạnh tranh cần thiết.
Ở góc độ thị trường, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), cho biết nhiều tổ chức lớn trên thế giới đang theo dõi sát các động thái của Việt Nam. Những quyết định cụ thể trong thời gian tới sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút dòng vốn vào thị trường tài sản số toàn cầu, vốn được ước tính có quy mô hơn 200 tỷ USD.
Trong khi đó, đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết cơ quan quản lý sẽ tiếp cận theo hướng thận trọng, triển khai từng bước. Ở giai đoạn đầu, chỉ những nhà đầu tư đã sở hữu tài sản mã hóa trên các nền tảng quốc tế mới được phép giao dịch trên sàn trong nước. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, đồng thời tạo nền tảng cho việc mở rộng thị trường trong tương lai.
