Nhu cầu sử dụng điện trên toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục tăng tốc trong những năm tới, ngay cả khi thị trường năng lượng vẫn đối mặt với nhiều biến động do căng thẳng địa chính trị và giá nhiên liệu leo thang. Đây là nhận định được đưa ra trong báo cáo Electricity Mid-Year Update vừa được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố.
Theo IEA, nền kinh tế số phát triển mạnh, hoạt động sản xuất công nghiệp phục hồi, quá trình điện hóa trong giao thông cùng nhu cầu làm mát ngày càng gia tăng đang trở thành những động lực chính thúc đẩy tiêu thụ điện trên phạm vi toàn cầu. Xe điện, hệ thống điều hòa không khí và các trung tâm dữ liệu tiếp tục là những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện cao, góp phần khiến mức tiêu thụ điện năm 2026 được dự báo vượt năm trước.
Trong bối cảnh đó, thị trường năng lượng thế giới vẫn phải chịu tác động từ các cú sốc nguồn cung. Những gián đoạn đối với hoạt động vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển Hormuz đã khiến giá khí tự nhiên tại châu Á và châu Âu tăng lên mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng giai đoạn 2022-2023. Chi phí sản xuất điện vì thế cũng leo thang, buộc nhiều quốc gia phải triển khai các biện pháp tiết giảm tiêu thụ năng lượng nhằm ứng phó với áp lực giá cả.
Dù vậy, báo cáo của IEA đánh giá các hệ thống điện trên thế giới vẫn duy trì được khả năng chống chịu tương đối tốt trước những biến động này. Nguồn cung LNG bổ sung, đặc biệt từ khu vực Bắc Mỹ, đã góp phần bù đắp phần nào sự thiếu hụt trên thị trường, giúp hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung và giảm áp lực đối với hệ thống điện ở nhiều quốc gia.
Chi phí khí tự nhiên tăng cao cũng khiến xu hướng sử dụng nhiên liệu cho phát điện có sự dịch chuyển. Nhiều nền kinh tế tại châu Á và châu Âu đã tăng tỷ trọng điện than để bù đắp nguồn điện từ khí. Song song với đó, sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo tiếp tục giúp đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, nâng cao an ninh năng lượng và giảm mức độ phụ thuộc vào các loại nhiên liệu nhập khẩu.
Trong nhóm các nguồn năng lượng sạch, điện mặt trời tiếp tục được xem là động lực tăng trưởng nổi bật nhất. IEA dự báo sản lượng điện từ các hệ thống quang điện (PV) sẽ tăng mạnh trong hai năm tới và đến năm 2026 sẽ vượt điện gió để trở thành nguồn điện tái tạo lớn thứ hai thế giới, chỉ đứng sau thủy điện.
Riêng trong năm 2026, sản lượng điện mặt trời toàn cầu được dự báo tăng thêm khoảng 600 TWh, tương đương mức tăng kỷ lục ghi nhận trong năm 2025. Đà mở rộng này dự kiến tiếp tục được duy trì trong năm 2027 khi hàng loạt dự án năng lượng tái tạo mới đi vào vận hành.
Bức tranh tăng trưởng nhu cầu điện cũng có sự khác biệt giữa các nền kinh tế. Trung Quốc được dự báo ghi nhận mức tăng khoảng 5,5% trong năm 2026 nhờ hoạt động sản xuất phục hồi và nhu cầu sạc xe điện mở rộng. Trong khi đó, nhu cầu điện tại Ấn Độ có thể tăng khoảng 7% sau khi bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết bất lợi trong năm 2025.
Đối với các nền kinh tế phát triển, mức tăng trưởng tiêu thụ điện được dự báo ổn định hơn. Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu đều có thể đạt mức tăng gần 2%, phản ánh xu hướng điện hóa trong sản xuất và tiêu dùng tiếp tục diễn ra. Ngược lại, những quốc gia phụ thuộc lớn vào LNG nhập khẩu như Pakistan và Bangladesh sẽ phải đối mặt với nhiều sức ép hơn khi giá nhiên liệu tăng mạnh và nguồn cung thiếu ổn định, qua đó ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng điện cũng như chi phí sản xuất.
Bên cạnh yếu tố thị trường, IEA cũng lưu ý rằng điều kiện thời tiết sẽ tiếp tục là biến số quan trọng đối với triển vọng ngành điện toàn cầu. Nếu hiện tượng El Niño trong năm 2026 diễn biến mạnh hơn dự báo, nhu cầu điện có thể tăng cao hơn do nhu cầu làm mát gia tăng. Đồng thời, sản lượng thủy điện và điện gió tại một số khu vực có nguy cơ suy giảm, khiến các quốc gia phải phụ thuộc nhiều hơn vào các nguồn phát điện khác.
Liên quan đến phát thải khí nhà kính, IEA dự báo lượng phát thải CO₂ từ hoạt động sản xuất điện toàn cầu sẽ tăng khoảng 1% trong năm 2026 trước khi ổn định vào năm 2027. Mặc dù giá khí tự nhiên tăng khiến sản lượng điện than gia tăng, song tốc độ mở rộng của năng lượng tái tạo cùng sự tăng trưởng mạnh của điện hạt nhân được kỳ vọng sẽ hạn chế đà tăng phát thải trong các năm tiếp theo.
Tác động của cú sốc LNG cũng phản ánh rõ trên thị trường điện. Trong quý II/2026, giá điện giao ngay bình quân tại Liên minh châu Âu và Nhật Bản tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước do phụ thuộc lớn vào LNG. Trong khi đó, giá điện bán buôn tại Hoa Kỳ nhìn chung vẫn duy trì ổn định, còn tại Ấn Độ chỉ tăng dưới 10%.
Một xu hướng đáng chú ý khác là hiện tượng giá điện bán buôn âm xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều tại một số thị trường có tỷ trọng năng lượng tái tạo cao. Theo IEA, điều này phản ánh mức độ linh hoạt của hệ thống điện còn hạn chế do những rào cản về kỹ thuật, quy định hoặc các điều khoản hợp đồng.
Ngoài ra, biên độ biến động giá điện trong ngày ngày càng mở rộng cũng cho thấy nhu cầu cấp thiết phải đầu tư vào các giải pháp nâng cao tính linh hoạt của hệ thống. Những công nghệ như lưu trữ năng lượng bằng pin và cơ chế điều chỉnh phụ tải điện (demand response) được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm hệ thống điện vận hành ổn định, hiệu quả khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tiếp tục gia tăng.
