Đất đổi mùa, người đổi cách làm

Từ những thửa ruộng hiệu quả thấp

Những ngày này, trên cánh đồng ở phường Đào Duy Từ, Thanh Hóa, những luống dưa nối nhau qua các thửa ruộng. Có diện tích đang vào vụ, có nơi vừa thu hoạch xong, người làm ruộng lại bắt tay vào dọn đất, chuẩn bị cho lứa cây mới. Nhịp sản xuất cứ thế tiếp diễn, không để đất nằm lâu giữa hai mùa vụ.

ông Lương Trọng Anh đã quen với công việc ấy. Sau nhiều năm gắn bó với đồng ruộng, ông hiểu mỗi mùa cây trồng đều có một khoảng thời gian riêng. Nếu biết sắp xếp, cùng một diện tích đất có thể cho nhiều lần thu hoạch trong năm. Nhưng để làm được điều đó, trước hết phải tìm được cây phù hợp và chấp nhận đi qua những lần thử nghiệm.

Khoảng 10 năm trước, những diện tích đất này chủ yếu trồng lúa nhưng hiệu quả không cao. Trong khi đó, chi phí sản xuất ngày càng tăng, người dân không còn mặn mà với những chân ruộng cho thu nhập thấp. Một số diện tích có nguy cơ bị bỏ trống.

Ông Anh bắt đầu thuê, mượn lại đất để tìm cách làm khác. Khi ấy, ông cũng chưa biết cây gì sẽ phù hợp. Thanh long ruột đỏ từng được đưa vào trồng thử với kỳ vọng mang lại giá trị cao hơn. Nhưng cây không cho kết quả như mong muốn. Vốn bỏ ra không thu được như dự tính, buộc anh phải dừng lại.

Thất bại ấy không khiến ông bỏ ruộng. Ngược lại, nó giúp ông nhận ra rằng làm nông nghiệp không thể chỉ nhìn vào giá bán của một sản phẩm. Cây trồng phải hợp đất, hợp điều kiện sản xuất và phải có thị trường. Nếu thiếu một trong những yếu tố ấy, việc mở rộng diện tích càng nhanh thì rủi ro càng lớn.

Sau thời gian tìm hiểu, ông đưa dưa lưới vào trồng thử. Diện tích ban đầu chỉ khoảng 4 sào. Ông vừa làm vừa theo dõi khả năng sinh trưởng của cây, học cách chăm sóc, xử lý đất, tưới nước và phòng trừ sâu bệnh. Những kinh nghiệm có được từ vụ trước lại được áp dụng cho vụ sau.

Khi thấy cây dưa thích hợp với đồng đất, diện tích mới được mở rộng dần. Đến nay, vùng sản xuất các loại dưa của gia đình ông đã lên hơn 10ha.

Điều đáng nói là ông không chỉ thay cây lúa bằng cây dưa. Cách tổ chức mùa vụ cũng được thay đổi theo.

Dưa vàng và dưa lưới vỏ xanh được xuống giống từ đầu năm, thu hoạch từ khoảng cuối tháng 4 đến hết tháng 7. Sau khi kết thúc vụ, diện tích được làm đất để chuyển sang trồng dưa chuột. Khi vụ dưa chuột kết thúc, một lứa dưa mới lại bắt đầu.

Cách làm ấy giúp những chân ruộng không phải chờ đến một mùa vụ duy nhất trong năm. Đất được sử dụng liên tục hơn, còn người sản xuất có thêm cơ hội để phân bổ nguồn thu.

“Quan trọng là phải tính được cây gì phù hợp với từng thời điểm. Sau mỗi vụ phải làm lại đất để cây tiếp theo phát triển tốt”, ông Anh chia sẻ.

Không có bí quyết nào quá đặc biệt. Đất sau mỗi vụ được cày lật, phơi ải, làm sạch cỏ rồi phay tơi. Phân chuồng được ủ hoai cùng men vi sinh trước khi đưa vào đất. Luống được lên cao, hệ thống rãnh được bố trí để thoát nước khi mưa lớn. Việc tưới được thực hiện bằng hệ thống nhỏ giọt để chủ động lượng nước cho cây.

Những việc ấy được lặp lại sau mỗi mùa. Qua nhiều năm gắn bó với đồng ruộng, ông Anh càng hiểu rằng muốn lấy được giá trị từ đất thì trước hết phải giữ được đất. Vùng trồng dưa ngoài trời chịu ảnh hưởng trực tiếp của thời tiết. Mưa kéo dài có thể làm cây phát sinh bệnh; những đối tượng như sương mai, thán thư, tuyến trùng, bọ trĩ hay sâu ăn đọt cũng có thể ảnh hưởng đến năng suất nếu không được kiểm soát.

Vì vậy, cùng với việc chọn giống và chăm cây, ông chú trọng hơn đến khâu làm đất và thoát nước. Một vụ dưa có thể mất nhiều tháng chăm sóc, nhưng chỉ một đợt thời tiết bất lợi cũng đủ làm thay đổi kết quả.

Đất có thêm mùa, người có thêm sinh kế

Những mùa vụ nối tiếp nhau đã mang lại những con số cụ thể. Mỗi năm, gia đình ông Anh thu khoảng 70-80 tấn dưa lưới vỏ xanh và dưa vàng; những năm thuận lợi có thể đạt khoảng 100 tấn. Giá bán sỉ phổ biến từ 20.000-25.000 đồng/kg, tùy từng thời điểm.

Sau các vụ dưa lưới và dưa vàng, dưa chuột tiếp tục được đưa vào sản xuất. Sản lượng bình quân khoảng 30 tấn mỗi tháng, thời điểm thu hoạch rộ có thể đạt 1,5 tấn/ngày. Giá bán dao động từ 12.000-18.000 đồng/kg.

Sau khi trừ các khoản chi phí, nguồn thu từ các loại dưa mang lại khoảng 450-500 triệu đồng mỗi năm.

Nhưng với ông Anh, những con số ấy không phải lý do duy nhất để tiếp tục mở rộng diện tích. Điều quan trọng hơn là những chân ruộng trước đây cho hiệu quả thấp nay đã có thể tạo ra thu nhập qua nhiều mùa vụ.

Một phần sản phẩm được thương lái thu mua tại ruộng, một phần bán trực tiếp cho người dân trong khu vực. Đầu ra vì thế có thêm nhiều kênh, nhưng thị trường vẫn là bài toán phải tính trước mỗi mùa sản xuất.

Bởi dưa có thời gian sinh trưởng ngắn, nếu nhiều diện tích cùng xuống giống, sản phẩm có thể tập trung vào một thời điểm. Khi ấy, giá bán sẽ biến động theo cung cầu. Người trồng không thể chỉ tính đến chuyện trồng được bao nhiêu mà còn phải tính xem bán cho ai, bán vào thời điểm nào.

“Không phải cứ trồng được nhiều là sẽ bán được nhiều. Sản xuất phải gắn với tiêu thụ”, ông Anh nói.

Đó là kinh nghiệm được rút ra sau nhiều năm làm ruộng. Từ chỗ chỉ nghĩ đến việc thay cây trồng, ông dần phải học thêm cách tính mùa vụ, thị trường, chi phí và cả những rủi ro có thể xảy ra.

Nhìn lại chặng đường đã qua, từ 4 sào dưa thử nghiệm đến hơn 10ha hiện nay, ông Anh cho rằng điều khó nhất không phải là mở rộng diện tích mà là làm sao để mỗi vụ sau tốt hơn vụ trước.

Đất được cải tạo sau mỗi mùa, cây trồng được thay đổi theo thời điểm, đầu ra được tính toán trước khi xuống giống. Những việc tưởng như nhỏ ấy tạo nên sự khác biệt trong cách làm.

Thay vì chỉ trông chờ vào một vụ lúa, người sản xuất tìm cách để đất có thêm những mùa cây trồng mới. Thay vì bỏ ruộng khi hiệu quả thấp, ông Lương Trọng Anh đã thử tìm một hướng đi khác. Và thay vì chạy theo một loại cây có giá cao, ông lại học cách tính toán cả mùa vụ, đất đai và thị trường.