Sáng 20/8, Hội Nông dân tỉnh Bắc Ninh tổ chức Hội nghị khởi động Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”. Dịp này, Hội Nông dân tỉnh cũng ký kết Chương trình phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường về lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn giai đoạn 2026-2030.
Tham dự hội nghị có đại diện lãnh đạo Ban Công tác nông dân, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam; Ủy ban MTTQ tỉnh, các sở, ngành, địa phương, đơn vị liên quan cùng các hội viên nông dân sản xuất nông nghiệp tiêu biểu.
Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Hoàng Trung cho biết, những năm qua, sản xuất nông nghiệp của tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực. Cơ cấu cây trồng, vật nuôi từng bước chuyển dịch theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa, công nghệ cao, chuyển đổi số và các quy trình sản xuất an toàn ngày càng được chú trọng.
Cùng với đó, kinh tế tập thể, hợp tác xã và các mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản tiếp tục phát triển. Nhiều sản phẩm có lợi thế của địa phương được quan tâm xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường.
Trong bức tranh đó, cây lúa vẫn là một trong những cây trồng chủ lực. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, suy thoái tài nguyên đất, nước và yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn, tính bền vững đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương thức sản xuất.
Theo ông Nguyễn Hoàng Trung, phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn, gắn với chuỗi giá trị và ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ là xu thế tất yếu. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam.
Từ thay đổi cách canh tác đến giảm phát thải
Trong sản xuất lúa, từ lượng phân bón, nước tưới, giống, thuốc bảo vệ thực vật đến cách quản lý rơm rạ đều tác động trực tiếp tới chi phí sản xuất, chất lượng đất và môi trường. Vì vậy, chuyển sang phương thức canh tác sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm đầu vào và hạn chế phát thải đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét.
Những năm qua, Bắc Ninh đã từng bước đưa các phương thức canh tác tiên tiến vào sản xuất. Đến nay, diện tích áp dụng các phương pháp như SRI hoặc canh tác lúa thân thiện với môi trường đạt gần 22.000 ha. Việc giảm lượng phân bón, sử dụng nước tưới hợp lý, áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ và quản lý rơm rạ phù hợp đã góp phần giảm phát thải, tiết giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Trên nền kết quả đó, dự án giai đoạn 2026-2027 được triển khai nhằm đưa nhận thức về sản xuất xanh thành những hành động cụ thể hơn trong nông dân. Trọng tâm không chỉ dừng ở giảm phát thải mà còn hướng tới nâng cao giá trị sản phẩm, tăng cường liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi giá trị đối với gạo được sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường.
Theo Phó Trưởng ban Công tác nông dân, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Nguyễn Thị Việt Hà, từ năm 2020 đến năm 2024, với sự tài trợ của Tổ chức EarthCare Foundation, Hội Nông dân Việt Nam đã triển khai dự án về canh tác lúa thân thiện với môi trường tại 24 tỉnh, thành phố trước sáp nhập.
Qua quá trình thực hiện, dự án đã hỗ trợ hàng trăm nghìn hộ nông dân chuyển đổi sang áp dụng ít nhất một trong ba kỹ thuật canh tác lúa thân thiện với môi trường. Các giải pháp này góp phần hạn chế đốt rơm rạ, giảm sử dụng phân đạm hóa học và ước tính cắt giảm khoảng 559.600 tấn CO₂ tương đương mỗi năm.
Đặt mục tiêu giảm phát thải cùng tăng giá trị hạt gạo
Tiếp nối kết quả đạt được, giai đoạn 2026-2027, Hội Nông dân Việt Nam phối hợp với Tổ chức EarthCare Foundation triển khai dự án với mục tiêu gắn giảm phát thải với nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người trồng lúa.
Ba giải pháp kỹ thuật được xác định là trọng tâm gồm quản lý rơm rạ đúng cách; sử dụng phân bón hợp lý, hiệu quả và áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ. Đây đều là những giải pháp hướng tới sử dụng tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí đầu vào và hạn chế phát sinh khí nhà kính trong quá trình canh tác.
Theo mục tiêu đề ra, trong giai đoạn 2026-2027, dự án phấn đấu có 50.000 hộ nông dân chuyển đổi sang canh tác lúa thân thiện với môi trường trên diện tích 12.600 ha, qua đó cắt giảm khoảng 100.000 tấn phát thải khí nhà kính.
Đáng chú ý, dự án đặt mục tiêu thúc đẩy ký kết 6 hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ, với khoảng 35.000 tấn gạo thân thiện với môi trường được doanh nghiệp bao tiêu. Việc hình thành các liên kết này được kỳ vọng tạo đầu ra ổn định hơn cho sản phẩm, nâng giá trị hạt gạo và tạo động lực để nông dân duy trì, mở rộng phương thức sản xuất xanh, bền vững.
Cũng tại hội nghị, Hội Nông dân tỉnh Bắc Ninh và Sở Nông nghiệp và Môi trường ký kết Chương trình phối hợp giai đoạn 2026-2030. Hai đơn vị sẽ phối hợp tuyên truyền, chuyển giao khoa học kỹ thuật, xây dựng và nhân rộng các mô hình hiệu quả; phát triển kinh tế tập thể; thúc đẩy liên kết sản xuất - tiêu thụ; đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn gắn với bảo vệ môi trường.
Từ thay đổi một kỹ thuật tưới, cách sử dụng phân bón hay xử lý rơm rạ, câu chuyện canh tác lúa thân thiện với môi trường đang được đặt trong một mục tiêu lớn hơn: giảm phát thải nhưng không tách rời bài toán thu nhập của người nông dân. Đây cũng là điều quyết định để những phương thức sản xuất mới có thể đi xa hơn các mô hình thí điểm và trở thành lựa chọn lâu dài trên đồng ruộng Bắc Ninh.
