Doanh nghiệp trước yêu cầu quản trị giao dịch số toàn diện

Tại Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa: từ từng phần đến toàn diện” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp tổ chức vừa qua, các chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở việc pháp luật có công nhận giao dịch điện tử hay không, mà ở khả năng doanh nghiệp và các tổ chức trong cùng chuỗi giao dịch có đủ đồng bộ để biến giao dịch số thành một phương thức an toàn, có thể kiểm chứng và thực thi được hay không.

Chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản cách doanh nghiệp mua bán hàng hóa, từ telex, fax, email, các nền tảng thương mại điện tử đến Zalo, Viber, WhatsApp và các hệ thống ký hợp đồng điện tử. Phương thức giao dịch ngày càng dịch chuyển khỏi giấy tờ truyền thống.

Theo Luật sư Châu Việt Bắc, Phó Giám đốc VIAC Chi nhánh TP.HCM, công nghệ không chỉ thay đổi công cụ mà đang tác động trực tiếp tới cấu trúc và cách thức giao dịch của doanh nghiệp.

Ở cấp độ thị trường, quy mô thương mại điện tử B2B toàn cầu trong năm 2024 được ước tính khoảng 28.000 tỷ USD, tương đương 34,4% GDP của hơn 45 nền kinh tế lớn. Trong khi đó, Việt Nam đặt mục tiêu 80% doanh nghiệp sử dụng hợp đồng điện tử vào năm 2025 và 100% vào năm 2030.

Luật sư Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư Điều hành Công ty Luật Asia Legal, Trọng tài viên VIAC, cho biết thực tế hiện nay, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang sử dụng hợp đồng điện tử bán phần, tức là quá trình giao kết và thực hiện vẫn có sự kết hợp giữa con người và máy móc. Mô hình này đang đóng vai trò như một bước đệm trước khi doanh nghiệp chuyển sang hợp đồng điện tử toàn phần, nơi các hệ thống máy móc có thể tự thực hiện giao kết mà không cần con người can thiệp trực tiếp.

Việt Nam hiện có hơn 97,5% doanh nghiệp là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy, chuyển đổi số toàn diện ngay lập tức là thách thức lớn. Doanh nghiệp cần xây dựng lộ trình từng bước, phù hợp với nguồn lực, đồng thời quản trị các nghĩa vụ về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin và an ninh mạng.

PGS.TS Nguyễn Xuân Minh, Phó Giám đốc Thường trực Đại học Ngoại thương Phân hiệu TP.HCM, Trọng tài viên VIAC, cho rằng một chuỗi giao dịch có thể được hệ thống tự động xử lý từ đặt hàng, kiểm tra tồn kho, báo giá, xác nhận đơn hàng, thu tiền đến giao hàng, nhưng tại những công đoạn then chốt vẫn cần có con người để kiểm soát, tùy mức độ rủi ro và đặc thù từng doanh nghiệp.

Luật Giao dịch điện tử 2023 đã thừa nhận giá trị pháp lý của hợp đồng được giao kết hoặc thực hiện thông qua hệ thống tự động. Việc giao dịch giữa hệ thống thông tin tự động với con người hoặc giữa các hệ thống tự động với nhau không bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì không có sự kiểm tra, can thiệp trực tiếp của con người ở từng hành động. 

Nhìn chung, trong quá trình này, công nghệ có thể giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và tăng khả năng kết nối, nhưng hiệu quả của giao dịch số chỉ được bảo đảm khi công nghệ đi cùng với một khung quản trị phù hợp. Đây cũng là điều kiện để quá trình chuyển đổi từ giao dịch điện tử từng phần sang toàn diện diễn ra an toàn, có thể kiểm chứng và phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.