Cục Môi trường hướng dẫn tháo gỡ khó khăn trong quan trắc định kỳ

Pháp luật hiện hành không quy định việc gia hạn, hoãn hoặc chuyển nghĩa vụ quan trắc môi trường định kỳ sang kỳ kế tiếp. Khi đơn vị cung cấp dịch vụ tạm dừng hoặc gián đoạn hoạt động, chủ dự án, cơ sở phải chủ động tìm tổ chức đáp ứng điều kiện để thực hiện theo quy định.

Không được tự chuyển nghĩa vụ quan trắc sang kỳ sau

Ngày 19/10/2026, Cục Môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Công văn số 4028/MT-CLMT, hướng dẫn triển khai một số nội dung liên quan đến hoạt động quan trắc môi trường.

Văn bản được ban hành sau khi Bộ nhận phản ánh của một số địa phương, chủ dự án và cơ sở về khó khăn thực hiện quan trắc do các tổ chức cung cấp dịch vụ thông báo tạm dừng hoặc gián đoạn hoạt động.

Theo hướng dẫn, Điều 97 và Điều 98 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP và Nghị định số 48/2026/NĐ-CP, quy định trách nhiệm quan trắc định kỳ đối với nước thải, bụi và khí thải. Việc thực hiện phải tuân thủ các thông số, tần suất trong giấy phép môi trường và pháp luật liên quan.

Cục Môi trường nêu rõ, pháp luật hiện hành không có quy định cho phép gia hạn, hoãn hoặc chuyển nghĩa vụ này sang kỳ tiếp theo. Vì vậy, chủ dự án, cơ sở cần chủ động lựa chọn tổ chức đáp ứng điều kiện để triển khai.

Như vậy, việc đơn vị dịch vụ đang hợp tác gặp khó khăn không đồng nghĩa doanh nghiệp được tự động lùi lịch quan trắc. Kế hoạch thực hiện cần bám sát yêu cầu áp dụng cho từng cơ sở, thay vì chờ đến kỳ sau mới xử lý phần việc còn thiếu.

Chủ động lựa chọn tổ chức có năng lực phù hợp

Công văn cũng làm rõ cơ chế cung cấp dịch vụ quan trắc theo Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ.

Theo đó, không thực hiện thủ tục cấp, điều chỉnh giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường; thay vào đó, tổ chức cung cấp dịch vụ tự công bố năng lực, phạm vi hoạt động khi đáp ứng điều kiện và gửi thông báo đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước khi thực hiện dịch vụ. Những giấy chứng nhận còn hiệu lực được tiếp tục sử dụng theo quy định chuyển tiếp.

Tại thời điểm ban hành công văn, Cục Môi trường cho biết có 192 tổ chức đã được cấp giấy chứng nhận. Danh sách các tổ chức được cấp giấy chứng nhận và tổ chức tự công bố được đăng tải tại Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và trang thông tin điện tử Cục Môi trường. Doanh nghiệp có thể tham khảo để lựa chọn đơn vị phù hợp.

Trường hợp một tổ chức không đủ phạm vi năng lực đối với toàn bộ thông số cần quan trắc, chủ dự án, cơ sở có thể lựa chọn các tổ chức khác nhau đáp ứng điều kiện cho từng thông số. Việc lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển, bàn giao và phân tích vẫn phải tuân thủ yêu cầu kỹ thuật, kiểm soát chất lượng.

Không tìm được đơn vị dịch vụ phải lưu giữ hồ sơ chứng minh

Đối với trường hợp không thể tìm được tổ chức cung cấp dịch vụ, Cục Môi trường đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn chủ dự án, cơ sở lưu giữ đầy đủ tài liệu về quá trình tìm kiếm, liên hệ, ký hợp đồng nếu có, cùng các hồ sơ thể hiện nguyên nhân chưa thực hiện được quan trắc.

Những tài liệu này được cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền khi có yêu cầu. Việc xác định trường hợp bất khả kháng và xử lý vi phạm hành chính, nếu có, thực hiện theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và các quy định liên quan.

Điểm cần phân biệt là việc lưu giữ hồ sơ không tạo ra cơ chế tự động miễn trách nhiệm hoặc cho phép hoãn quan trắc. Đây là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét tình huống cụ thể.

Về tổ chức thực hiện, doanh nghiệp nên ghi nhận rõ thời điểm liên hệ, nội dung phản hồi và khả năng đáp ứng của các đơn vị dịch vụ. Hồ sơ càng đầy đủ, quá trình giải trình nguyên nhân và chứng minh nỗ lực thực hiện nghĩa vụ càng rõ ràng.

Đo nhanh và theo dõi nội bộ không thay thế quan trắc bắt buộc

Trong thời gian chưa thể quan trắc chất thải theo quy định, chủ dự án, cơ sở vẫn phải vận hành công trình xử lý đúng yêu cầu và chủ động theo dõi thông số vận hành.

Công văn hướng dẫn có thể sử dụng thiết bị đo nhanh, thiết bị quan trắc tự động nếu có, lấy và lưu mẫu phục vụ kiểm soát nội bộ; đồng thời ghi chép, lưu giữ thông tin, dữ liệu vận hành để phục vụ kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, các biện pháp này không thay thế nghĩa vụ quan trắc theo pháp luật và giấy phép môi trường.

Nếu mẫu đã được lấy nhưng tổ chức quan trắc bị đình chỉ, tạm dừng hoặc không thể phát hành kết quả, doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ và điều kiện bảo quản để xác định khả năng tiếp tục phân tích tại đơn vị đáp ứng yêu cầu.

Trường hợp mẫu không còn bảo đảm kỹ thuật hoặc không thể có kết quả hợp lệ, chủ dự án, cơ sở cần lựa chọn tổ chức phù hợp để quan trắc lại các thông số còn thiếu trong thời gian sớm nhất.

Lập kế hoạch sớm để duy trì hoạt động giám sát

Cục Môi trường đề nghị các địa phương hướng dẫn doanh nghiệp chủ động bố trí thời điểm quan trắc tiếp theo, thống kê nhu cầu và tìm kiếm đơn vị dịch vụ phù hợp, hạn chế quá tải cục bộ.

Đối với cơ sở có hệ thống quan trắc tự động, liên tục ngừng hoạt động, doanh nghiệp phải khẩn trương khắc phục. Công văn dẫn quy định về quan trắc thay thế khi thiết bị ngừng hoạt động từ 48 giờ trở lên; kết quả phải được lưu giữ và gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường. Đây là giải pháp tạm thời trong thời gian sửa chữa, khôi phục hệ thống.

Từ yêu cầu này, kế hoạch quan trắc cần được đưa vào lịch vận hành thường xuyên của doanh nghiệp, có người phụ trách, kinh phí và phương án thay thế đơn vị dịch vụ khi cần thiết. Chủ động từ đầu kỳ sẽ giúp hạn chế gián đoạn dữ liệu, đồng thời duy trì khả năng theo dõi hiệu quả xử lý chất thải và phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm.