Ưu tiên hạ tầng xử lý nước thải, thúc đẩy cụm công nghiệp phát triển xanh

Bộ Công Thương yêu cầu các địa phương tập trung hoàn thiện hạ tầng thu gom, xử lý nước thải tại các cụm công nghiệp, hướng tới mục tiêu 100% cụm công nghiệp có nước thải được xử lý đạt quy chuẩn môi trường trong giai đoạn 2026–2030. Đây là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đầu tư và thúc đẩy sản xuất bền vững.

Ưu tiên hoàn thiện hạ tầng môi trường

Ngày 12/10/2026, Bộ Công Thương ban hành Chỉ thị số 11/CT-BCT về tăng cường công tác quản lý và nâng cao hiệu quả đầu tư, phát triển cụm công nghiệp trong tình hình mới. Chỉ thị đặt ra yêu cầu khắc phục hạn chế trong đầu tư hạ tầng, quản lý đất đai và bảo vệ môi trường.

Các cụm công nghiệp đóng vai trò tập trung cơ sở sản xuất, tạo mặt bằng cho doanh nghiệp và thúc đẩy kinh tế địa phương. Tuy nhiên, tại một số nơi, quá trình đầu tư chưa đồng bộ, dự án triển khai chậm, trong khi hạ tầng môi trường chưa theo kịp nhu cầu sản xuất. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt nguồn nước thải trước khi đưa ra môi trường tiếp nhận.

Theo chỉ đạo của Bộ Công Thương, các địa phương cần yêu cầu chủ đầu tư huy động nguồn lực xây dựng hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt chú trọng công trình thu gom và xử lý nước thải. Mục tiêu này gắn với định hướng bảo vệ môi trường tại Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương.

Đáng chú ý, yêu cầu “đạt quy chuẩn” hướng đến chất lượng nước thải sau xử lý. Vì vậy, việc đánh giá kết quả cần xem xét cả khả năng thu gom, mức độ đấu nối và hiệu quả vận hành, thay vì chỉ thống kê số công trình đã xây dựng.

Bảo đảm công trình hoạt động hiệu quả sau đầu tư

Báo Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, hệ thống xử lý cần phù hợp quy mô, đặc điểm sản xuất và nhu cầu phát triển của từng cụm công nghiệp. Mạng lưới thu gom phải đồng bộ với công trình xử lý, đồng thời chú trọng quản lý, vận hành để tránh đầu tư nhưng hiệu quả thấp.

Từ yêu cầu này, bài toán triển khai cần được tính toán ngay từ khâu chuẩn bị dự án. Một nhà máy xử lý có công suất thiết kế lớn vẫn khó phát huy tác dụng nếu đường ống thu gom chưa hoàn chỉnh hoặc các cơ sở sản xuất chưa đấu nối đầy đủ. Ngược lại, khi lượng nước thải tăng theo tỷ lệ lấp đầy, công trình cần được đánh giá khả năng đáp ứng để có phương án nâng cấp phù hợp.

Nguồn lực vận hành cũng cần được đưa vào phương án tài chính dài hạn. Chi phí điện, hóa chất, bảo trì và nhân sự phải được tính toán cùng vốn xây dựng ban đầu. Đây là cơ sở để duy trì hoạt động thường xuyên, hạn chế nguy cơ công trình xuống cấp hoặc vận hành gián đoạn.

Đối với doanh nghiệp trong cụm, việc kiểm soát nước thải tại nơi phát sinh cần gắn với yêu cầu tiếp nhận của hệ thống chung. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp và đơn vị vận hành giúp nhận diện sớm những thay đổi về lưu lượng, tính chất nước thải, từ đó điều chỉnh phương án xử lý.

Rà soát dự án chậm tiến độ, làm rõ trách nhiệm quản lý

Cùng với đầu tư hạ tầng, các địa phương được yêu cầu rà soát, sửa đổi hoặc ban hành quy chế quản lý cụm công nghiệp; xây dựng quy định hỗ trợ đầu tư hạ tầng từ ngân sách địa phương theo quy định. Công tác tổ chức thực hiện phải gắn với trách nhiệm của chính quyền tại địa bàn.

Theo thông tin được Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống đăng tải, việc rà soát cần tập trung vào những dự án chậm triển khai, sử dụng đất kém hiệu quả hoặc chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Hoạt động kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cũng phải được tăng cường.

Để thực hiện hiệu quả, mỗi cụm công nghiệp cần có bức tranh hiện trạng rõ ràng: hạng mục nào đã hoàn thành, phần việc nào còn thiếu, vướng mắc thuộc vốn đầu tư, mặt bằng hay tổ chức vận hành. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể xác định thứ tự ưu tiên và theo dõi tiến độ khắc phục.

Việc phân định trách nhiệm giữa chủ đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp sản xuất và cơ quan quản lý cũng cần cụ thể. Khi xảy ra bất thường, thông tin phải được chuyển đến đúng đơn vị để xử lý kịp thời, tránh kéo dài tình trạng ô nhiễm do thiếu phối hợp.

Gắn xử lý nước thải với chuyển đổi xanh

Định hướng phát triển cụm công nghiệp thời gian tới còn chú trọng lựa chọn dự án có công nghệ sạch, giá trị gia tăng cao và khả năng liên kết sản xuất. Các mô hình sinh thái, chuyên ngành, công nghiệp hỗ trợ và làng nghề được khuyến khích gắn với chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải.

Với doanh nghiệp, chuyển đổi xanh có thể bắt đầu từ việc rà soát lượng nước sử dụng, giảm thất thoát và hạn chế phát sinh chất ô nhiễm trong từng công đoạn. Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực cho hệ thống xử lý chung, đồng thời tạo cơ sở sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Mục tiêu đến năm 2030 vì thế cần được cụ thể hóa bằng tiến độ đầu tư và kết quả vận hành có thể kiểm chứng tại từng cụm công nghiệp. Chất lượng nước thải đầu ra, mức độ kiểm soát nguồn thải và khả năng duy trì hoạt động ổn định sẽ là những yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ môi trường, qua đó tạo nền tảng cho sản xuất phát triển lâu dài.