Trước những dấu hiệu bất thường trong vận hành hệ thống quan trắc tự động nước thải, khí thải, nhiều địa phương trên cả nước đang đồng loạt triển khai các biện pháp kiểm tra, giám sát chặt chẽ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường. Động thái này được thúc đẩy sau khi cơ quan chức năng phát hiện tình trạng can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc tại một số doanh nghiệp, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chấn chỉnh kỷ cương và đảm bảo tính minh bạch của hệ thống.
Đầu tháng 4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, đề nghị tăng cường rà soát, kiểm tra và giám sát các hệ thống quan trắc tự động, liên tục đối với nguồn thải. Theo Bộ, phản ánh từ các phương tiện truyền thông cho thấy đã xuất hiện hiện tượng doanh nghiệp can thiệp vào hệ thống nhằm làm sai lệch số liệu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý và bảo vệ môi trường.
Trên cơ sở chỉ đạo này, nhiều địa phương như Bắc Ninh, Lạng Sơn, Hải Phòng, Cao Bằng đã nhanh chóng vào cuộc, ban hành các văn bản yêu cầu các sở, ngành liên quan tổ chức kiểm tra toàn diện hệ thống quan trắc trên địa bàn. Mục tiêu là kịp thời phát hiện sai phạm, đồng thời nâng cao tính chính xác và độ tin cậy của dữ liệu môi trường.
Tại Bắc Ninh, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp với Ban Quản lý các khu công nghiệp, Công an tỉnh cùng các đơn vị liên quan triển khai kiểm tra hệ thống quan trắc bằng chất chuẩn còn hiệu lực và được liên kết chuẩn theo quy định. Việc đánh giá độ chính xác của hệ thống được thực hiện nghiêm túc, bao gồm ghi nhận sai số và xử lý theo quy định hiện hành.
Song song với đó, công tác kiểm soát chất lượng và đánh giá độ chính xác tương đối của hệ thống cũng được đẩy mạnh. Tùy theo nguồn lực, cơ quan chức năng lựa chọn một số cơ sở có quy mô lớn hoặc tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm cao để tiến hành quan trắc đối chứng, đồng thời phối hợp với các tổ chức đủ năng lực nhằm đảm bảo tính khách quan trong đánh giá.
Đáng chú ý, trong trường hợp phát hiện sai lệch vượt ngưỡng cho phép, dữ liệu quan trắc sẽ bị tạm dừng công nhận và yêu cầu hiệu chỉnh toàn bộ hệ thống. Mọi thay đổi liên quan đến thông số kỹ thuật, đặc biệt là hệ số cài đặt, đều phải được báo cáo cơ quan quản lý để giám sát chặt chẽ.
Cơ quan chức năng cũng yêu cầu kiểm tra kỹ lưỡng nhật ký vận hành và nhật ký thiết bị nhằm phát hiện những dấu hiệu bất thường, qua đó làm rõ việc điều chỉnh hệ số kỹ thuật sau kiểm định, hiệu chuẩn có đúng quy định hay không, hay có dấu hiệu can thiệp nhằm làm sai lệch dữ liệu.
Một nội dung quan trọng khác là việc siết chặt quản trị và bảo mật hệ thống. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao trực tiếp quản lý tài khoản quản trị cao nhất, đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt việc tiếp nhận, truyền và lưu trữ dữ liệu. Các biện pháp đảm bảo an ninh hệ thống như kiểm tra niêm phong cổng kết nối cũng được triển khai đồng bộ.
Bên cạnh đó, hệ thống camera giám sát tại các trạm quan trắc được rà soát, yêu cầu bố trí camera bên trong nhà trạm để theo dõi thiết bị điều khiển. Dữ liệu hình ảnh phải được lưu trữ tối thiểu 3 tháng và truyền về cơ quan quản lý để phục vụ công tác đối chiếu khi cần thiết.
Không chỉ dừng lại ở kiểm tra thiết bị, các địa phương còn tăng cường kiểm tra thực địa hệ thống đường ống thải, ống dẫn mẫu nhằm phát hiện các hành vi vi phạm như pha loãng mẫu, can thiệp dòng thải hoặc lắp đặt hệ thống đường ống không đúng quy định. Trong trường hợp cần thiết, các đơn vị chức năng sẽ phối hợp với tổ chức kiểm định để kiểm tra cảm biến và thiết bị phân tích, ngăn chặn việc can thiệp kỹ thuật như bơm khí trơ làm sai lệch kết quả đo.
Đối với các hành vi gian lận có chủ ý, lãnh đạo các địa phương yêu cầu xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, thậm chí chuyển hồ sơ sang cơ quan công an nếu có dấu hiệu tội phạm. Đồng thời, các trạm quan trắc phải đảm bảo vận hành liên tục, truyền dữ liệu 24/24 giờ và được khắc phục kịp thời khi xảy ra sự cố, nhằm phát huy hiệu quả đầu tư.
Lực lượng công an địa phương cũng được giao nhiệm vụ tăng cường kiểm tra, nắm bắt tình hình và kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm liên quan đến quản lý và vận hành hệ thống quan trắc tự động. Việc phối hợp liên ngành được kỳ vọng sẽ tạo ra “lá chắn” hiệu quả, ngăn chặn các hành vi gian lận, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong công tác bảo vệ môi trường.
